Εξήντα χρόνια σαν μια ανάσα

Σε περισσότερες από 90 χώρες και με κάπου 150 παραρτήματα έχει παρουσία το Ινστιτούτο Γκαίτε. Αυτό της Αθήνας, ωστόσο, μπορεί να υπερηφανεύεται ότι είναι το πρώτο που ιδρύθηκε εκτός Γερμανίας. Στο καταστατικό του αναγράφονται δύο μόνο σκοποί: η προώθηση της ελληνογερμανικής συνεργασίας και η διδασκαλία της γερμανικής γλώσσας. Ο ιδρυτής του, καθηγητής της Γερμανικής Φιλολογίας Βέρνερ Γκίντερ, έλεγε στην αρχή αστειευόμενος ότι το Γκαίτε της Αθήνας ήταν μια μονοπρόσωπη επιχείρηση. Οχι άδικα: κατά το σχολικό έτος 1952-1953, πρώτο έτος λειτουργίας του, στο Ινστιτούτο φοίτησαν 204 μαθητές, ωστόσο τα μαθήματα τα έκανε σχεδόν… μόνος.

Το Ινστιτούτο Γκαίτε, άλλωστε, είχε μόλις ιδρυθεί στη Γερμανία – για την ακρίβεια είχε αντικαταστήσει το 1951 την παλιά Γερμανική Ακαδημία. Η γερμανική πολιτιστική παρουσία, όμως, στην Ελλάδα ήταν πολύ παλιότερη. Από «του Οθωνα τα χρόνια» καθώς προπομπός και «νονός» του παλιότερου Goethe Institut στον κόσμο ήταν ο γερμανικός σύλλογος Φιλαδέλφεια που ιδρύθηκε το 1837 – ο παλιότερος, λέγεται, σύλλογος στην Ελλάδα. Σε οικόπεδο του συλλόγου, άλλωστε, που είχε αγοραστεί το 1847 οικοδομήθηκε το σημερινό κτίριο του Ινστιτούτου στην οδό Ομήρου.

Το Γκαίτε της Αθήνας γιορτάζει με πλήθος εκδηλώσεων αυτόν και τον επόμενο μήνα τα εξήντα του χρόνια στη χώρα μας. Αύριο μάλιστα θα έχει ανοιχτές τις πόρτες του και τους ορόφους του από τις 11 το πρωί μέχρι τις 11 το βράδυ και οι επισκέπτες θα μπορούν να δουν εκθέσεις, να ακούσουν μουσική, να διαβάσουν λογοτεχνία έτσι ώστε να περιηγηθούν – με τη βοήθεια οπτικοακουστικών μέσων – τα εξήντα αυτά χρόνια της αθηναϊκής του ιστορίας.

Η πρώτη πολιτιστική εκδήλωση που πραγματοποίησε το Γκαίτε στην Αθήνα το 1953 ήταν η παρουσίαση του κουαρτέτου εγχόρδων Κergl. Ωστόσο, ο βασικός του ρόλος τότε ήταν η εξάσκηση των ξένων δασκάλων της γερμανικής γλώσσας.

Αργότερα, στα τέλη της δεκαετίας του ’50, όταν το Ινστιτούτο παίρνει σταδιακά υπό την ευθύνη του όλα τα γερμανικά πολιτιστικά ιδρύματα του εξωτερικού, γίνεται η αιχμή του δόρατος μιας περισσότερο δυναμικής εξωτερικής πολιτισμικής πολιτικής της Γερμανίας. Μια δεκαετία αργότερα, με τις φοιτητικές εξεγέρσεις νωπές, κάνει ανοίγματα στην αβανγκάρντ και σε εκδηλώσεις με ευρύτερο κοινωνικό και πολιτικό χαρακτήρα. Την ίδια εκείνη περίοδο που στην Ελλάδα υπήρχε δικτατορία, το Γκαίτε της Αθήνας, λέει ο συνθέτης Θόδωρος Αντωνίου, παρουσίαζε σύγχρονη, πειραματική μουσική και ήταν κατά το δυνατόν ένας χώρος ελεύθερης συζήτησης – τέτοιοι χώροι σπάνιζαν τότε. «Δεν υπάρχει κανένας γνωστός συνθέτης της εποχής εκείνης, Γερμανός, Αμερικανός ή από άλλη χώρα του κόσμου, που δεν τον παρουσιάσαμε στο Ινστιτούτο Γκαίτε», λέει ο πρόεδρος της Ενωσης Ελλήνων Μουσουργών.

Η πολιτιστική δραστηριότητα γνώρισε οπωσδήποτε διακυμάνσεις, ανάλογα και με τα κονδύλια που ήταν διαθέσιμα. Τα τελευταία δύο – τρία χρόνια είναι εμφανής, πάντως, η ενδυνάμωση του πολιτιστικού του προγράμματος. Σε αυτό έχει συμβάλει και η αύξηση των σχετικών κονδυλίων που εγκρίθηκαν από το γερμανικό Κοινοβούλιο το 2007…