Πολιτική εναντίον κόμικς

«Ο υπουργός». Ο Βέλγος Πιερ Σελέρ, ο σκηνοθέτης αυτού του εξόχως σαρκαστικού αλλά πάντοτε κομψού φιλμ, λέει όσα χρειάζεται να ειπωθούν για τον σύγχρονο ευρωπαίο πολιτικό σήμερα, με την πρώτη του σκηνή: βυθισμένος στον ονειρόκοσμό του, ο ήρωας βλέπει μια πανέμορφη γυμνή γυναίκα να βάζει το κεφάλι της στο στόμα ενός κροκόδειλου.

«Φτιαγμένος» από τον κίνδυνο και εθισμένος στη διέγερση της αδρεναλίνης (ανεξαρτήτως ύπνου και ξύπνιου) ξυπνάει εν τέλει από τον επικεφαλής του επιτελείου του που του προσφέρει ένα άλλο κοκτέιλ θανάτου: ένα λεωφορείο έχει βυθιστεί σε μια χαράδρα και οι νεκροί είναι πολλοί.

Αναγκάζεται να πάει εκεί. Δεν έχει άλλη επιλογή άλλωστε: ο κύριος Μπερτράν είναι υπουργός Μεταφορών. Υπουργός, δηλαδή υπό των έργων, δηλαδή έχω αναλάβει ένα έργο που είναι σημαντικότερο και από εμένα τον ίδιο. Εμείς όμως ξέρουμε από την πρώτη σκηνή πως ο Μπερτράν δεν είναι διατεθειμένος να βάλει τον εαυτό του σε δεύτερη μοίρα. Χωρίς να είναι απαραιτήτως κάθαρμα. Αλλωστε, η πολιτική είναι η τέχνη της ψευδολογίας, η τέχνη του να λες κάτι διαφορετικό κάθε μέρα και όλοι να ακούν το ίδιο.

Και ευτυχώς για την ταινία – και για εμάς δηλαδή -, ο Μπερτράν στο μεγαλύτερο κομμάτι της συγκρούεται και συμπορεύεται με άλλους πολιτικούς που γνωρίζουν τους κώδικες του παιχνιδιού. Κανείς δεν μπορεί να κοροϊδέψει κανέναν αλλά όλοι το προσπαθούν και αυτό που τελικά προκύπτει σε αισθητικό επίπεδο δεν διαφέρει από τις ανάλογες σεκάνς των μαφιόζικων θρίλερ.

Ευτυχώς όμως ο εύκολος «αγανακτισμένος» κυνισμός δεν παίρνει ποτέ το πάνω χέρι. Γιατί αυτοί που διαχωρίζουν την πολιτική από την ηθική δεν θα μπορέσουν ποτέ να καταλάβουν ούτε τη μία ούτε την άλλη.

Και όταν ο ήρωας έρχεται αντιμέτωπος με την αλαζονεία του στο τρίτο μέρος του φιλμ, όπου ένα ιδιοφυΐες σεναριακό τέχνασμα ανατρέπει τα πάντα και συνταράσσει την αίθουσα, το έκπληκτο, όσο και απεγνωσμένο βλέμμα του Ολιβιέ Γκουρμέ (που είναι άλλη μια φορά υπέροχος) δεν συναντά κανέναν οίκτο ανάμεσα στους παγωμένους θεατές.

Κοντολογίς, ο «Υπουργός» είναι ένα φιλμ που μπορεί να μη δίνει όλες τις απαντήσεις αλλά, αν μη τι άλλο, κάνει όλες τις σωστές ερωτήσεις. Και μια κάπως εξωφιλμική παρατήρηση: όσο ανεβαίνει το πολιτικό θερμόμετρο στην Ευρώπη, ταινίες όπως ο «Υπουργός» θα αποκτούν μια βαρύτητα που θα διογκώνεται, σχεδόν ερήμην τους.

Τι εννοώ; Αλλη ταινία είδα τον Μάιο του 2011 στο Φεστιβάλ των Καννών και άλλη ταινία είδα στη δημοσιογραφική της προβολή, πριν από περίπου δύο εβδομάδες. Το φιλμ προφανώς και είχε μείνει το ίδιο. Το πλαίσιο όμως στο οποίο έπρεπε να ενταχθεί (και αυτό το πλαίσιο για ένα φιλμ αμιγώς πολιτικό είναι αυστηρά προσδιορισμένο) είχε πλέον αλλάξει. Ετσι, το χιούμορ του «L’ exercice de l’ etat» έδειχνε τώρα πιο πικρό. Και οι σκοτεινές του στιγμές πιο μαύρες: το συναισθηματικό contrast είχε πειραχτεί. Βαθμοί: 7