«Και λίγη βία μας χρειάζεται»

Αν υπάρχουν βιβλία που τα περιμένεις προτού εκδοθούν, σε αυτά συμπεριλαμβάνεται σίγουρα ο τρίτος τόμος της «Περιπέτειας του κοινοβουλευτισμού στην Ελλάδα» του Γιώργου Ρωμαίου. Καθώς οι δύο πρώτοι τόμοι θεωρήθηκαν από τις πιο έγκυρες ιστορικές αφηγήσεις της κοινοβουλευτικής εξέλιξης της νεότερης Ελλάδας, για τον τρίτο τόμο υπήρχε ένας πρόσθετος λόγος ενδιαφέροντος. Καλύπτει την περίοδο 1940-74,όπου όσα συνέβησαν δεν είναι απλώς νωπά, αφού ζουν αρκετοί από όσους τα βίωσαν ή τα δημιούργησαν, αλλά και επηρεάζουν τη σημερινή κατάσταση. Αυτό ενδεχομένως έκανε πιο δύσκολη την ερευνητική δουλειά του Γιώργου Ρωμαίου. Αλλά ο παλαίμαχος δημοσιογράφος παραδίδει στο κοινό έναν τόμο με εντυπωσιακή περιεκτικότητα σε γεγονότα και το παρασκήνιό τους, πάντα με το εξαιρετικά γλαφυρό ύφος της γραφής του.

Κεντρικοί άξονες σε αυτόν τον τόμο είναι τα γεγονότα που οδήγησαν από την Εθνική Αντίσταση στον Εμφύλιο, η ρευστότητα που ακολούθησε στο πολιτικό σκηνικό για μακρά διαστήματα και τα δραματικά γεγονότα που όρισαν τις πολιτικές εξελίξεις, πολλά από τα οποία ο ίδιος κάλυψε ως δημοσιογράφος. Γράφει λ.χ. ο Ρωμαίος για την υπόθεση Λαμπράκη: «Με τον Γ. Βούλτεψη και τον Γ. Μπέρτσο, με συστηματική έρευνα σε κλίμα απειλών και εκβιασμών, αποκαλύψαμε τους συνεργούς, τις διασυνδέσεις των υπουργών με τις παρακρατικές οργανώσεις, τις διασυνδέσεις των παρακρατικών με την κρατική εξουσία, οργανωτές και υποκινητές των αντισυγκεντρώσεων και σημαντικές ενδείξεις για τους ηθικούς αυτουργούς». Ηταν μια μαχητική στάση που εμπεριείχε κινδύνους και του επεφύλασσε εκπλήξεις, όπως η απόπειρα εξαγοράς του από τον ταξίαρχο Διονύσιο Βέρρο, όταν εκείνος πληροφορήθηκε πως ο Ρωμαίος είχε στα χέρια του σημαντικά έγγραφα της ΕΥΠ. «Μου προσέφερε το ποσό των 50.000 δρχ. για να μην τα δημοσιεύσω. Με εξέπληξε ο θράσος του».

Οι κομματικές ίντριγκες, η βασιλική καμαρίλα, οι παλινωδίες των πολιτικών και οι παρεμβάσεις των ξένων δυνάμεων καταγράφονται στο βιβλίο, με έμφαση στα πραγματικά γεγονότα αλλά και σε εκδηλώσεις που χαρακτήριζαν πρόσωπα και καταστάσεις. Είναι χαρακτηριστικές οι αναμνήσεις του Ρωμαίου από μια δημοσιογραφική αποστολή στη Φλώρινα, όπου περιόδευε η βασιλική οικογένεια. «Κατά τις δέκα το βράδυ το βασιλικό ζεύγος είχε αποσυρθεί, συνοδευόμενο από τον τότε διοικητή του Γ’ Σώματος Στρατού Γ. Σπαντιδάκη. Επειτα από λίγα λεπτά ο Σπαντιδάκης εθεάθη να κατεβαίνει τη σκάλα και με ένα πλατύ χαμόγελο χτύπησε τα χέρια του να τον προσέξουμε. Σιγή στην αίθουσα. “Κυρίες και κύριοι, παρακαλώ την προσοχήν σας” αναφώνησε με αυλική επισημότητα. “Η ΑΜ ο Βασιλεύς ανέθεσεν εις εμέ, πρώτον εις το πανελλήνιον, να αναγγείλω πως η ΑΜ η Βασίλισσα συνέλαβε!”» Και συνεχίζει ο Ρωμαίος. «Δίπλα μου πλησίασε τον τότε υφυπουργό Εθνικής Αμυνας Μιχ. Παπακωνσταντίνου ο υπασπιστής του και του ψιθύρισε: “Κύριε υπουργέ, αυτός ο ηλίθιος θα είναι ο επόμενος αρχηγός το ΓΕΣ”. Ετσι και έγινε».

Σε ένα άλλο σημείο μνημονεύει την αφήγηση του βρετανού υπουργού Μέσης Ανατολής Χάρολντ Μακμίλαν για τον υπουργό Εξωτερικών Ιωάννη Σοφιανόπουλο το 1945: «Χωρίς καμιά αντίρρηση δέχθηκε όλες τις διορθώσεις που κάναμε στην ομιλία του… Του δώσαμε ένα μπουκάλι σαμπάνια και τον διώξαμε στις 9 μ.μ.». Ετσι ασκούνταν η διακυβέρνηση στη χώρα; Και χειρότερα.

Οι δολοπλοκίες των Ανακτόρων περιγράφονται με πληρότητα από τον συγγραφέα και ορισμένα περιστατικά είναι απίστευτα. Για παράδειγμα, η αντίληψη που είχε η δυναστεία Γλύξμπουργκ για την Ελλάδα αναδύεται από έναν διάλογο του Σπύρου Μαρκεζίνη με τη Φρειδερίκη, με θέμα την ενδεχόμενη ανάμειξη Παπάγου στην πολιτική την οποία η βασίλισσα ήθελε να αποδοκιμάσει. «Αν το κάνετε αυτό, μεγαλειοτάτη, θα αποδείξετε ότι δεν γνωρίζετε τους Ελληνες. Δεν είναι Ζουλού». Εχασε την ψυχραιμία της: «Και βεβαίως θα ομιλούσα σαν να έχω να κάνω με Ζουλού».

Η επεμβατική νοοτροπία του Στρατού, το παρακράτος και οι αλλοπρόσαλλες συμπεριφορές των πολιτικών αναδύονται με ντοκουμέντα και απόλυτο σεβασμό στην αλήθεια. Για τη βία και τη νοθεία του 1961 ο Ρωμαίος δεν διστάζει να παραθέσει ένα περιστατικό που δείχνει πώς την αντιλαμβανόταν ο Γεώργιος Παπανδρέου: «Ο Σπ. Μαρκεζίνης, ο οποίος συνεργαζόταν με τη Ενωση Κέντρου, διαβίβασε στον Γ. Παπανδρέου τις ανησυχίες του για τα σχέδια της βασιλικής κυβέρνησης. “Πείτε στον πρόεδρο να μην ανησυχεί”, απαντά ο Γ. Παπανδρέου. “Και λίγη βία μας χρειάζεται”». Και στον ίδιο τον Μαρκεζίνη, που επανέφερε το θέμα, ο Γ. Παπανδρέου απάντησε: «Ο Ποταμιάνος λέει ότι δεν τον νοιάζει τι θα ψηφίσουν, αρκεί να μην ψηφίσουν Αριστερά. Μας κάνει τη δουλειά μας».

Το βιβλίο συνιστά το πιο κατατοπιστικό εργαλείο για να κατανοήσει πώς φτάσαμε στο πραξικόπημα του 1967, ενώ φωτίζει τους ρόλους που έπαιξαν οι προσωπικότητες αυτής της περιόδου. Οπως ο Κ. Καραμανλής, ο Γ. Παπανδρέου, ο Παπάγος και ο Πλαστήρας, ο Παπαδόπουλος, ο Γρίβας και όσοι άλλοι έβαλαν τη σφραγίδα τους θετικά η αρνητικά στην πράγματι περιπετειώδη διαδρομή του κοινοβουλευτισμού εκείνη την περίοδο, η οποία οδήγησε εν τέλει και στην τυπική κατάλυσή του.