Η μουσική ιδιοφυΐα που «έκλαιγε» νότες

Κάποιοι έβλεπαν μόνον έναν πολύ ζεστά ντυμένο, σκυφτό ανθρωπάκο με γάντια να κουβαλάει μια παράξενη φθαρμένη καρέκλα και ένα χαλάκι ακόμη και στις πύλες ελέγχου των αεροδρομίων. Αλλοι επέμεναν να βλέπουν μόνον έναν υποχόνδριο, νευρωτικό μουσικό που μουρμούριζε διαρκώς, πονούσε ασταμάτητα, έπαιρνε χάπια σε όλη του τη ζωή και φοβόταν και το παραμικρό ανθρώπινο άγγιγμα.

Αλλοι προτιμούσαν τους θρύλους που ακολουθούσαν το όνομα του καναδού πιανίστα Γκλεν Γκουλντ, που γεννήθηκε στις 25 Σεπτεμβρίου του 1932. Οπως εκείνον που τον ήθελε, αντί να κλαίει ως βρέφος, να μουρμουρίζει ή να κραυγάζει νότες και μελωδίες, λυγίζοντας τα δάχτυλά του σαν να παίζει συγχορδίες σε κάποιο αόρατο πιάνο. Κάνοντας τον γιατρό του να δηλώνει πως θα γίνει είτε μουσικός είτε φυσικός. Εκείνος αργότερα προσέθετε, αποδεικνύοντάς το απτά: «Αν δεν γινόμουν πιανίστας και συνθέτης, θα είχα γίνει σίγουρα συγγραφέας».

Ο ίδιος ο Γκουλντ προτιμούσε να μιλάει – και να γράφει – για την αυθεντικότητα, που δεν ήταν σίγουρα – κατά τον ίδιο – οι τεχνικές επεμβάσεις στον ήχο του από τους ηχολήπτες, να προτείνει την «ηδονική» προσέγγιση της μουσικής που – κατά την άποψή του – ήταν συνυφασμένη με τη θεατρικότητα στην ερμηνεία της και να αρνείται τις συναυλίες που άρχιζαν να του θυμίζουν «ματωμένες αρένες».

Ο παράξενος κόσμος του πιο εκκεντρικού αλλά και πιο διάσημου – ίσως ακριβώς λόγω της εκκεντρικότητάς του – πιανίστα, του Καναδού Γκουλντ, αγαπημένου παιδιού της δισκογραφίας (παρότι δεν πίστευε σε εκείνη!) και των μουσικόφιλων που αναζητούν το διαφορετικό, το εκρηκτικό στις πιανιστικές εκτελέσεις, άφηνε ανοιχτό το ενδεχόμενο σε κάθε ερμηνεία και παρερμηνεία. Το παιδί-θαύμα που μεγάλωσε και έγινε μουσικό φαινόμενο, δύσκολα άφησε όμως ασυγκίνητο όποιον τον άκουσε, τον είδε ή ακούει ακόμη τις ηχογραφήσεις του – ιδιαίτερα εκείνες των έργων του Μπαχ (κυρίως τις «Παραλλαγές Γκόλντμπεργκ», γραμμένες για έναν πρίγκιπα που έπασχε από αϋπνίες), του Ραβέλ και του Λιστ.

Γιος πρεσβυτεριανών του Τορόντο με αγγλικές και σκωτσέζικες ρίζες, με παππού που περηφανευόταν ότι ήταν εξάδελφος του εθνικού συνθέτη της Νορβηγίας Εντβαρντ Γκριγκ, ο Γκλεν είδε την οικογένειά του να αλλάζει όνομα – από Γκολντ – το 1939 για να μη θεωρηθούν Εβραίοι. Και άκουγε τους γονείς του να θυμούνται πόσο πολύ εκτέθηκε στη μουσική ως έμβρυο στην κοιλιά της μητέρας του. Πως έμαθε πρώτα να διαβάζει νότες κι έπειτα λέξεις. Πως ένας τραυματισμός στα δέκα του – σε μια ράμπα λίμνης – έκανε τον πατέρα του να του φτιάξει την ειδική καρέκλα που τον ακολουθούσε – ακόμη κι όταν το κάθισμά της είχε φθαρεί τελείως – σε όλη του τη ζωή (σήμερα εκτίθεται στην Εθνική Βιβλιοθήκη του Καναδά). Και πως βάλθηκε να μάθει μια τεχνική που έκανε τα δάχτυλά του να έχουν αυτονομία, για να αγγίζει τα πλήκτρα και όχι να τα χτυπά από πάνω, όπως οι άλλοι πιανίστες. Αναπτύσσοντας και μια τεχνική εντυπωσιακής ταχύτητας, με εξαιρετική όμως διαύγεια για κάθε νότα.

Επειτα ήλθε το ασταμάτητο μουρμουρητό, σχεδόν κάθε νότας, στα στούντιο ηχογράφησης. Αδύνατον να το εξαφανίσουν οι ηχολήπτες. Εκείνος πάντως στο στούντιο έβρισκε το δημιουργικό του φόρτε. Παρέα με το πιάνο, «το καλύτερο μέσο για να εκφράζει τις ιδέες του». Κάτι που έκανε και με πάμπολλες διαλέξεις, άρθρα, ραδιοφωνικές και τηλεοπτικές εκπομπές – πάντα με «διδακτικό στόχο». Εκεί, όπου αυτοαποκαλούνταν «ο τελευταίος πουριτανός», θύμιζε πάντα πως όλα αρχίζουν και τελειώνουν με το μπαρόκ στη μουσική. Οσα ακολούθησαν δεν ήταν παρά μια «λιγότερο σοβαρή περίοδός της».

Ζητούμενό του; «Η δικαίωση της μουσικής που είναι η αυτόματη ανάφλεξη στην καρδιά των ακροατών και όχι οι ρηχές δημόσιες εκδηλώσεις». Γιατί «στόχος της μουσικής δεν είναι η στιγμιαία έκκριση αδρεναλίνης, αλλά η σταδιακή δημιουργία του εσωτερικού θαύματος, μέσα στη γαλήνη».

Ο θάνατός του ήλθε στις 4 Οκτωβρίου 1982, όταν ύστερα από εγκεφαλικό και παράλυση ο πατέρας του αποφάσισε να ζητήσει την αποσωλήνωσή του…