Συγγενείς των εκτελεσθέντων αναγνωρίζουν τα πρόσωπα των δικών τους ανθρώπων στις φωτογραφίες και εξιστορούν την ιανθρώπινη ιστορία πίσω από την εικόνα
Πίσω από κάθε φωτογραφία από αυτές που είδαν το φως της δημοσιότητας με τους 200 εκτελεσθέντες στην Καισαριανή το 1944, κρύβεται ένα ανθρώπινο δράμα, μια ιστορία που αποτυπώνει στιγμές πόνου, απώλειας και θυσίας. Κάθε εικόνα φέρει ένα πρόσωπο, μια οικογένεια, ένα όνομα. Κάποιος ήταν πατέρας που άφησε πίσω του παιδιά, άλλος νέος που δεν πρόλαβε να δημιουργήσει οικογένεια, κι άλλος παιδί που χάθηκε πρόωρα.
Ο γνωστός ηθοποιός Γιάννης Βόγλης, σε νεαρή ηλικία, έζησε τη φρίκη της Κατοχής και της εκτέλεσης των 200 πατριωτών. Η περιγραφή του συγκλονίζει: «Θα πω μία πραγματική ιστορία. Μικρός μεγάλωσα στον Βύρωνα, σε ένα ύψωμα. Εκεί ακούγαμε κάθε μέρα τα μυδράλια από το Σκοπευτήριο της Καισαριανής και από τις ριπές υπολογίζαμε περίπου πόσες ήταν οι εκτελέσεις. Την Κυριακή την 1η του Μάη του 1944, έγινε η μεγάλη εκτέλεση των 200. Αυτή η εκτέλεση κράτησε σχεδόν ολόκληρη την ημέρα. Όλος ο κόσμος ήταν στις πόρτες και στα παράθυρα. Νεκρική σιγή. Δεν μιλούσε κανείς.
Κάποτε τα μυδράλια σταμάτησαν. Προς στο σούρουπο, από κάτω στον δρόμο φάνηκαν κάποιες μικρές φλογίτσες που ανέβαιναν. Όσο η πορεία ανέβαινε πλήθαινε, γιατί ο κόσμος έβγαινε από τα σπίτια του και ακολουθούσε. Κρατούσαν μικρά δαδιά. Τότε δεν υπήρχαν κεριά. Ακολουθήσαμε κι εμείς. Φτάσαμε σ’ ένα πλάτωμα που ήταν ένα μεγάλο σταυροδρόμι. Από όλους τους δρόμους ερχόταν κόσμος με δαδιά αναμμένα. Εκεί σιωπηλά γονατίσαμε και με σκυφτό το κεφάλι, ψάλλαμε το ‘Πέσατε θύματα, αδέλφια μου εσείς’. Αυτή η ενότητα και αυτή η ομοψυχία που υπήρχε, ήταν αυτό που έκανε τη διαφορά με το σήμερα».
Σήμερα, συγγενείς των εκτελεσθέντων αναγνωρίζουν τα πρόσωπα των δικών τους ανθρώπων στις φωτογραφίες που ήρθαν στο φως. Κάποιοι μίλησαν αποκλειστικά στο «Live News» για τη συγκλονιστική στιγμή που αντικρίζουν τον αγαπημένο τους λίγο πριν από την εκτέλεση.
Οι αναγνωρίσεις
Ένας από αυτούς είναι ο Ηλίας Ρίζος από τη Λαμία, που εκτελέστηκε και αναγνωρίστηκε μέσα από τις φωτογραφίες. Η ανιψιά του περιγράφει: «Εγώ έψαξα να βρω φωτογραφία της μαμάς μου με τον μακαρίτη, αν και δεν μπορώ να τον πω μακαρίτη, ήρωα θα τον πω, αλλά δεν μπορώ να βρω φωτογραφία γιατί όταν βομβαρδίστηκε το σπίτι μας στον Άγιο Λουκά… Το αγοράκι αυτό το πιάσανε όπως πιάνανε όλους τους άντρες πάνω από τα 14. Ήξερε ότι φεύγοντας από αυτόν τον κόσμο αφήνει την μαγιά ώστε ο κόσμος αυτός να γίνει καλύτερος…»
Ο Θρασύβουλος Καλαφατάκης, 30 ετών, από τον Πλατανιά Χανίων, ήταν γεωργός και γαλακτοκόμος, παντρεμένος και πατέρας δύο παιδιών. Διώχθηκε κατά τη δικτατορία Μεταξά, συνελήφθη και φυλακίστηκε. Σήμερα, δρόμος στα Χανιά φέρει το όνομά του.
Αναγνωρίστηκε επίσης ο Δημήτρης Παπαδόπουλος, ποντιακής καταγωγής, από τους παλαιότερους αγωνιστές των οικοδόμων. Συνελήφθη το 1936 από τη δικτατορία της 4ης Αυγούστου και εκτελέστηκε την 1η Μαΐου 1944.
Συγκλονιστική είναι και η ιστορία του Θεόδωρου Μανιατέα, στελέχους του ΚΚΕ και τσαγκάρη, που αρνήθηκε να συνεργαστεί με τους ναζί και προτίμησε να εκτελεστεί μαζί με τους υπόλοιπους 199 πατριώτες. Ο ανιψιός του, Θεόδωρος Μανιατέας, υπήρξε αργότερα τερματοφύλακας της ΑΕΚ, αλλά, όπως λέγεται, το παρελθόν του θείου του στάθηκε εμπόδιο στην καριέρα του.
Το μυστήριο του φωτογράφου
Παράλληλα, παραμένει ανοιχτό το ζήτημα της ταυτότητας του φωτογράφου που κατέγραψε τις ιστορικές αυτές στιγμές. Η ταυτοποίησή του ίσως αποκαλύψει αν οι φωτογραφίες είναι αυθεντικές και ενδεχομένως οδηγήσει στον εντοπισμό του πρωτότυπου φιλμ.
Το όνομα που αναφέρεται είναι ο Χόιερ. Κάποιοι υποστηρίζουν ότι πρόκειται για τον ζωγράφο που είχε εντυπωσιάσει τον Χίτλερ, ενώ άλλοι λένε πως ήταν διαφορετικό πρόσωπο — ένας Γερμανός υπολοχαγός του 1012 Festungs-Batallion με έδρα τη Μαλακάσα και αργότερα τα Ίσθμια.
Στα προσωπικά του έγγραφα βρέθηκε χειρόγραφο σκίτσο που απεικονίζει τον χώρο της εκτέλεσης στην Καισαριανή. Το σκίτσο χαρτογραφεί τις θέσεις των 200 θυμάτων, των εκτελεστικών αποσπασμάτων και της επιμελητείας, προσφέροντας ένα ακόμη κομμάτι στο παζλ αυτής της τραγικής ιστορίας.
Μνημείο κήρυξε τις φωτογραφίες το υπουργείο Πολιτισμού
Το σύνολο της συλλογής φωτογραφιών Τ. de Craene/H. Heuer με τους εκτελεσθέντες της Καισαριανής κηρύχθηκε μνημείο από το Υπουργείο Πολιτισμού -μετά τη γνωμοδότηση του Κεντρικού Συμβούλιου Νεωτέρων Μνημείων- λόγω της ιδιαίτερης ιστορικής αξίας της, ως τεκμήριο διαμόρφωσης αντιλήψεων και στάσεων με εργαλείο την εικόνα, από την πλευρά των προπαγανδιστικών μηχανισμών των στρατευμάτων Κατοχής, στην Ελλάδα.
«Οι φωτογραφίες της συλλογής δίνουν «πρόσωπο» στις ιστορικές μαρτυρίες για το ήθος και τον πατριωτισμό τους, λίγες στιγμές πριν από την εκτέλεσή τους και για αυτό είναι ανεκτίμητες», σημειώνει στην ανακοίνωσή της η υπουργός Πολιτισμού Λίνα Μενδώνη, τονίζοντας πως από την στιγμή, που το Υπουργείο Πολιτισμού ενημερώθηκε για το θέμα, δόθηκαν σχετικές οδηγίες για τη δυνητική απόκτηση των συγκεκριμένων φωτογραφιών.
Οι φωτογραφίες εμφανίστηκαν στον διαδικτυακό τόπο δημοπρασιών e-bay.de, το Σάββατο 14 Φεβρουαρίου. Φερόμενος ιδιοκτήτης είναι ο συλλέκτης Tim de Craene, που ειδικεύεται στα αναμνηστικά και εν γένει τεκμήρια του Β’ Παγκοσμίου Πολέμου. Μέσω της εταιρίας του, Crain’s Militaria, τις προσέφερε για πώληση. Η εμφάνισή τους σε ελληνικά μέσα κοινωνικής δικτύωσης, και αργότερα και σε μέσα ενημέρωσης, δημιούργησε έντονο ενδιαφέρον, από πολλές πλευρές. Ο συλλέκτης, το πρωί της Δευτέρας 16.2, απέσυρε τις δώδεκα φωτογραφίες από τον διαδικτυακό τόπο δημοπρασιών.
Ωστόσο, παραμένει προς πώληση το σύνολο της συλλογής που είχε δημιουργήσει ο τότε Υπολοχαγός της Βέρμαχτ, Χέρμαν Χόιερ (Hermann Heuer). Ο Χόιερ, το 1943-1944 υπηρετούσε στο στρατόπεδο της Μαλακάσας, αλλά είχε λάβει εντολή να παρακολουθήσει ή και να συνδράμει -δεν είναι ξεκάθαρο- στην εκτέλεση των 200 Ελλήνων κρατουμένων που μεταφέρθηκαν από το στρατόπεδο Χαϊδαρίου στο Σκοπευτήριο της Καισαριανής, την Πρωτομαγιά του 1944.
Η συλλογή των φωτογραφιών του, από περιοχές της κατεχόμενης Ευρώπης (Βέλγιο, Γαλλία, αλλά και Ελλάδα) όπου υπηρέτησε, βρέθηκε στα χέρια του συλλέκτη Tim de Craene.
Η Υπουργός Πολιτισμού, Λίνα Μενδώνη, δήλωσε: «Οι 12 φωτογραφίες που είδαν το φως της δημοσιότητας και απεικονίζουν Έλληνες πατριώτες, πριν από την εκτέλεσή τους στην Καισαριανή, την Πρωτομαγιά του 1944, αποτελούν εξόχως σημαντικά τεκμήρια της σύγχρονης ελληνικής ιστορίας. Οι φωτογραφίες της συλλογής δίνουν «πρόσωπο» στις ιστορικές μαρτυρίες για το ήθος και τον πατριωτισμό τους, λίγες στιγμές πριν από την εκτέλεσή τους και για αυτό είναι ανεκτίμητες. Αλλά και οι υπόλοιπες φωτογραφίες είναι πολύ σημαντικές, καθώς επιτρέπουν να πλαισιώσουμε το δράμα της κατεχόμενης Ελλάδας και με το βλέμμα του κατακτητή.
Ο μηχανισμός προπαγάνδας που έστησε ο Γιόζεφ Γκέμπελς αξιοποίησε την αιχμή της τεχνολογίας ενημέρωσης της εποχής του -τον κινηματογράφο και την φωτογραφία- για να δημιουργήσει σκηνοθετημένα τεκμήρια “επιτυχίας” και διάδοσης της, ως εργαλείο επιρροής. Από την στιγμή, που το Υπουργείο Πολιτισμού ενημερώθηκε, δώσαμε τις σχετικές οδηγίες για τη δυνητική απόκτηση των συγκεκριμένων φωτογραφιών.
Η αρμόδια Διεύθυνση Νεώτερης Πολιτιστικής Κληρονομιάς επικοινώνησε άμεσα με τον συλλέκτη και εμπειρογνώμονες μεταβαίνουν την Παρασκευή στην έδρα του, στο Έβεργκεμ του Βελγίου, ώστε να διαπιστώσουν εκ του σύνεγγυς τη συλλογή και να συνομιλήσουν μαζί του. Με την σημερινή κήρυξη της συλλογής ως μνημείο, το Υπουργείο Πολιτισμού αποκτά το έρεισμα για να την διεκδικήσει και να την αποκτήσει εκ μέρους του ελληνικού κράτους».
