[Τρίτη άποψη] Ενα όνειρο για την Ευρώπη

Η ελληνική προεδρία έρχεται σε δύο μήνες, οι ευρωεκλογές σε επτά. Είναι καιρός να μιλήσουμε για την Ευρώπη.

Αν με ρωτούσε κανείς – όπως με ρώτησαν σε πρόσφατο διεθνές συνέδριο – τι όνειρο έχω για την ήπειρό μας και την πορεία της, το πρώτο που θα μου ερχόταν στον νου θα ήταν «να σταματήσει ο εφιάλτης». Ο ευρωπαϊκός εφιάλτης εικονογραφείται από δύο πρόσφατα γεγονότα και ένα στοιχείο: Χρυσή Αυγή, Λαμπεντούζα, ανεργία. Μια Ακροδεξιά που όχι μόνο μολύνει αλλά σκοτώνει, ένα μεταναστευτικό κύμα που σκάει προκαλώντας εκατόμβες στις όχθες μας («μόνο» 34 νεκροί από το δεύτερο ναυάγιο στα ανοιχτά της Σικελίας, μετά τα 300 τόσα πτώματα τρεις ημέρες πριν), είκοσι έξι εκατομμύρια άνεργοι. Απόρριψη του άλλου και του διαφορετικού, κατάρρευση του «ευρωπαϊκού κοινωνικού μοντέλου», άρνηση της ουσίας της Ευρώπης. Ο εφιάλτης είναι πολιτικός, άρα χρειάζεται πολιτική αντιμετώπιση: μπορεί να μην τον προκάλεσε μόνο η κρίση, αλλά η κρίση τον έκανε να θεριέψει και να σκεπάσει κάθε άλλο όνειρο, κάθε σκέψη, σχεδόν κάθε δυνατότητα.

Γι’ αυτό το όνειρο, δηλαδή η πάλη του επιθυμητού να μπολιάσει το εφικτό, θα μπορούσε να επικεντρωθεί σε δύο μέτωπα, ικανά ίσως να μας ξαναβάλουν στον δρόμο της ευρωπαϊκής ιδέας: να ξεπεράσουμε την απόλυτη, μονομανή επικέντρωση στην οικονομία και να οικοδομήσουμε, σε νέες βάσεις, τη συμφιλίωση και τη συνύπαρξη των λαών. Και για τα δύο χρειάζονται πραγματικοί ηγέτες, που τόσο λείπουν.

Η κρίση οδήγησε πολιτικά συστήματα, θεσμούς και πολίτες να μη σκέφτονται και να μη νοιάζονται για τίποτε άλλο παρά για τα χρήματα. Η αλλαγή είναι δραματική, αν σκεφτούμε ότι πάντοτε ώς τώρα η οικονομία, το εμπόριο, η κοινή αγορά, τα ανοικτά σύνορα αποτελούσαν τα μέσα για την υπηρέτηση μιας Ενωσης για την ειρήνη αρχικά, για την ευημερία μετά, για τη βελτίωση της ποιότητας ζωής μέσα από την πολιτική και πολιτιστική ώσμωση, στο πιο ώριμο στάδιο του ευρωπαϊκού σχεδίου. Για να ξεφύγουμε, χρειαζόμαστε ακριβώς αυτά που καθιστά κάθε μέρα και πιο δύσκολα η κρίση: υπέρβαση της πιεστικής κατάστασης ανάγκης, συζήτηση, διάλογο, άνοιγμα και σε άλλα θέματα, άλλες προοπτικές. Είναι επιτακτικό να σταματήσει η μονομέρεια της πανευρωπαϊκής λιτότητας, ώστε να μειωθεί το άγχος της καθημερινότητας και να δοθούν σε κυβερνήσεις και διακρατικούς οργανισμούς τα μέσα για κοινή δράση, ιδίως στους τομείς της εκπαίδευσης, της έρευνας, του πολιτισμού, που έκαναν και κάνουν τη διαφορά στην Ευρώπη. Είναι απαραίτητος επίσης ένας πανευρωπαϊκός διάλογος για την επαναθεμελίωση του ευρωπαϊκού πολιτικού σχεδίου και για την αντιμετώπιση της λαίλαπας του αντιευρωπαϊσμού και του εθνικισμού, που σαρώνει από τον Νότο ώς τον Βορρά.

Οι ευρωεκλογές είναι χρυσή ευκαιρία και η τελευταία ίσως ευκαιρία: αν δεν διεξαχθεί αυτός ο διάλογος, τότε είναι πολύ πιθανό η επόμενη σελίδα της Ευρώπης να είναι αντιευρωπαϊκή. Μόνο που για να είναι αποτελεσματικός, πρέπει να γίνει ανοιχτά και πέρα από τα εθνικά σύνορα: αυτό που έχει αξία είναι, για παράδειγμα, να πάει ένας Ελληνας να πείσει τους Γερμανούς, αφού κάνει την αυτοκριτική του, γιατί δεν δικαιούνται να λένε ότι πληρώνουν «από την τσέπη τους» για την ελληνική «σωτηρία» ή τι σημαίνει να ζει ξαφνικά ένας ολόκληρος λαός κάτω από τη μέγγενη των τριών τρομερών τριάντα: 30% χαμένο ΑΕΠ, 30% ανεργία, 30% κοντά ή κάτω από το όριο της φτώχειας.

Να ξεπεράσουμε τα «μικρά βήματα» του Ζαν Μονέ με ένα άλμα όχι πια των θεσμών αλλά της νοοτροπίας έναντι της ευρωπαϊκής ενοποίησης: να το όνειρό μου. Και μετά θα πρέπει να ξυπνήσουμε και να δουλέψουμε για να το κάνουμε πραγματικότητα.

O Κώστας Μποτόπουλος είναι συνταγματολόγος, πρόεδρος της Επιτροπής Κεφαλαιαγοράς