[Φαινόμενα] Ζαλάδα με το ντιμπέιτ

Τηλεοπτικό γεγονός το ντιμπέιτ καθώς πρόκειται για διάλογο μεταξύ πολιτικών αρχηγών στον οποίο επιβάλλονται οι όροι του τηλεοπτικού θεάματος και όχι μόνο ως προς τον συγκεκριμένο χρόνο των απαντήσεων ή των δημοσιογράφων της τηλεόρασης που συμμετέχουν αλλά και ως προς την προετοιμασία των πολιτικών αρχηγών για να συνοψίσουν σε επικοινωνιακό λόγο, ενίοτε και συνθηματολογικό, την πολιτική τους πρόταση.

Αυτό δεν σημαίνει ότι δεν παράγει πολιτικό αποτέλεσμα. Κορυφαίο παράδειγμα άλλωστε που αναφέρεται πλέον παντού, η τηλεοπτική νίκη του Κένεντι επί του Νίξον το 1960, όταν η ραδιοφωνική τους αναμέτρηση είχε δείξει, σύμφωνα με τις δημοσκοπήσεις, επικράτηση του Νίξον. Επίσης θεωρείται ότι το 1988 μια δημοσιογραφική ερώτηση προς τον Δουκάκη στο ντιμπέιτ με τον Μπους τού κόστισε ακόμη και την προεδρία.

Ολα αυτά τα χρόνια βέβαια δεν εξελίχθηκαν μόνο οι μέθοδοι πολιτικής επικοινωνίας μαζί με την τηλεόραση αλλά και το κοινό το οποίο, σύμφωνα με τους επαγγελματίες των δημοσκοπήσεων και των πάσης μορφής μετρήσεων της κοινής γνώμης, εμφανίζει μεγάλη ρευστότητα σε όλες τις επιλογές του, από τις πολιτικές μέχρι τις απλές καταναλωτικές. Και εδώ βρίσκεται το δυσκολότερο στοιχείο για κάθε είδους επικοινωνιακή μέθοδο, ως εκ τούτου και για τα ντιμπέιτ.

Αμερικανικής καταγωγής το είδος αυτό προεκλογικής αντιπαράθεσης, από την προ τηλεόρασης εποχή, με πρώτο ντιμπέιτ να καταγράφεται μεταξύ Λίνκολν και Ντάγκλας το 1858 στην Οτάβα του Ιλινόις, όπου αντιπαρατέθηκαν δημόσια έχοντας στη διάθεσή τους, κατόπιν κοινής συμφωνίας, ο πρώτος μία ώρα να τοποθετηθεί, ο δεύτερος μιάμιση να απαντήσει και πάλι ο πρώτος μισή για να δευτερολογήσει. Προφανώς η εξέλιξη της επικοινωνιακής τεχνολογίας αναδιαμόρφωσε από τους όρους του ντιμπέιτ μέχρι και τη συμπεριφορά του κοινού. Πάντως στις ΗΠΑ υπάρχει μόνιμη ειδική επιτροπή, μη κομματική, που διαμορφώνει τους όρους του προεδρικού ντιμπέιτ. Οι όροι βέβαια αναπροσαρμόζονται, αν και σε γενικές γραμμές προέχει ο γνωστός και σ’ εμάς χρονικός περιορισμός των απαντήσεων. Υπάρχει ωστόσο και ντιμπέιτ που έχει πιο πολύ τη μορφή συζήτησης μεταξύ των υποψηφίων, όπου οι δημοσιογραφικές ερωτήσεις είναι γενικές.

Περίπου τέτοιου είδους ήταν και το γαλλικό ντιμπέιτ μεταξύ Ολάντ και Σαρκοζί που θα μείνει στην Ιστορία για την ένταση μεταξύ των δύο υποψηφίων, μέχρις ανταλλαγής ακραίων χαρακτηρισμών. Παρόμοιο ωστόσο σε ποιότητα ήταν και το προηγούμενο μεταξύ Σεγκολέν και Σαρκοζί το οποίο επισφράγισε μία από τις λιγότερο πολιτικές, με την έννοια της πολιτικής ουσίας, προεκλογική περίοδο.

Μακριά από τη γαλλική παράδοση που είχε σφραγίσει ο Ντε Γκολ προβάλλοντας τη ρήξη με την 4η Γαλλική Δημοκρατία και ο Μιτεράν με τη «ρήξη με τον καπιταλισμό», οι δυο υποψήφιοι της «ακομπλεξάριστης Γαλλίας» πρόβαλλαν παθιασμένα τις προσωπικές τους φιλοδοξίες για την εξουσία, σε ένα μιντιακό περιβάλλον που ασχολιόταν με τα προσωπικά τους: συζυγικές σκηνές, απιστίες, χωρισμοί κ.λπ. Ολο αυτό έκανε τους Γάλλους για πρώτη φορά στην πολιτική τους ιστορία να βουλιάξουν στην κιτσαρία της συναισθηματολαγνίας. Στο τηλεοπτικό ντιμπέιτ θεωρήθηκε ότι δεν αντιπαρατάθηκαν δύο κοινωνικά προγράμματα αλλά δύο «πόζες», δύο λάιφσταϊλ, μέχρι γελοιογραφίας.

Εμείς, πάλι, υιοθετήσαμε στο παρελθόν κάτι από κάθε μοντέλο, διαμορφώνοντας έναν αρτηριοσκληρωτικό αχταρμά που αποτύπωνε την ισορροπία του τρόμου μεταξύ τηλεόρασης και πολιτικής, με αποτέλεσμα να απαξιωθεί η σημασία του ντιμπέιτ από την πολύ τηλεοπτική εκδοχή του. Ωστόσο παραμένει ανάγκη για να αποτυπωθεί όχι ο «ναρκισσισμός της μικρής διαφοράς» που εμφανίζεται όπου υπάρχει αντιπαράθεση δύο μόνον πολιτικών σχηματισμών αλλά ολόκληρο το εγχώριο φάσμα των πολιτικών προτάσεων.