Καλλιτέχνες εναντίον διαφθοράς

Είκοσι τέσσερις καλλιτέχνες συμμετέχουν στην ομαδική έκθεση «Αντίσταση στο παρόν: Μεξικό 2000-2012» η οποία παρουσιάζεται αυτή την εποχή στο Musee d’ Art Moderne de la Ville de Paris (Μουσείο Μοντέρνας Τέχνης της Πόλης του Παρισιού), οι περισσότεροι από τους οποίους έχουν γεννηθεί μετά το 1975. Τα περίπου 50 έργα τους (εγκαταστάσεις, βίντεο, σχέδια, φωτογραφίες και φιλμ) αντανακλούν τις απόψεις της γενιάς τους η οποία είναι αυστηρά προσηλωμένη στις πολιτικές και κοινωνικές εξελίξεις που συμβαίνουν στη χώρα τους. Και με έναν εξαιρετικά ποιητικό τρόπο οι νεαροί καλλιτέχνες δηλώνουν τη δέσμευσή τους ενάντια στην εγκληματικότητα, τον πόλεμο των ναρκωτικών και τη διαφθορά που διαβρώνουν τη χώρα τους εδώ και χρόνια.

Μπορεί άραγε να αντισταθεί κανείς στο παρόν; «Ούτε ένας νεαρός καλλιτέχνης δεν θα μπορούσε να αντισταθεί σε 50.000 δολάρια» λέει στα μεξικάνικα το διάτρητο από σφαίρες σύνθημα που είναι τοποθετημένο πάνω από την είσοδο της έκθεσης και προφανώς δίνει τον τόνο. Το έργο αναφέρεται στη φράση «Κανένας στρατηγός δεν θα αντιστεκόταν σε 50.000 πέσος» του Αλβάρο Ομπρεγκόν, ο οποίος κυβέρνησε το Μεξικό από το 1920 μέχρι το 1924 και την οποία είπε θέλοντας να καταγγείλει τη διαφθορά των στρατιωτικών κατά τη διάρκεια της επανάστασης του 1910.

Εκατό χρόνια αργότερα μπορεί άραγε να ισχυριστεί κανείς ότι το Μεξικό έχει πραγματικά αλλάξει; Οι τριαντάρηδες καλλιτέχνες που συγκεντρώθηκαν στο Παρίσι σκιαγραφούν μια εικόνα τρομερή αφού σε κάθε περίπτωση είναι πανταχού παρούσα η διαφθορά που πάει χέρι χέρι με το εμπόριο των ναρκωτικών, τις απαγωγές, την υποδούλωση στην παγκόσμια καπιταλιστική αγορά και στον αμερικανό αδελφό – εχθρό.

Το χρώμα του πένθους είναι αυτό που κυριαρχεί και εντυπωσιάζει τον επισκέπτη της έκθεσης ήδη από τα πρώτα του βήματα. Μια σκιά μαύρη αιωρείται απειλητικά. Ο Αρτούρο Χερνάντεζ Αλκαντάρ έχει καλύψει τον μεγάλο θόλο του μουσείου με 250 ιπτάμενα αντικείμενα καλυμμένα με γκρίζα αιθάλη. Είναι ένα έργο – αναφορά στον τρόπο με τον οποίο οι αντάρτες έκαναν τις μυστικές πολιτικές συναντήσεις τους κατά τη διάρκεια του πολέμου της ανεξαρτησίας μεταξύ 1810 και 1821. Παρακάτω πέτρες είναι ριγμένες στο έδαφος ενώ από πάνω πετάνε πλαστικά κοράκια. Απομεινάρια που έχει συλλέξει ο καλλιτέχνης από κτίρια που έχουν καταρρεύσει σε δρόμους του Μεξικού. Κατά παράδοξο τρόπο η ταχεία ανάπτυξη που γνώρισε η χώρα τα τελευταία είκοσι χρόνια έχει αφήσει πολλά σημάδια. Για πρώτη φορά, όμως, από την εποχή της Φρίντα Κάλο και του Ντιέγκο Ριβέρα έχει επιτραπεί σε μια ολόκληρη γενιά καλλιτεχνών με ηγέτη τον σαραντάρη Γκαμπριέλ Ορόσζκο, να καταθέσουν στο διεθνές κοινό τις μαρτυρίες τους για την αναγέννηση της χώρας τους. Η αισιοδοξία αυτής της νέας γενιάς φαίνεται να ανοίγει νέους δρόμους: «Ο Ορόζκο και οι φίλοι του κινητοποιούνται από την ουτοπία, την ελπίδα μιας ταυτότητας για κατάκτηση και για αναγνώριση, την ελπίδα εντέλει για μια πολιτική δημοκρατία» λέει σε συνέντευξή της στην εφημερίδα «Le Monde» η επιμελήτρια της έκθεσης Ανζελίν Σερφ και τονίζει: «Τίποτα δεν τους αντιστέκεται. Οι νεότεροι καλλιτέχνες είναι πολύ πιο ανυπόμονοι, διαμαρτύρονται για την εικόνα της χώρας τους, η πραγματικότητα είναι που μετράει. Κατά κάποιον τρόπο ζουν τον εφιάλτη του καπιταλισμού, ο οποίος οδήγησε στον πόλεμο των ναρκωτικών». Δεν πρόκειται όμως απλώς για μια έκθεση δακρύων και αίματος, αφού οι καλλιτέχνες που συμμετέχουν είναι εξαιρετικά ανθεκτικοί και δεν διστάζουν «να εισάγουν το χιούμορ και την ποιητικότητα σε έργα πολύ σοβαρά ή ανατρεπτικά με έναν τρόπο πολύ μοναδικό», όπως δηλώνει η Αλμπερτίν ντε Γκαλμπερτ, ειδικός της λατινοαμερικανικής τέχνης και δημιουργός της ιστοσελίδας Artesur.org