«Να τον αλυσοδέσεις…»

Στα χρόνια της χούντας, στην παρέα, ακούγαμε και τραγουδούσαμε περισσότερο Θεοδωράκη. Φυσικό, αφού ακόμη και το σιγομουρμούρισμα του «Μαργαρίτα Μαργαρώ» μάς έμοιαζε με σύνθημα αντίστασης. Οχι πως έλειπε και ο Χατζιδάκις από το ρεπερτόριο. Το «Ω, καλή μου ξανθιά» από τους «Ορνιθες» – που το είχα πρωτακούσει, αν θυμάμαι καλά, να το τραγουδάει ο Ηλίας Λογοθέτης στην επανάληψη της παράστασης από τον Κουν – ή «Η φτερωτή του μύλου» από τον «Ματωμένο γάμο» ήταν η ανάπαυλα στην ατμόσφαιρα που τη θέλαμε βαριά για να μπορούμε να σταθούμε στο ύψος των περιστάσεων, από το ύψος της δικής μας εφηβείας.

Οταν έπεσε η χούντα, το ’74 και όχι το ’73, όπως επιμένει να υποστηρίζει η ρίμα της αντιμνημονιακής επανάστασης, μαζί με τις ισορροπίες άλλαξαν και τα γούστα. Ο Θεοδωράκης το είχε παρακάνει με τα γήπεδα, τις πλατείες και τις επικές δηλώσεις του, ενώ ο Χατζιδάκις είχε γράψει το αριστούργημά του, τον «Μεγάλο Ερωτικό». Και είχε αναλάβει και το Γ’ Πρόγραμμα του ραδιοφώνου. Με τα κυριακάτικα σχόλιά του, τη λεπτή του ειρωνεία και τις αισθητικές απαιτήσεις του, έδινε ένα στίγμα πορείας σε όσους έψαχναν κάποια διέξοδο από την μονοκόμματη «προοδευτική» πολιτικοποίηση της εποχής.

Στις αρχές της δεκαετίας του ’80 ο Χατζιδάκις αντιπροσώπευε την «άλλη αντίληψη για την ζωή μας», μια πολιτική στάση που αρνιόταν να υπαχθεί στις κομματικές διχοτομίες. Αν και καραμανλικός, αν θυμάστε, είχε φύγει από το φεστιβάλ της ΟΝΝΕΔ όπου τον είχαν καλέσει γιατί δεν του άρεσε το κοινό, αλλά είχε παίξει στο φεστιβάλ του Ρήγα Φεραίου.

Τον γνώρισα το 1984, με την ευκαιρία μιας συνέντευξης, και μερικούς μήνες μετά συνεδριάσαμε για πρώτη φορά με τον Γκάτσο στο GB της Μεγάλης Βρεταννίας, για την πρώτη έκδοση του περιοδικού «Το Τέταρτο», ιδιοκτησίας Γιώργου Κοσκωτά. Ηταν γύρω στις 3 το μεσημέρι, ο Γκάτσος κάπνιζε συνέχεια και διάβαζε την «El Pais» και ο Χατζιδάκις έτρωγε κοτόπουλο με κάρι – κάθε μέρα έβαζε τον μετρ να του απαγγέλλει ολόκληρο το μενού κι όταν τέλειωνε παράγγελνε πάντα κοτόπουλο με κάρι. Ημουν τότε τριαντάρης και οι δύο μου φαίνονταν σαν ιερά τέρατα. Κι όταν ο Γκάτσος μου είπε, «Τάκη, αν θέλεις να βγάλεις περιοδικό με τον Μάνο, πρέπει να τον αλυσοδέσεις» δεν ήξερα τι να κάνω, να γελάσω ηλιθίως ή να καταπιώ τη γλώσσα μου. Εντέλει έκανα και τα δύο και ο Χατζιδάκις συνέχισε να απολαμβάνει το κοτόπουλο με το κάρι του.

Εννοείται πως δεν χρειάστηκε να τον αλυσοδέσω, όπως και δεν χρειάστηκε να κάνω όλους αυτούς τους λεπτούς χειρισμούς για να αντιμετωπίσω τις ιδιοτροπίες του για τις οποίες με είχαν προειδοποιήσει όσοι τον ήξεραν ήδη. Καμιά ιδιοτροπία δεν είχε ο άνθρωπος, η συνεργασία μαζί του ήταν πολύ εύκολη, και η περίφημη δυστροπία του, το απρόβλεπτο στις αντιδράσεις του, έβγαινε μόνον όταν ερχόταν αντιμέτωπος είτε με τους συνήθεις κόλακες, είτε με το δήθεν που στη δεκαετία του ’80 είχε ήδη πάρει φόρα και όργωνε τον τόπο, είτε με το απολίτιστο θράσος της αμάθειας.

Μου είχε αναθέσει την ευθύνη της έκδοσης – κάτι αξέχαστα δωδεκάωρα στο γραφείο – κι εκείνος έβαζε τις πινελιές. Τότε ήταν της μόδας ο Πεντζίκης, λίγοι άντεχαν να τον διαβάσουν, αλλά όλοι μιλούσαν γι’ αυτόν, και μάθαμε ότι είχε φιλοτεχνήσει ένα πορτρέτο του Καραμανλή. Ο Χατζιδάκις ξεσήκωσε όλα τα μέλη της οικογένειας Καραμανλή να το βρει για να το βάλουμε εξώφυλλο στο 1ο τεύχος του περιοδικού. Βρέθηκε κάπου σε κάποια αποθήκη, κι όταν ο φωτογράφος έφερε το κλισέ διαπιστώσαμε πως απεικόνιζε τον εθνάρχη μπροστά στον Λευκό Πύργο ντυμένο με βελάδα της οποίας οι ουρές ανέμιζαν με τον υποτιθέμενο αέρα. Εννοείται πως καταχωνιάστηκε, σε μέγεθος γραμματοσήμου, κάπου στις μέσα σελίδες.

Ηταν το καλοκαίρι του ’85, ο Χατζιδάκις ετοίμαζε τη συναυλία στη Ρωμαϊκή Αγορά, η «Αυριανή» τον έβριζε χυδαία καθημερινά – μ’ έπαιρναν κι εμένα κάτι σκάγια – και ο Κοσκωτάς ετοιμαζόταν να αγοράσει τον Ολυμπιακό, να γίνει μεγαλοεκδότης και να παίξει πολιτικό ρόλο. Τον περιτριγύριζαν και κάτι καλοθελητές που λιγουρεύονταν να αναλάβουν «Το Τέταρτο», οπότε ο Χατζιδάκις περίσσευε πια. Ετσι με κάλεσαν να πάρω θέση με ποιον είμαι κι όταν τους είπα πως δεν μπορώ παρά να υπερασπιστώ τον Χατζιδάκι με απέλυσαν. Οταν του το ανακοίνωσα τηλεφωνικώς, μου ζήτησε να κηρύξω τα γραφεία του περιοδικού σε «ανεξάρτητο έδαφος, όπως η σουηδική πρεσβεία στον πόλεμο» – επί λέξει – και να τον περιμένω. Του δήλωσα ότι δεν είμαι καλός στις καταλήψεις και συμβιβάστηκε με μια συνάντηση στον «Μαγεμένο Αυλό» για να αποφασίσουμε για την συνέχεια. Συνέχεια δεν υπήρξε. Μερικούς μήνες μετά έφυγε κι ο ίδιος και το περιοδικό μαράζωσε στα χέρια των δελφίνων.

Δεν ήμουν ποτέ μέλος της παρέας του, εκτός των άλλων δεν μπορούσα να ξενυχτήσω γιατί είχα τη νεογέννητη κόρη μου, του μιλούσα πάντα στον πληθυντικό κι όμως αισθανόμουν σαν να τον ξέρω χρόνια. Και δεν είμαι εγώ που θα αποτιμήσω την αξία της μουσικής του η οποία με τα χρόνια κερδίζει. Αντιθέτως εκείνο που χάνει κατά κράτος είναι η στάση ζωής του, το θάρρος του, η ευαισθησία του, η αγάπη του για την γνησιότητα και η έχθρα του προς την ελληναράδικη ασυδοσία. Αυτή η ασυδοσία που μας οδήγησε στη σημερινή πανωλεθρία.