[Στιγμές] Οχι πια χίλιες λίμνες

Η Κουιβασάρβι είναι μια λίμνη στη Δυτική Φινλανδία που απέχει δύο ώρες με το αυτοκίνητο από την κοντινότερη πόλη. Θεωρείται από τους ντόπιους μυστικιστικό μέρος, εκεί όπου «αυτή η πλευρά συναντά την απέναντι» λέει ένας από αυτούς. Μέχρι τη δεκαετία του ’60 όταν κατασκευάστηκε ένας μεγάλος αυτοκινητόδρομος η περιοχή ήταν σχεδόν απομονωμένη. Υπάρχουν μύθοι για πνεύματα που ζουν στη λίμνη τον χειμώνα, οι ψαράδες προβλέπουν τις καταιγίδες διαβάζοντας το συκώτι του λούτσου και ο Τάπιο Κάλι σερβίρει τσάι σημύδας που θεωρείται ότι θεραπεύει τα πάντα.

Τα τελευταία χρόνια όμως τα νερά της λίμνης έχουν μαυρίσει από τα ιζήματα. Και όποιος τολμήσει να βουτήξει παθαίνει αυτό που οι ντόπιοι αποκαλούν «ασθένεια της μαϊμούς», επειδή τους πιάνει φοβερή φαγούρα. Η Φινλανδία μπορεί να είναι η «χώρα των χιλίων λιμνών», όμως πολλές από αυτές – «εκατοντάδες λίμνες και δεκάδες ποτάμια» εκτιμά ο επιστήμονας Ράιμ Κέικιλα του Φινλανδικού Ινστιτούτου Περιβάλλοντος – έχουν επιβαρυνθεί σημαντικά από τη σχεδόν πλήρη αποξήρανση των βάλτων για την παραγωγή ποάνθρακα. Αυτή η διαδικασία βοήθησε στον εξαιρετικά γοργό εκσυγχρονισμό της χώρας μετά τον Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο, άφησε όμως μεγάλες οικολογικές πληγές. Επί χρόνια οι περισσότεροι Φινλανδοί, ιδιαίτερα στις αγροτικές περιοχές, θεωρούσαν ότι τα οφέλη της εκβιομηχάνισης ήταν σημαντικότερα από το κόστος για το περιβάλλον.

Μετά τον Πόλεμο χιλιάδες άνθρωποι εγκατέλειψαν την ύπαιθρο και όσοι έμειναν πίσω βρήκαν δουλειά στην υλοτομία και στη βιομηχανία ποάνθρακα, δύο τομείς που υποστήριξαν τη γοργά αναπτυσσόμενη φινλανδική οικονομία. Η χώρα βασίστηκε στις εξαγωγές υλοτομικών προϊόντων από τα τέλη του 19ου αιώνα και επιβίωσε από την πετρελαϊκή κρίση του ’70 αυξάνοντας την παραγωγή άνθρακα από τύρφη μέσω της κρατικής εταιρείας VAPO. Ετσι, σήμερα, υπολογίζεται ότι έχουν χαθεί όλα τα παλαιά δάση της χώρας και 50 εκατομμύρια στρέμματα βάλτων προκαλώντας σοβαρές ζημιές στη βιοποικιλότητα. Σύμφωνα με τα επίσημα στοιχεία, τουλάχιστον 814 είδη ζώων που ζουν στα δάση απειλούνται από τις υλοτομικές δραστηριότητες. Οι Φινλανδοί τώρα αρχίζουν να αφυπνίζονται.

Ο Τόνι Μαστόνεν, που ζει στην Κουιβασάρβι όλη του τη ζωή, ξεκίνησε δικαστικό αγώνα εναντίον της VAPO μαζί με κατοίκους άλλων περιοχών κινητοποιώντας και τους ιθαγενείς Σάμι. Το αποτέλεσμα, ελπίζει, θα αποτελέσει «επανάσταση» όχι μόνο για το περιβάλλον της χώρας αλλά και για την ψυχολογία των κατοίκων. «Οι παραδόσεις δεν μπορούν να διαχωριστούν από ένα υγιές οικοσύστημα» λέει. «Εάν το 95% των λιμνών και των δασών χαθεί, σημαίνει ότι 95% από όσα σκέφτονταν οι πρόγονοί μας θα χαθεί. Ομως εάν τα αποκαταστήσουμε, θα δούμε και πάλι συγκλονιστικά πράγματα».