[Κιόσκι] Το πένθος της σιωπής

«Ηταν, ίσως, / τα πιο ωραία χρόνια της ζωής μου».

Ο στίχος αυτός, από το ποίημα «Προσπαθώ να εκφράσω την εμπειρία μου από τον πόλεμο» του ισπανού ποιητή Χάιμε Χιλ δε Μπιέντμα, ήρθε στο μυαλό του Αλεσάντρο Σάμπρα όταν η Libèration ζήτησε από τον χιλιανό συγγραφέα να περιγράψει εκείνη την περίοδο στη χώρα του, που ξεκίνησε με έναν θρίαμβο και ολοκληρώθηκε με έναν εφιάλτη.

Ο Αλεσάντρο Σάμπρα ήταν τότε παιδί. Δεν είναι βέβαιος εάν τα παιδικά του χρόνια ήταν ευτυχισμένα. Οπωσδήποτε, όμως, δεν ήταν βουτηγμένα στη δυστυχία. Μεγάλωνε μέσα στη διδακτορία, λίγο-πολύ ευτυχισμένος, την ώρα που χιλιάδες «μεγάλοι» βασανίζονταν ή δολοφονούνταν, την ώρα του ο Πινοτσέτ παρέδιδε τη χώρα του βορά στην πιο άγρια εκδοχή του καπιταλισμού.

Η στιγμή της συνειδητοποίησης αυτού του γεγονότος ήταν επώδυνη. Ο Αλεσάντρο Σάμπρα ήταν έφηβος όταν κατάλαβε. Ξαφνικά το πρόσημο των αναμνήσεων άλλαξε, εκείνα τα χρόνια έγιναν πικρά. Να γιατί αυτά τα λίγο-πολύ ευτυχισμένα παιδιά της χούντας του Πινοτσέτ αποφεύγουν να μιλάνε για την παιδική τους ηλικία. Αισθάνθηκαν ότι δεν είχαν τίποτα να διηγηθούν σε σύγκριση με εκείνους που είχαν χάσει γονείς, αδέλφια, παιδιά. Και σιγά σιγά βυθίστηκαν στο πένθος της σιωπής, στο ίδιο πένθος που είχαν βυθιστεί και οι γονείς τους.

Αυτά τα παιδιά δεν ήξεραν πολλές φορές τι σκέπτονταν οι μεγάλοι στο περιβάλλον τους. Οι πολιτικές συζητήσεις ήταν απαγορευμένες στο σπίτι. Ο Σάμπρα κατάλαβε αργότερα ότι οι δικοί του ήθελαν με αυτόν τον τρόπο να τον προστατεύσουν. Εκείνο που καταλάβαινε τότε ήταν ότι το να μιλάς ήταν επικίνδυνο. Δεν ήξερε, όμως, εάν οι ενήλικοι ήταν έτσι εξαιτίας του φόβου και της καταστολής ή εάν ήταν έτσι απλώς επειδή ήταν ενήλικοι. Του φαίνονταν μόνο βαρετοί και γκρι.

Υπάρχει μια τεράστια διαφορά ανάμεσα σε έναν ενήλικο και έναν ενήλικο που ζει στη χούντα. Ενα αγεφύρωτο χάσμα χωρίζει ένα παιδί από ένα παιδί της δικτατορίας. «Ημασταν και δεν ήμασταν εκεί, ζούσαμε στο μεταίχμιο, δεν έχουμε συγκρατήσει στη μνήμη μας παρά μόνο  μερικές εικόνες», γράφει στη γαλλική εφημερίδα ο Αλεσάντρο Σάμπρα. «Στην περίπτωσή μας, η αθωότητα ήταν πρόβλημα. Και στο τέλος γεμίσαμε ενοχές επειδή ήμασταν παιδιά εκείνη την εποχή. Επειδή δεν είχαμε καταλάβει τι συνέβαινε, αν και νιώθαμε κάτι. Κι επειδή κρινόμασταν και θα συνεχίσουμε να κρινόμαστε γι’ αυτά που είχαν κάνει ή δεν είχαν κάνει οι γονείς μας».

Ο χιλιανός συγγραφέας συγκέντρωσε όλον αυτό τον πόνο στο μυθιστόρημά του «Δευτερεύοντα πρόσωπα». Είναι η ιστορία εκείνων των λίγο-πολύ ευτυχισμένων παιδιών που κουβαλάνε την ευτυχία των παιδικών τους χρόνων σαν βάρος στη συνείδησή τους.