Οι δυνατότητες της φιλανθρωπίας

Κάθε χρόνο τα Χριστούγεννα αυξάνονται οι εκδηλώσεις που σχετίζονται με τη φιλανθρωπία και οι προβληματισμοί γύρω από την έννοια της φιλανθρωπίας και της αλληλεγγύης. Ομως, στις χώρες της Νοτίου Ευρώπης, η εμπιστοσύνη στις Μη Κυβερνητικές Οργανώσεις βρίσκεται στα χαμηλότερα επίπεδα όλων των εποχών. Σύμφωνα με πρόσφατες έρευνες, η πλειοψηφία των Ελλήνων δεν εμπιστεύεται τις ΜΚΟ, ενώ τα ποσοστά Ελλήνων που βοηθούν εθελοντικά τη δραστηριότητά τους είναι μεταξύ των χαμηλότερων στην ΕΕ.  Το παράδοξο είναι ότι χώρες που θα μπορούσαν να επωφεληθούν από τη φιλανθρωπική δραστηριότητα, όπως η Ελλάδα, δεν διαθέτουν τις δομές που θα εξασφάλιζαν τη διαφάνεια και την πλήρη και αποτελεσματική απορρόφηση των σχετικών κονδυλίων. Σε πολλές περιπτώσεις δωρητές του εξωτερικού αποτράπηκαν να ασκήσουν φιλανθρωπική δραστηριότητα στην Ελλάδα, φοβούμενοι πιθανές ατασθαλίες στην οικονομική διαχείριση και αστοχίες.

Ο μη κυβερνητικός τομέας, ο οποίος θα έπρεπε να βρίσκεται στην πρώτη γραμμή στήριξης των ευπαθών ομάδων, αδυνατεί να παράσχει τα δέοντα, καθώς υποφέρει εξίσου από τη μείωση της (κρατικής και ιδιωτικής) χρηματοδότησης.  Κάποιες στοχευμένες παρεμβάσεις όμως μπορούν να αλλάξουν ριζικά το τοπίο της φιλανθρωπίας:

Διαφάνεια. Είναι γνωστό ότι ορισμένες ΜΚΟ συνδέθηκαν με περιστατικά κακοδιαχείρησης. Η θέσπιση καθεστώτος διαφάνειας, ελέγχου και λογοδοσίας είναι σήμερα επιτακτική. Σήμερα οι δωρητές επιθυμούν να πραγματοποιούν δωρεές με σύνεση, καλά πληροφορημένοι και να είναι σίγουροι ότι τα χρήματά τους δεν «πήγαν χαμένα». Εκτός από τον έλεγχο, την αξιολόγηση, τον στρατηγικό σχεδιασμό, τη βιωσιμότητα και τη σχέση κόστους – απόδοσης της δωρεάς, οι οργανώσεις πρέπει να δώσουν βαρύτητα στην ορθή διακυβέρνηση και να υπόκεινται στους κανόνες δεοντολογίας της οργάνωσης. Εισάγουμε, με πρωτοβουλία του Ιδρύματος Μποδοσάκη και του προέδρου του Δημήτρη Βλαστού, σε συνεργασία με τον διεθνή οργανισμό INGO, μία χάρτα λογοδοσίας και κριτήρια ορθής διακυβέρνησης, που οι ΜΚΟ πρέπει να υιοθετήσουν για να χρηματοδοτηθούν.

Ψηφιακά μέσα. Οι δωρεές μέσω Διαδικτύου συνεχώς αυξάνονται. Το ταχύτατα εναλλασσόμενο τοπίο ψηφιακών μέσων ενημέρωσης και δικτύωσης επιτρέπει στις ΜΚΟ τη δημιουργία κοινωνικής ταυτότητας και τη δημοσιοποίηση και τη διάδοση των θετικών επιπτώσεων της προσφοράς τους. Οι μη κερδοσκοπικοί οργανισμοί μπορούν να ανταλλάσσουν πληροφορίες και να συνεργάζονται με οργανώσεις, ιδρύματα και δωρητές ηλεκτρονικά, να προχωρούν σε διαδικτυακές καμπάνιες ευαισθητοποίησης και να βρίσκουν και να εκπαιδεύουν εθελοντές μέσω Διαδικτύου.

Στήριξη νέων επιχειρηματιών που καινοτομούν στον κοινωνικό τομέα. Το φιλανθρωπικό μοντέλο αλλάζει και οι νέοι επιχειρηματίες που εφαρμόζουν καινοτόμους λύσεις για κοινωνικά προβλήματα φαίνεται ότι ηγούνται αυτής της αλλαγής. Εκείνοι είναι οι πρώτοι που αντιλαμβάνονται και δράττονται των ευκαιριών για αλλαγή, πολύ πριν τις αντιληφθούν μεγάλοι γραφειοκρατικοί οργανισμοί. Είναι σημαντικό οι δωρητές να αξιολογήσουν προσεκτικά την κάθε φιλανθρωπική οργάνωση προκειμένου να διακρίνουν ποιες διαθέτουν αξιόπιστες και αποτελεσματικές δομές, ώστε να μπορούν να προσφέρουν λύσεις σε αληθινά προβλήματα. Στο μεταξύ, τα φιλανθρωπικά ιδρύματα πρέπει και αυτά με τη σειρά τους να υποστηρίξουν τους νέους κοινωνικούς επιχειρηματίες, να ακούσουν με προσοχή τις ιδέες τους, να τους καθοδηγήσουν και να χρηματοδοτήσουν τις δραστηριότητές τους με σκοπό την ανάπτυξη.

Ενίσχυση δομών. Καθώς οι μεγάλοι χρηματοδοτικοί μηχανισμοί γίνονται όλο και πιο γραφειοκρατικοί, με τις προσπάθειές τους να καλύπτουν όλη την υφήλιο (ιδιαίτερα την Ασία και τη Μέση Ανατολή), μπορούμε να αντιμετωπίσουμε την κρίση πιο αποτελεσματικά αν οι φιλάνθρωποι που δρουν στρατηγικά επενδύσουν στην ενίσχυση των δομών των αξιόλογων οργανισμών της πρώτης γραμμής. Εάν οργανωθεί και ενισχυθεί ένα δίκτυο με αξιόλογες ΜΚΟ που σέβονται τη διαφάνεια και την αξιοκρατία θα καταστεί δυνατόν να δοθεί η γνώση και η εμπειρία τους σε μικρότερες οργανώσεις, μέσα από διαδικασίες capacity-building.

Αν δωρητές και φιλανθρωπικές οργανώσεις συνεργαστούν για την προώθηση της κοινωνικής ευημερίας και της δημοκρατίας, με βάση τη διαφάνεια, την αντικειμενική αξιολόγηση και τον προσδιορισμό των αναγκών της κοινωνίας, τότε μόνο υπάρχει μεγάλη ελπίδα για ένα καλύτερο μέλλον για τα παιδιά μας.

Ο Επ. Φαρμάκης είναι πρόεδρος και διευθύνων σύμβουλος της elpis και διευθυντής του Προγράμματος Χρηματοδότησης ΜΚΟ Είμαστε όλοι Πολίτες που υλοποιεί το Ιδρυμα Μποδοσάκη με τον Χρηματοδοτικό Μηχανισμό του Ευρωπαϊκού Οικονομικού Χώρου (ΕΟΧ).