Συλλέγοντας την ιστορία μιας πόλης

Σε πόσες γλώσσες, μπορεί να εξιστορηθεί το παραμύθι μιας πόλης; Μπορεί μια… κουταλιά Θεσσαλονίκης να δώσει γεύση ιστορίας στον μερακλή «δοκιμαστή» των εκθεμάτων;

Ενα σταμπωτό μαντίλι, που ζέσταινε πριν από 97 χρόνια τον χλωμό λαιμό μιας νεαρής χωριατοπούλας από την Εσπερία, μπορεί να δώσει στοιχεία για το πότε γκρεμίστηκε το περιτείχισμα του Λευκού Πύργου στη Θεσσαλονίκη του 20ού αιώνα;

Μια επιχρυσωμένη ταμπακέρα, άδεια πια απ’ τον ταμπάκο της, να δημιουργήσει σύννεφα καπνού και να ανοίξει παραμυθένιους δρόμους ανάμεσα στο Βαν της Αρμενίας (τόπο καταγωγής του καλλιτέχνη δημιουργού της), στον περιτειχισμένο Λευκό Πύργο της Θεσσαλονίκης του 1909, στον τούρκο μέραρχο της Θεσσαλονίκης Σεϊφουλάχ Πασά και στη Βίλα Μορντώχ της σημερινής Βασ. Ολγας;

ΘΕΣ-ΣΑΛΟ-ΝΙΚΗ προϊδεάζει η αφίσα της μεγάλης έκθεσης και τα γράμματα που συνθέτουν τον ήχο και τη γραφή του ονόματος της πόλης, διαιρεμένα σε συλλαβές και αναφορές πολύτροπες, σχηματίζονται από σπαράγματα καμπαναριών και μιναρέδων, μορφές μουσουλμάνων μπέηδων και εβραίων χαμάληδων, άμαξες και τραμ, εκλεκτικιστικά μπαλκόνια και σαχνισιά, αποσπάσματα από τις «Μαγεμένες» και καπνούς από την πυρκαγιά του 1917, τρούλους εκκλησιών και τοίχους συναγωγών.

Θεσσαλονίκη, Σαλονίκη, Selanik, Saloniki, Saloniko, Saloniche, Soloun, Salonica, Thessalonique, ακόμη και Tessalonice, είναι η ίδια πόλη. «Οχι αυτή που ξέρετε εσείς σήμερα, η άλλη, αυτή που έζησε 25 αιώνες τώρα και θα συνεχίσει να ζει πάντα», έλεγε ένας από τους συλλέκτες.

«Γραμμένες σε πέντε διαφορετικά αλφάβητα και σκορπισμένες σε ολόκληρη την υδρόγειο, οι πηγές της νεότερης ιστορίας της Θεσσαλονίκης δημιουργούν τεράστια προβλήματα ανασύνθεσης για τους ιστορικούς αλλά και για τους συλλέκτες. Υπό αυτή την έννοια, μια έκθεση συλλεκτικών τεκμηρίων συνιστά μια ενδιαφέρουσα πρόκληση αφήγησης», σημειώνει ο – εκ των επιμελητών – συγγραφέας των κειμένων που συνοδεύουν τη μεγάλη έκθεση με σπάνιο υλικό, το οποίο παραχώρησαν 15 συλλέκτες της πόλης, Βασίλης Κ. Γούναρης, καθηγητής της Νεότερης Ιστορίας στο ΑΠΘ.

Η έκθεση οργανώθηκε από το Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης σε συνεργασία με το Μουσείο Βυζαντινού Πολιτισμού για τον εορτασμό των 100 χρόνων από την απελευθέρωση της πόλης και τελεί δε υπό την αιγίδα του Δήμου Θεσσαλονίκης.

«Οι επετειακές εκδηλώσεις μπορεί να αποτελέσουν κίνητρο μνήμης αλλά και αυτογνωσίας για το κοινό μιας πόλης. Με την έννοια αυτή και με αφορμή τον εορτασμό των 100 χρόνων από την ένταξη της Θεσσαλονίκης στον εθνικό κορμό, δεκαπέντε συλλέκτες της πόλης αποφασίσαμε να συμβάλουμε στην πραγματοποίηση αυτής της σημαντικής έκθεσης προσφέροντας εκθέματα από τις συλλογές μας», σημειώνουν οι συλλέκτες Βασίλης Βασιακώστας, Αλέξανδρος Γαρύφαλλος, Σάββας Δεμερτζής, Γιώργος Θωμαρέης, οικογένεια Καλφαγιάν, Μανώλης Κανδυλάκης, Παναγιώτης Κόκκας, Γιώργος Κωνσταντινίδης, Γιάννης Μέγας, Βασίλης Νικόλτσιος, Αγγελος Παπαϊωάννου, Γιώργος Πατιερίδης, Κώστας Σταμάτης, Δημήτρης Τακάς, Αλέξανδρος και Λένα Χαΐτογλου καθώς και το Aρχείο του Δημοσιογραφικού Συγκροτήματος «Μακεδονία».