ΗΠΑ και Ιράν βρίσκονται σε κρίσιμο σταυροδρόμι, καθώς, σύμφωνα με τον διεθνολόγο και πολιτικό επιστήμονα Δημήτρη Τζανιδάκη, ο Αμερικανός πρόεδρος «ζυγίζει το κατά πόσο θα προχωρήσει σε χτύπημα ή όχι». Μιλώντας στην ΕΡΤNews, ο κ. Τζανιδάκης ανέλυσε τα δεδομένα που διαμορφώνουν την ένταση στην περιοχή και τις πιθανές επιπτώσεις μιας στρατιωτικής ενέργειας.
Όπως εξήγησε, οι Ηνωμένες Πολιτείες έχουν θέσει συγκεκριμένες απαιτήσεις προς το Ιράν, που αφορούν την εγκατάλειψη του πυρηνικού του προγράμματος, τον περιορισμό της εμβέλειας και του αριθμού των βαλλιστικών πυραύλων, καθώς και τον τερματισμό του άξονα αντίστασης μεταξύ Τεχεράνης, Χεζμπολάχ και Χούθι. Πρόκειται, όπως σημείωσε, για αιτήματα που θεωρούνται «μη εφικτά έως ακατόρθωτα».
Ο διεθνολόγος υπογράμμισε ότι ο πραγματικός στόχος πίσω από την αμερικανική στάση είναι η αποδυνάμωση του Ιράν, στο πλαίσιο του ανταγωνισμού με την Κίνα. «Ουσιαστικά, πλήττοντας το Ιράν, ο Τραμπ αποδυναμώνει την Κίνα, η οποία είναι ο μεγαλύτερος εισαγωγέας ιρανικού πετρελαίου», ανέφερε χαρακτηριστικά, επισημαίνοντας πως εκεί βρίσκεται η «μεγάλη εικόνα» της γεωπολιτικής σύγκρουσης.
Παράλληλα, ο κ. Τζανιδάκης αναφέρθηκε και στη στάση της Ευρωπαϊκής Ένωσης, σημειώνοντας ότι «η Ευρωπαία Ύπατη Εκπρόσωπος Εξωτερικής Πολιτικής αναγνώρισε τους Φρουρούς της Επανάστασης ως τρομοκρατική οργάνωση». Η εξέλιξη αυτή, όπως είπε, μπορεί να ερμηνευθεί ως μια «σιωπηλή συναίνεση» απέναντι σε ενδεχόμενη αμερικανική στρατιωτική δράση.
Οι πιθανές αντιδράσεις της Τεχεράνης
Ο αναλυτής υπενθύμισε ότι στο παρελθόν, επί προεδρίας Ομπάμα, είχε επιτευχθεί η Συμφωνία της Βιέννης το 2015, στο πλαίσιο της οποίας το Ιράν δεσμευόταν να περιορίσει το πυρηνικό του πρόγραμμα υπό διεθνή επιτήρηση. Ωστόσο, σήμερα, όπως εκτίμησε, η Τεχεράνη είναι πολύ πιθανό να απαντήσει δυναμικά σε περίπτωση επίθεσης.
Το Ιράν διαθέτει σημαντικό απόθεμα βαλλιστικών πυραύλων και θα μπορούσε να πλήξει αμερικανικές βάσεις στη Μέση Ανατολή ή να κλείσει τα Στενά του Ορμούζ, στρατηγικό σημείο για τη διεθνή ναυσιπλοΐα. Την ίδια στιγμή, οι αγορές αντιδρούν ήδη, με την τιμή του πετρελαίου να καταγράφει σταδιακή άνοδο από το πρωί, γεγονός που αντανακλά την αυξανόμενη αβεβαιότητα.
Σύμφωνα με τον κ. Τζανιδάκη, η παρουσία του αμερικανικού αεροπλανοφόρου «Λίνκολν» που πλησιάζει στην Αραβική Θάλασσα αποτελεί ακόμη μία ένδειξη ότι η ένταση κορυφώνεται. Όπως σημείωσε, «υπάρχουν πολλές ενδείξεις πως οι πιθανότητες για ένα χτύπημα αυξάνονται».
Τι μπορεί να συμβεί εάν οι ΗΠΑ πλήξουν το Ιράν; Επτά πιθανά σενάρια – Από το πιο αισιόδοξο στο πιο τρομακτικό
Οι Ηνωμένες Πολιτείες Αμερικής φαίνεται να βρίσκονται ένα βήμα πριν από στρατιωτικό πλήγμα κατά του Ιράν, ενδεχομένως μέσα στις επόμενες ημέρες, αναφέρει σε δημοσίευμά του το BBC. Αν και οι πιθανοί στόχοι θεωρούνται σε μεγάλο βαθμό προβλέψιμοι, το αποτέλεσμα μιας τέτοιας ενέργειας παραμένει εξαιρετικά αβέβαιο. Εφόσον δεν υπάρξει συμφωνία της τελευταίας στιγμής με την Τεχεράνη και ο πρόεδρος των ΗΠΑ, Ντόναλντ Τραμπ δώσει εντολή για επίθεση, ποια θα μπορούσαν να είναι τα πιθανά σενάρια;
1. Στοχευμένα, «χειρουργικά» πλήγματα και μετάβαση στη δημοκρατία
Αμερικανικές αεροπορικές και ναυτικές δυνάμεις εξαπολύουν περιορισμένες και ακριβείς επιθέσεις σε βάσεις των Φρουρών της Ισλαμικής Επανάστασης (IRGC), της παραστρατιωτικής δύναμης Basij, σε εγκαταστάσεις βαλλιστικών πυραύλων και στο πυρηνικό πρόγραμμα του Ιράν.
Ένα ήδη αποδυναμωμένο καθεστώς καταρρέει και, σταδιακά, η χώρα οδηγείται σε μια πραγματική δημοκρατική μετάβαση.
Πρόκειται για το πιο αισιόδοξο σενάριο. Ωστόσο, η εμπειρία από το Ιράκ και τη Λιβύη δείχνει ότι η δυτική στρατιωτική επέμβαση δεν οδήγησε σε ομαλή δημοκρατική μετάβαση, αλλά σε χρόνια αστάθειας και αιματοχυσίας. Αντίθετα, η Συρία, όπου το 2024 ανατράπηκε ο Μπασάρ αλ Άσαντ χωρίς άμεση δυτική στρατιωτική παρέμβαση, φαίνεται –μέχρι στιγμής– να έχει καλύτερη πορεία.
2. Το καθεστώς επιβιώνει αλλά μετριάζει την πολιτική του
Ένα σενάριο που θυμίζει το «μοντέλο Βενεζουέλας»: Ισχυρή και γρήγορη αμερικανική στρατιωτική δράση, χωρίς ανατροπή του καθεστώτος, αλλά με αναγκαστική αλλαγή συμπεριφοράς.
Στην περίπτωση του Ιράν, αυτό θα σήμαινε διατήρηση της Ισλαμικής Δημοκρατίας –κάτι που δεν θα ικανοποιούσε μεγάλο μέρος του πληθυσμού– αλλά περιορισμό της στήριξης σε ένοπλες οργανώσεις στη Μέση Ανατολή, πάγωμα ή μείωση των πυρηνικών και βαλλιστικών προγραμμάτων και χαλάρωση της καταστολής στο εσωτερικό.
Και αυτό το σενάριο θεωρείται μάλλον απίθανο, καθώς το ιρανικό καθεστώς παραμένει αμετακίνητο και ανθεκτικό στις πιέσεις εδώ και 47 χρόνια.
3. Κατάρρευση του καθεστώτος και στρατιωτική διακυβέρνηση
Πολλοί αναλυτές θεωρούν αυτό το ενδεχόμενο ως το πιο πιθανό.
Παρότι το καθεστώς είναι βαθιά αντιδημοφιλές και κάθε κύμα διαδηλώσεων το αποδυναμώνει περαιτέρω, παραμένει ένα ισχυρό και πανταχού παρών κράτος ασφαλείας, με τεράστιο συμφέρον στη διατήρηση του status quo.
Οι διαμαρτυρίες απέτυχαν μέχρι σήμερα να ανατρέψουν την εξουσία, καθώς δεν υπήρξαν μαζικές αποσκιρτήσεις από τον μηχανισμό ασφαλείας, ο οποίος είναι διατεθειμένος να χρησιμοποιήσει ακραία βία για να επιβιώσει. Σε ένα χαοτικό μετα-επιθετικό τοπίο, είναι πιθανό να αναδειχθεί ένα σκληρό στρατιωτικό καθεστώς, κυρίως από στελέχη των IRGC.
4. Αντίποινα με επιθέσεις σε αμερικανικές δυνάμεις και γειτονικές χώρες
Το Ιράν έχει ξεκαθαρίσει ότι θα απαντήσει σε οποιαδήποτε αμερικανική επίθεση, δηλώνοντας πως «το δάχτυλο βρίσκεται στη σκανδάλη».
Αν και δεν μπορεί να συγκριθεί στρατιωτικά με τις ΗΠΑ, διαθέτει βαλλιστικούς πυραύλους και drones, πολλά εκ των οποίων είναι κρυμμένα σε υπόγειες εγκαταστάσεις ή ορεινές περιοχές. Αμερικανικές βάσεις σε χώρες του Κόλπου, όπως το Μπαχρέιν και το Κατάρ, θα μπορούσαν να αποτελέσουν στόχο, όπως και κρίσιμες υποδομές συμμάχων των ΗΠΑ, για παράδειγμα στην Ιορδανία.
Η επίθεση του 2019 στις εγκαταστάσεις της Saudi Aramco, που αποδόθηκε σε ιρανικά υποστηριζόμενες δυνάμεις, έδειξε πόσο ευάλωτες είναι οι χώρες του Κόλπου. Δεν είναι τυχαίο ότι επικρατεί έντονη ανησυχία στους αραβικούς συμμάχους των ΗΠΑ.
5. Τοποθέτηση ναρκών στον Περσικό Κόλπο
Ένα παλιό αλλά υπαρκτό σενάριο, με τεράστιες επιπτώσεις στο παγκόσμιο εμπόριο και τις τιμές της ενέργειας.
Το Στενό του Ορμούζ αποτελεί κρίσιμο πέρασμα: Από εκεί διέρχεται περίπου το 20% του παγκόσμιου LNG και έως το 25% του πετρελαίου και των παραγώγων του. Το Ιράν έχει αποδείξει, ήδη από τον πόλεμο Ιράν-Ιράκ, ότι μπορεί να ναρκοθετήσει τις θαλάσσιες οδούς, ενώ έχει πραγματοποιήσει και σχετικές στρατιωτικές ασκήσεις.
6. Βύθιση αμερικανικού πολεμικού πλοίου
Ένας από τους μεγαλύτερους φόβους του αμερικανικού ναυτικού είναι μια «επίθεση σμήνους»: Μαζική επίθεση με drones και ταχύπλοα γεμάτα εκρηκτικά, που θα μπορούσε να υπερκεράσει τις αμυντικές δυνατότητες ακόμα και ενός σύγχρονου πολεμικού πλοίου.
Το Ναυτικό των IRGC έχει εκπαιδευτεί σε ασύμμετρο πόλεμο, επιδιώκοντας να εξουδετερώσει την τεχνολογική υπεροχή του αμερικανικού 5ου Στόλου. Η βύθιση αμερικανικού πλοίου –και ενδεχόμενη αιχμαλωσία επιζώντων– θα αποτελούσε τεράστιο πλήγμα για το κύρος των ΗΠΑ.
Αν και θεωρείται απίθανο, η ιστορία δείχνει ότι τέτοια γεγονότα δεν είναι αδιανόητα.
7. Κατάρρευση του καθεστώτος και χάος
Ένα σενάριο που τρομάζει ιδιαίτερα τις γειτονικές χώρες, όπως το Κατάρ και η Σαουδική Αραβία.
Πέρα από τον κίνδυνο εμφυλίου πολέμου, υπάρχει και ο φόβος εθνοτικών συγκρούσεων, με Κούρδους, Βαλούχους και άλλες μειονότητες να επιδιώκουν αυτονομία ή προστασία σε ένα κενό εξουσίας. Η κατάρρευση της μεγαλύτερης χώρας της Μέσης Ανατολής, με πληθυσμό περίπου 93 εκατομμυρίων, θα μπορούσε να προκαλέσει τεράστια ανθρωπιστική και προσφυγική κρίση.
Η μεγαλύτερη απειλή αυτή τη στιγμή είναι το ενδεχόμενο ο πρόεδρος Τραμπ, έχοντας συγκεντρώσει ισχυρές στρατιωτικές δυνάμεις γύρω από το Ιράν, να θεωρήσει ότι πρέπει να δράσει για να μη χάσει το κύρος του. Ένας πόλεμος χωρίς σαφή στρατηγικό στόχο και με απρόβλεπτες συνέπειες θα μπορούσε τότε να ξεκινήσει — και να μην έχει ξεκάθαρο τέλος.
