[Επιφυλλίδες] Προτεσταντική ειρωνεία

Τις ημέρες των γιορτών έβλεπα ξανά, αυτή τη φορά σε DVD, το καταπληκτικό δανέζικο σίριαλ «Borgen», που προβλήθηκε από την ελληνική κρατική τηλεόραση πριν από δύο χρόνια. Η σειρά αυτή προσφέρει ένα σπουδαίο μάθημα για τις προκλήσεις, τα διλήμματα, τους περιορισμούς και τις δυνατότητες της πολιτικής σε μια σύγχρονη κοινοβουλευτική δημοκρατία. Για εμάς στην Ελλάδα το μάθημα είναι ιδιαίτερα πολύτιμο, γιατί οι διαφορές της πολιτικής ζωής μας από εκείνη της Δανίας (όχι μόνο τώρα με την κρίση) γίνονται πιο εύγλωττες ακριβώς λόγω της ομοιότητας των προβλημάτων. Υπάρχουν και εκεί πιέσεις συμφερόντων, πολιτικά παζάρια, λαϊκισμός, μεταναστευτικό ζήτημα, κίτρινος Τύπος, κρούσματα διαφθοράς και κατάχρησης εξουσίας, καθώς και οι δυσκολίες μιας μικρής χώρας να υπερασπιστεί την εθνική κυριαρχία της στον σύγχρονο κόσμο. Αλλά τα προβλήματα αυτά αντιμετωπίζονται διαφορετικά.

Κεντρικό πρόσωπο του σίριαλ, θυμίζω, είναι η Μπιργκίτε Νίμποργκ, μια πολιτικός στην ηλικία του Τσίπρα και αρχηγός ενός μικρού κόμματος που έχει ιδεολογικές ομοιότητες με Το Ποτάμι. Ως συνέπεια της αποδυνάμωσης των μεγάλων κομμάτων στις τελευταίες εκλογές και της θεαματικής ανόδου του δικού της, η Νίμποργκ γίνεται έπειτα από διαπραγματεύσεις πρωθυπουργός, επικεφαλής μιας μετεκλογικής συμμαχίας κομμάτων. Στους τρεις κύκλους του σίριαλ εκτυλίσσονται πολλές παράλληλες ιστορίες, όπου πολιτική, επαγγελματική και ιδιωτική ζωή αλληλοεπηρεάζονται. Παρότι οι ψυχολογικές διεργασίες των χαρακτήρων και η πορεία των προσωπικών σχέσεών τους είναι από τις πιο ενδιαφέρουσες πτυχές του σίριαλ, εδώ θα εστιάσω στην πολιτική παράμετρο.

Το πρώτο πράγμα που εντυπωσιάζει τον έλληνα θεατή είναι η κουλτούρα διαλόγου και συνεργασίας των κομμάτων. Παρά τις σημαντικές ιδεολογικές διαφορές, που μάλιστα αντανακλούν πιστότερα από ό,τι σ’ εμάς ταξικές διαφορές, η σύμπραξη κομμάτων είναι αυτονόητη και ανοιχτή σε συνθέσεις, όχι κάτι που υπαγορεύεται από έκτακτες συνθήκες. Ο κομματικός ανταγωνισμός και οι (άφθονες) εσωκομματικές ίντριγκες έχουν ένα όριο: την ομαλή και αποτελεσματική διακυβέρνηση της χώρας.

Δεύτερον, οι συνεργασίες αυτές δεν καθορίζονται από (υπαρκτούς) οπορτουνισμούς και εγωισμούς αλλά από προγραμματικές συγκλίσεις. Οι συμβιβασμοί τηρούν ορισμένες ιδεολογικές προτεραιότητες. Για παράδειγμα, η Νίμποργκ παίρνει το ρίσκο να ακυρώσει την επωφελή για το κόμμα της συνεργασία με το ιδεολογικά συγγενές Εργατικό Κόμμα, όταν αυτό σκληραίνει ξαφνικά, για ψηφοθηρικούς λόγους, τη στάση του στο Μεταναστευτικό. Αντίστροφα, σε μια μεταγενέστερη φάση, όταν δεν θα είναι πια πρωθυπουργός, θα στηρίξει κυβέρνηση με κορμό τη Δεξιά (Φιλελεύθερους) αφού αποσπάσει σημαντικές παραχωρήσεις σε ζητήματα κοινωνικής πρόνοιας και περιβάλλοντος.

Η σταθερή απόφαση της πρωθυπουργού Νίμποργκ να επιβάλει ποσόστωση στη συμμετοχή γυναικών στα διοικητικά συμβούλια προκαλεί σύγκρουση με τον επιχειρηματικό κόσμο. Η κόντρα λήγει με έναν συμβιβασμό: η ναυαρχίδα του δανέζικου καπιταλισμού αίρει την απειλή να μεταφέρει τις επιχειρήσεις της στο εξωτερικό και δέχεται την ποσόστωση, με αντάλλαγμα τη διετή αναβολή της δρομολόγησης του νόμου για την εκπομπή ρύπων.

Οσο για ανοχή στη διαφθορά, έστω τη «μικρή», ούτε λόγος, εδώ έχουμε να κάνουμε με άκαρδους προτεστάντες… Το σίριαλ αρχίζει χαρακτηριστικά με την απώλεια της εξουσίας από τους συντηρητικούς όταν αποκαλύπτεται ότι ο πρωθυπουργός εξόφλησε με την υπηρεσιακή κάρτα του μια αγορά της γυναίκας του στο εξωτερικό για 12.000 δολάρια. Και η Νίμποργκ, με βαρύ τίμημα την κατάρρευση του γάμου της, αναγκάζει τον άνδρα της να αρνηθεί ένα πόστο σε μια εταιρεία που θα μπορούσε να έχει έμμεσο όφελος από την αγορά καινούργιων πολεμικών αεροσκαφών.  

Ολα ρόδινα, λοιπόν, στο βασίλειο της Δανιμαρκίας; Το σίριαλ δείχνει το αντίθετο. Και τελικά αφήνει μελαγχολική αίσθηση, για τη φθορά του ιδεαλισμού και των ανθρώπινων σχέσεων από την άσκηση της εξουσίας. Αυτό το μοιραζόμαστε (και) με τους Δανούς. Τα όσα δεν μοιραζόμαστε τα συνοψίζει ένα τελευταίο παράδειγμα. Κάποια στιγμή η Νίμποργκ ειρωνεύεται έναν αμετροεπή συνεργάτη της λέγοντάς του: «Μήπως θέλεις να διορίζουμε και τους διοικητές των νοσοκομείων;». Ειρωνεία εκτός τόπου στην Ελλάδα.