[Φαινόμενα] Αποθέωση του μελό

Επειδή έφθασε η χάρη τους ώς τον άμβωνα και τη Βουλή των Ελλήνων (με πρωτοβουλία της Χρυσής Αυγής). Επειδή χρησιμοποιήθηκαν ως φοβικό επιχείρημα από έναν παραληρηματικό εθνικισμό που απειλεί τη στοιχειώδη, εναπομείνασα λογική μιας κοινωνίας, έστω πολύ τηλεοπτικής. Επειδή μέσα από όλα αυτά, τα τουρκικά σίριαλ-σαπουνόπερα κατέληξαν να είναι ακόμη ένα πεδίο επίδειξης των εγχώριων συγχύσεων που παράγει ο συνδυασμός προκατάληψης και ανοησίας, θεωρούμε ότι η προσεκτική ανάγνωση του κώδικά τους αρκεί για να επαναφέρει την ψυχραιμία.

Καταρχήν είναι υποδειγματικά ως προς τη χρήση των όρων του τηλεοπτικού είδους σαπουνόπερα. Και ως εκ τούτου, άριστη η αξιοποίησή τους από μια τηλεόραση που ουδείς αρνείται ότι είναι προσανατολισμένη στη στήριξη του «ερντογανικού πνεύματος» περί εκσυγχρονισμού της μουσουλμανικής κοινωνίας. Μιας κοινωνίας δηλαδή που, μεταξύ θρησκοληψίας και υποταγής σε αρχαϊκές δομές σχέσεων, έχει υπερανεπτυγμένα συναισθηματικά ανακλαστικά και φοβικές αντιδράσεις σε οποιονδήποτε «νεωτερισμό».

Αποδεχόμαστε ότι αυτό ακριβώς είναι και η ελληνική κοινωνία; Προφανώς οι πολέμιοι των τουρκικών σίριαλ με όρους εθνικιστικούς ή κλειστοφοβικής θρησκοληψίας κάπως έτσι αντιμετωπίζουν – ή και ονειρεύονται – την Ελλάδα στην οποία απευθύνονται.

Γελοιότητες. Τα εν λόγω προϊόντα δείχνουν απλώς την προσπάθεια μιας χώρας να χρησιμοποιήσει την πλέον ευανάγνωστη γλώσσα της τηλεόρασης, αυτήν της σαπουνόπερας, για να προπαγανδίσει αυτά που στις δυτικές κοινωνίες – υποτίθεται και στην ελληνική – θεωρούνται αυτονόητα.  

Τα σενάρια αναθέτουν μάλιστα στους κεντρικούς γυναικείους χαρακτήρες τον δυναμισμό να συγκρουστούν με το κατεστημένο και μέσω του έρωτα να γίνουν φορείς του εκσυγχρονισμού. Επιχειρούν δηλαδή να προβάλλουν αυτό που για τον δυτικό πολιτισμό αποτελεί δείγμα προόδου κάθε κοινωνίας, την αναγνώριση του ρόλου των γυναικών.

Πρόκειται βέβαια για την αποθέωση του μελό. Οι σαπουνόπερες όμως αξιοποιούν το υλικό του συναισθήματος. Πάνω σε αυτό χτίζονται οι νέες αντιλήψεις για κοινωνίες της ανοχής – αδιανόητες όταν κυριαρχούν η θρησκοληψία και ο φόβος. Μέσω του συναισθηματικού υλικού επιχειρούν να διαβρώσουν την κυριαρχία των αρχαϊκών ηθών, τα οποία συντηρεί ένα καθεστώς φυλάρχων που με «φωτιά και τσεκούρι» προσπαθεί να διατηρήσει την εξουσία του και που, όπως φαίνεται, είναι το εμπόδιο για τον εκσυγχρονισμό της Τουρκίας – ποιος αποδέχεται ότι έχει σχέση η ελληνική κοινωνία με όλα αυτά;

Στη «Σιλά», η σεναριακή «τόλμη» δεν περιορίζεται μόνο στο να χρίσει μια νέα γυναίκα σε φορέα όλων των σύγχρονων αντιλήψεων για μια κοινωνία με δικαιοσύνη, με κορίτσια ελεύθερα να μορφωθούν και να παντρευτούν τον διαλεχτό της καρδιάς τους και όχι του φυλάρχου. Προχωρά ακόμη περισσότερο σε ένα θέμα διόλου εύκολο και για τους Τούρκους, την ανεξιθρησκία. Θέμα που μπορεί να περιλαμβάνεται στην προπαγάνδα του Ερντογάν περί soft power – μιας ισχυρής Τουρκίας εγγυήτριας της ειρήνης στην περιοχή –  αλλά με ισχυρές αντιστάσεις από ένα ευρύ φάσμα τουρκικών παραγόντων και εσωτερικών δυνάμεων.

Το θέμα περνάει μέσα από ένα μοντέλο ισχυρής φιλίας, αυτής του ωραίου, νέου και με ανοιχτό πνεύμα φυλάρχου, του Μποράν, με έναν συνομήλικό του χριστιανό, τον οποίο δείχνει ο φακός να επισκέπτεται την εκκλησία και να κάνει τον σταυρό του.

Οσο για τα τουρκοσάπουνα, είναι γεγονός ότι η δύναμή τους ως τηλεοπτικά προϊόντα βρίσκεται στην εύκολη ανάγνωση των στερεοτύπων και την εκδήλωση συναισθημάτων σχεδόν σε κάθε σκηνή.

Αλλά οι ακραίες συνθήκες φτώχειας σε συνδυασμό με τον αναλφαβητισμό και την υποταγή στο δίκαιο τοπικών εξουσιών και φέουδων που αποτελεί τον σεναριακό πυρήνα όλων αυτών των σειρών έχουν άλλο ενδιαφέρον για μια σύγχρονη, ευρωπαϊκή δημοκρατία εκτός από το να είναι ένα πειστικό ντεκόρ, για να απολαύσει το ερωτικό μελό;