… και η εποχή των μεγάλων ιδεολογιών

Για τα επόμενα 20 χρόνια ο Ναμπόκοφ θα ζήσει στις χώρες που θα του δώσουν πολιτικό άσυλο χωρίς να κάνει κανέναν Γερμανό ή Γάλλο φίλο. Με ένα διαβατήριο της Κοινωνίας των Εθνών το οποίο εξασφάλιζαν μετά από απίστευτες γραφειοκρατικές δοκιμασίες, οι ρώσοι εμιγκρέδες, βαθιά μορφωμένοι στην πλειονότητά τους, αντιμετωπίζονταν στις πρωτεύουσες της εξορίας, το Βερολίνο και το Παρίσι, «σαν εγκληματίες που είχαν δοκιμαστικά αφεθεί ελεύθεροι». Εκείνος θα δίνει μαθήματα τένις ή ρωσικής και αγγλικής γλώσσας, θα κάνει μεταφράσεις και κάποια στιγμή θα αρχίσει να πουλάει ως συγγραφέας. Το καλύτερο από τα μυθιστορήματα που θα γράψει στα ρωσικά, το «Χάρισμα», μιλά ακριβώς για την δόξα και τη ζοφερότητα της εξορίας.

Συνομήλικος του Σεφέρη, θα συνομιλήσει με την εποχή του αποφεύγοντας την πολιτική. Το πιο στενά πολιτικό κείμενό του είναι μάλλον η αυτοβιογραφία του, με την έννοια ότι αποτελεί και μια μαρτυρία για τον μπολσεβικισμό και τον ναζισμό από την σκοπιά ενός πολιτικού εξόριστου. Είναι χαρακτηριστικό ότι εξανίσταται με όσους ευρωπαίους ρομαντικούς ελπίζουν στον Λένιν – μεταξύ τους και ο περίφημος συγγραφέας Χ. Τζ. Ουέλς, γνωστός του πατέρα του. Επιμένει ότι και πριν τις  σταλινικές εκκαθαρίσεις «γόγγυζαν τα μπουντρούμια της Λιουμπλιάνκα και το στρατόπεδο καταναγκαστικών έργων του Σολόφσκι». «Ο μπολσεβικισμός», γράφει, «δεν ήταν παρά μια κτηνώδης και πλήρης μορφή βάρβαρης καταπίεσης και δεν είχε καμία σχέση με το ελκυστικό επαναστατικό πείραμα που ήθελαν να βλέπουν τόσοι ξένοι παρατηρητές». Απ’ την άλλη, περπατώντας το 1934 στους δρόμους του Βερολίνου με τον μικρό Ντμίτρι στο καρότσι, παρατηρεί τις φωτογραφίες του Χίτλερ στις βιτρίνες και συλλαμβάνει τη «σκιά μιας ιστορίας καμωμένης από τρελούς». Η αίσθησή του αποτυπώνεται σε μια δυνατή εικόνα: «Μια λωρίδα του πεζοδρομίου εκτρέπει την πομπή των αδιάφορων πεζών στη λάθος κατεύθυνση, προς έναν κόσμο αφηρημένο, που παύει έξαφνα να είναι συμπαθής κι ελευθερώνει έναν χείμαρρο τρόμου».