[Στιγμές] Ο Εμπενίζερ Σκρουτζ και η οικονομία

Ποιο είναι το νόημα των οικονομικών; Συχνά φαίνεται ότι είναι να κάνει τον κόσμο πιο πλούσιο. Η συγκεκριμένη περίοδος όμως, ιδιαίτερα για τους χριστιανούς, αποκτά σημασία πέραν της υλικής. Αυτή λοιπόν, γράφει το «Εκόνομιστ», είναι μια καλή στιγμή να αναρωτηθούμε εάν η αύξηση των εσόδων είναι το σημαντικότερο ζήτημα στην οικονομική πολιτική.

Κάπως έτσι το περιοδικό που θεωρείται «βίβλος του καπιταλισμού» παρατηρεί ότι λίγοι άνθρωποι έχουν ως αποκλειστικό στόχο ένα μεγάλο εισόδημα – με την αξιοσημείωτη εξαίρεση του Εμπενίζερ Σκρουτζ, του «άπληστου, μίζερου, άθλιου» αντιήρωα στη «Χριστουγεννιάτικη ιστορία» του Καρόλου Ντίκενς. Υπάρχουν δηλαδή κι άλλα στη ζωή, παρότι το εισόδημα μας βοηθά να την κάνουμε πιο άνετη. Για παράδειγμα, οι κάτοικοι των δέκα πιο πλούσιων χωρών του κόσμου έχουν προσδόκιμο ζωής 25 χρόνια περισσότερα από εκείνους των δέκα φτωχότερων κρατών. Η ευμάρεια βοηθά στην εκπαίδευση, στον ελεύθερο χρόνο και σε πιο υγιεινή διατροφή.

Υπάρχουν όμως κι άλλα. Ερευνα σε 43 χώρες που δημοσιεύθηκε τον Οκτώβριο βρήκε ότι οι πολίτες των αναδυόμενων οικονομιών εκφράζουν το ίδιο ποσοστό ικανοποίησης για τη ζωή τους με τους πολίτες των πλούσιων κρατών. Τα τελευταία χρόνια, έχουμε αρχίσει να μετράμε την ευτυχία. Ο ΟΗΕ δημοσιεύει ετησίως την «Εκθεση Παγκόσμιας Ευτυχίας» από το 2012. Ο Σκρουτζ μπορεί να μετρούσε τα πλούτη του εύκολα, όμως πώς μετριέται εκείνη; Οι άνθρωποι έχουν προδιάθεση σε αυτό που οι φιλόσοφοι αποκαλούν «προσαρμόσιμες προτιμήσεις», κάτι που σημαίνει ότι μπορεί να μην είναι σε θέση να εντοπίσουν την «πραγματική» ευτυχία.

Τι άλλο να κοιτάξουμε λοιπόν; Ο Αμάρτια Σεν, καθηγητής Οικονομικών και Φιλοσοφίας στο Πανεπιστήμιο Χάρβαρντ, θεωρεί ότι το σημαντικό είναι «οι δυνατότητες». Ο κατάλογός τους είναι ατελείωτος: η ευκαιρία να ζήσουμε μια μεγάλη και υγιή ζωή, η ελευθερία να συμμετέχουμε στην πολιτική, η σωστή διατροφή, η μόρφωση, η απόλαυση του ελεύθερου χρόνου και πολλά άλλα. Το εισόδημα, υποστηρίζει ο Σεν, είναι ένα από τα μέσα προκειμένου να τα επιτύχουμε όλα αυτά.

Και έτσι ερχόμαστε στο επόμενο μεγάλο ερώτημα. Ποιος θα αποφασίζει για τις δυνατότητες αυτές; Το κράτος το οποίο με τις κεντρικές δομές θα δημιουργεί το κατάλληλο περιβάλλον ή ο κάθε πολίτης ξεχωριστά; Κι αν αυτά τα δύο έρχονται σε αντίθεση; Τελικά, δεν είναι πιο εύκολο να καλλιεργήσεις τις δυνατότητες απ’ ό,τι να αυξήσεις το εισόδημα. Το Μπουτάν που φτιάχνει την πολιτική του με στόχο την ευτυχία, δεν έχει καταφέρει να βελτιώσει τη θέση του στον Κατάλογο Ανθρώπινης Ανάπτυξης. Παρ’ όλα αυτά, είναι τουλάχιστον ενθαρρυντικό ότι ακόμα και ο Σκρουτζ διαπίστωσε στο τέλος της «Χριστουγεννιάτικης ιστορίας» ότι υπάρχουν και άλλα στη ζωή πέραν του ΑΕΠ.