Τίποτα δεν άλλαξε, 39 χρόνια μετά

Πριν από 39 ακριβώς χρόνια, στα δίσεκτα χρόνια της χούντας, στο θερινό θέατρο Αθήναιον, μαζί με άλλους στην πρεμιέρα του «Μεγάλου μας Τσίρκου» είδαμε και ακούσαμε πώς αντέδρασε η καταπιεσμένη λαϊκή συνείδηση στην τόλμη του Ιάκωβου Καμπανέλλη να μιλήσει για τα «οικεία κακά».

Τα «οικεία κακά» που διεκτραγώδησε ο Καμπανέλλης βρήκαν την Καρέζη και τον Καζάκο στο ΕΑΤ-ΕΣΑ και στα χέρια του ύπουλου, κρυψίνου, δολοπλόκου και προσεχώς τυράννου Ιωαννίδη.

Είχα τότε χαιρετίσει, μετά την ατυχέστατη «Ασπασία», την επιστροφή του μεγάλου συγγραφέα και φίλου στον κριτικό θεατρικό ρεαλισμό αλλά κατανοούσα και τα χρονικά καυδιανά πλαίσια που τον ανάγκαζαν να παραδώσει και φλύαρα και «διδακτικά» και «ρητορικά» νούμερα.

Δεν άλλαξα γνώμη βλέποντας πάλι τώρα το σπονδυλωτό αυτό κείμενο. Αλλο με κατέθλιψε, υπέρ της πρόθεσης του Καμπανέλλη. Εκείνος ανατρέχοντας από την αρχαιότητα έως την Κατοχή και τον Εμφύλιο στα παρελθόντα δεινά του τόπου και της ιστορίας του, μέσα από τα κιτάπια της «μικρής ιστορίας», έφτανε το 1973 για να δείξει πως χιλιάδες χρόνια τα ίδια λάθη κάναμε, τις ίδιες προδοσίες ιδεών και αξιών, τις ίδιες στρεβλώσεις και τις ίδιες ταπεινώσεις υφιστάμεθα από εχθρούς και φίλους.

Και τι διαπιστώνουμε 39 χρόνια ύστερα από εκείνο τον στοχασμό του; Πως τίποτε δεν άλλαξε, πως τίποτε δεν μας νουθέτησε, για να επιβεβαιωθεί η ρήση πως «το μόνο που διδάσκει η Ιστορία είναι πως κανένας δεν διδάσκεται τίποτε από αυτήν»! Ο Καμπανέλλης γνωρίζω πως σε συχνές, όσο ζούσε, αιτήσεις να ξανανέβει το έργο του αρνιόταν λέγοντας πως ήταν ένα επικαιρικό κείμενο, γραμμένο εν θερμώ για συγκεκριμένη στιγμή και συγκεκριμένο κοινό. Τώρα, μετά τον θάνατό του, έρχεται να διαψευστεί από τα πράγματα, αφού το σημερινό κοινό υποδέχεται το έργο στη συγκεκριμένη ιστορική στιγμή που βιώνουμε πίπτοντας εις δάκρυα λόγω των οικείων κακών.

Ο Σωτήρης Χατζάκης διέψευσε όλες τις θλιβερές Κασσάνδρες που έβλεπαν στην απόφασή του να επιστρέψει στο «Μεγάλο μας Τσίρκο» μια καταφυγή στη φήμη του έργου, στον «μύθο» του. Το ένστικτο του Χατζάκη που έχει λαϊκές ρίζες είδε σωστά. Εστησε με το πολυπρόσωπο τεχνικό και καλλιτεχνικό επιτελείο του ΚΘΒΕ μια τίμια προς το έργο και τις προθέσεις του συγγραφέα του παράσταση. Η Ερση Δρίνη δημιούργησε το έξοχο και βολικό σκηνικό και τα ευφάνταστα κοστούμια, μέσα στους ήχους της μουσικής του Σταύρου Ξαρχάκου (με ζωντανή ορχήστρα και τον ίδιο επί σκηνής), μουσικής με τραγούδια που έφτασαν να αυτονομηθούν και να αποτελέσουν σήμα κατατεθέν του πλούσιου έργου του. Θα ήταν κρίμα για τον όποιο κακοπροαίρετο να συγκρίνει την παλαιά μυθικά φορτισμένη (μέτρια κατά την εκτίμησή μου) παράσταση με τη σημερινή.

Η Μαρίνα Ασλάνογλου και ο Νούσιας διεκπεραίωσαν με ρυθμό, ήθος, μέτρο και χιούμορ το μέρος των κομπέρ. Ο Γιώργος Αρμένης, με τη λιτότητα και την επικοινωνιακή του χάρη, έδωσε κύρος στους χαρακτηριστικούς ρόλους με αποκορύφωμα τον Βυζαντινό ζητιάνο, τον Κολοκοτρώνη και τον περίπατο του Βενιζέλου, του Ελευθέριου βεβαίως. Ο χαρισματικός τραγουδιστής Ζαχαρίας Καρούνης έδωσε ανάλογο κύρος με εκείνο που άφησε το αθάνατο στίγμα του Ξυλούρη.