Ο σύμβουλος εθνικής ασφάλειας της Βρετανίας, Τζόναθαν Πάουελ, που συμμετείχε στις τελικές συνομιλίες μεταξύ των ΗΠΑ και του Ιράν, εκτίμησε ότι η πρόταση της Τεχεράνης για το πυρηνικό της πρόγραμμα ήταν αρκετά σημαντική, ώστε να αποτρέψει μια βεβιασμένη πορεία προς τον πόλεμο, σύμφωνα με αποκαλυπτικό ρεπορτάζ της βρετανικής εφημερίδας The Guardian.
Ο Πάουελ θεωρούσε ότι σημειώθηκε πρόοδος στη Γενεύη στα τέλη Φεβρουαρίου και ότι η πρόταση του Ιράν ήταν «εκπληκτική», όπως ανέφεραν πηγές. Δύο ημέρες μετά τη λήξη των συνομιλιών και αφού είχε συμφωνηθεί νέα τεχνική συνάντηση στη Βιέννη, οι ΗΠΑ και το Ισραήλ εξαπέλυσαν επίθεση κατά του Ιράν. Η παρουσία του Πάουελ στις συνομιλίες, καθώς και η γνώση του για την εξέλιξή τους, επιβεβαιώθηκαν από τρεις διαφορετικές πηγές.
Μία από αυτές ανέφερε, ότι βρισκόταν στην κατοικία του πρεσβευτή του Ομάν στη Γενεύη ως σύμβουλος, γεγονός που αντανακλούσε τη διάχυτη ανησυχία για το επίπεδο αμερικανικής τεχνογνωσίας, εκπροσωπούμενης από τον γαμπρό του Ντόναλντ Τραμπ, Τζάρεντ Κούσνερ και τον ειδικό απεσταλμένο του αμερικανού προέδρου σε διάφορα ζητήματα, Στιβ Γουίτκοφ. Οι Κούσνερ και Γουίτκοφ είχαν προσκαλέσει τον γενικό διευθυντή της Διεθνούς Υπηρεσίας Ατομικής Ενέργειας (IAEA), Ράφαελ Γκρόσι, να συμμετάσχει στις συνομιλίες της Γενεύης, προκειμένου να παρέχει τεχνική υποστήριξη.
Παρ’ όλα αυτά, ο Κούσνερ ισχυρίστηκε αργότερα, ότι ο ίδιος και ο Γουίτκοφι είχαν «βαθιά κατανόηση των ζητημάτων που έχουν σημασία». Πυρηνικοί ειδικοί ωστόσο επεσήμαναν, ότι οι δηλώσεις του Γουίτκοφ για το ιρανικό πρόγραμμα περιείχαν βασικά λάθη. Με πολυετή εμπειρία στη διαμεσολάβηση, ο Πάουλ είχε μαζί του έναν ειδικό από το βρετανικό Cabinet Office (Γραφείο του Υπουργικού Συμβουλίου). Δυτικός διπλωμάτης δήλωσε: «Ο Τζόναθαν πίστευε πως υπήρχε έδαφος για συμφωνία, αλλά το Ιράν δεν ήταν ακόμη έτοιμο, ιδίως στο ζήτημα των επιθεωρήσεων του ΟΗΕ».
Η αποτυχία συνέχειας των συνομιλιών και η επίθεση
Πρώην αξιωματούχος που ενημερώθηκε για τις συνομιλίες ανέφερε πως ο Γουίτκοφ και ο Κούσνερ δεν είχαν μαζί τους αμερικανική τεχνική ομάδα και χρησιμοποίησαν τον Γκρόσι ως τεχνικό σύμβουλο, κάτι που δεν εμπίπτει στα καθήκοντά του. Έτσι, ο Πάουελ συγκρότησε δική του ομάδα. Η βρετανική πλευρά, σύμφωνα με τις ίδιες πηγές, αιφνιδιάστηκε θετικά από τις προτάσεις της Τεχεράνης.
Αν και δεν υπήρχε πλήρης συμφωνία, σημειώθηκε πρόοδος και αναμενόταν οι συνομιλίες της Βιέννης να συνεχιστούν με βάση αυτή την πρόοδο. Ωστόσο, η νέα συνάντηση, προγραμματισμένη για τις 2 Μαρτίου, δεν πραγματοποιήθηκε ποτέ, καθώς η επίθεση των ΗΠΑ και του Ισραήλ είχε ήδη ξεκινήσει.
Η παρουσία του Πάουελ στις συνομιλίες της Γενεύης εξηγεί εν μέρει τη διστακτικότητα της βρετανικής κυβέρνησης να στηρίξει την επίθεση, στάση που έχει προκαλέσει ένταση στις σχέσεις Λονδίνου – Ουάσιγκτον. Το Ηνωμένο Βασίλειο δεν εντόπισε αποδείξεις για επικείμενη ιρανική πυραυλική απειλή προς την Ευρώπη ή για απόκτηση πυρηνικού όπλου από την Τεχεράνη.
Η στάση του Λονδίνου και οι πολιτικές αντιδράσεις
Η Βρετανία θεώρησε την επίθεση πρόωρη και παράνομη, καθώς ο Πάουελ εκτιμούσε, ότι υπήρχε ακόμη περιθώριο για διπλωματική λύση. Η Downing Street αρνήθηκε να σχολιάσει την παρουσία του Πάουελ ή τις εκτιμήσεις του.
Ο Κιρ Στάρμερ έχει δεχθεί επανειλημμένες επιθέσεις από τον Τραμπ για την αρχική του άρνηση να επιτρέψει στις ΗΠΑ τη χρήση βρετανικών στρατιωτικών βάσεων, επιτρέποντας τη χρήση τους μόνο για αμυντικούς σκοπούς μετά τις ιρανικές επιθέσεις σε συμμάχους του Ηνωμένου Βασιλείου στον Κόλπο. Ο Τραμπ προειδοποίησε ότι η στάση αυτή θα μπορούσε να πλήξει το ΝΑΤΟ, εάν τα ευρωπαϊκά κράτη δεν ανταποκριθούν στο αίτημά του να συμβάλουν στο άνοιγμα των Στενών του Ορμούζ.
Οι προτάσεις του Ιράν και η μεσολάβηση του Ομάν
Οι έμμεσες συνομιλίες στη Γενεύη πραγματοποιήθηκαν με μεσολάβηση του υπουργού Εξωτερικών του Ομάν. Δεν έχει αποσαφηνιστεί με ποιον τρόπο ο Πάουελ απέκτησε πρόσβαση στις συζητήσεις, αν και διπλωμάτες αποδίδουν το γεγονός στις στενές σχέσεις του με τις ΗΠΑ, από την εποχή που υπηρέτησε ως επιτελάρχης του Τόνι Μπλερ. Βρετανοί αξιωματούχοι εκτίμησαν, ότι το Ιράν ήταν έτοιμο να αποδεχθεί μια μόνιμη συμφωνία χωρίς ρήτρες λήξης, όπως εκείνες του 2015. Η Τεχεράνη είχε επίσης συμφωνήσει να αραιώσει τα 440 κιλά εμπλουτισμένου ουρανίου υπό την εποπτεία της IAEA και να μην διατηρήσει στο μέλλον αποθέματα υψηλού εμπλουτισμού.
Στην τελική φάση των συνομιλιών, το Ιράν πρότεινε παύση εμπλουτισμού για 3 έως 5 χρόνια, ενώ οι ΗΠΑ, μετά από διαβουλεύσεις με τον Τραμπ, ζήτησαν δεκαετή παύση. Παρόλα αυτά, το Ιράν δεν διέθετε τότε λειτουργικές εγκαταστάσεις εμπλουτισμού, λόγω των βομβαρδισμών του 2015. Η Τεχεράνη πρότεινε επίσης οικονομική συνεργασία, προσφέροντας στις ΗΠΑ συμμετοχή σε μελλοντικό πολιτικό πυρηνικό πρόγραμμα, με αντάλλαγμα την άρση σχεδόν του 80% των οικονομικών κυρώσεων, συμπεριλαμβανομένων παγωμένων περιουσιακών στοιχείων στο Κατάρ. Ο μεσολαβητής του Ομάν χαρακτήρισε την πρόταση για μηδενικά αποθέματα εμπλουτισμένου ουρανίου ως καθοριστική πρόοδο.
Οι αντιδράσεις στο Βρετανικό Κοινοβούλιο
Σύμφωνα με διπλωμάτες, υπήρξαν διαφορετικές εκτιμήσεις σχετικά με το αν ο Κούσνερ αποχώρησε από τις συνομιλίες, θεωρώντας ότι ο Τραμπ θα ενέκρινε τη συμφωνία ή αν γνώριζε ότι θα απαιτούνταν κάτι εξαιρετικό για να αποτραπεί ο πόλεμος. Ένας διπλωμάτης σχολίασε: «Θεωρούσαμε τον Γουίτκοφ και τον Κούσνερ ως ισραηλινούς συμμάχους που παρέσυραν έναν πρόεδρο σε πόλεμο από τον οποίο ήθελε να αποχωρήσει».
Η αποκάλυψη της Guardian ότι ο Πάουελ βρισκόταν στην αίθουσα των συνομιλιών, αναφέρθηκε στο Βρετανικό Κοινοβούλιο από τη βουλευτή του εθνικιστικού κόμματος της Ουαλλίας Plaid Cymru, Λιζ Σαβίλ Ρόμπερτς, κατά τη διάρκεια ενημέρωσης από τη Βρετανίδα υπουργό Εξωτερικών, Υβέτ Κούπερ. Η Ρόμπερτς τόνισε ότι οι διπλωματικές επιλογές παρέμεναν βιώσιμες και δεν υπήρχαν αποδείξεις για επικείμενη απειλή από το Ιράν.
Η Κούπερ απάντησε πως το Ηνωμένο Βασίλειο «παρείχε στήριξη στις διαπραγματεύσεις και στις διπλωματικές διαδικασίες γύρω από τα πυρηνικά ζητήματα» και ότι αυτή η στάση εξηγεί τη θέση που έλαβε η κυβέρνηση έναντι των αρχικών αμερικανικών πληγμάτων.
