[Κριτική θεάτρου] Αντί μάννα, χολή

Σκέφτομαι πως, έστω και για μια φορά, αν γίνονταν πιστευτοί οι ποιητές, οι δημιουργοί του λόγου εν γένει, ίσως η ανθρωπότητα να είχε πάρει άλλο δρόμο από αυτόν που πορεύτηκε χιλιάδες χρόνια τώρα. Αλλά συνήθως διαβάζοντας ή και μελετώντας βαθύτερα τους ποιητές, μάθαμε να τους αντιμετωπίζουμε ως παραμυθάδες, παρηγορητές, ουτοπιστές ή ουρανοβάμονες, να μας συγκινούν προσώρας, αλλά να τους προσπερνάμε και να τους λησμονούμε.
Αν ο ρωσικός λαός είχε διαβάσει με προσοχή και όχι μόνο ως απόλαυση αναγνωστική το τελευταίο αριστούργημα του Ντοστογιέφσκι (τέλειωσε το 1880 και εκείνος πέθανε την άλλη χρονιά), τους «Αδελφούς Καραμάζοφ», θα είχε αποβάλει τα φάλαρα που του σκέπαζαν την όραση μέσα στους σκοτεινούς αιώνες της παπαδοκρατίας και θα είχε προετοιμαστεί, αν όχι αντισταθεί, στα νέα δογματικά φάλαρα που του ετοίμαζε το νέο «επαναστατικό» ιερατείο που καιροφυλακτούσε να τον ευνουχίσει.
Στο αριστούργημά του αυτό ο μέγας αυτός Δημιουργός παρεμβάλλει ένα κεφάλαιο με μια παραβολή, γνωστό έκτοτε ως μονόλογος του Μεγάλου Ιεροεξεταστή.
Το εύρημα του συγγραφέα είναι ιδιοφυές: Υποτίθεται πως στα χρόνια μας επιστρέφει ξανά ο Ναζωραίος στη Γη και συλλαμβάνεται από τους ηγέτες και τους εξουσιαστές της ιδρυματικής εκκλησίας που θύει και απολύει στο όνομά του. Μέσα στο μπουντρούμι της φυλακής του τον επισκέφτεται ο Μέγας Ιεροεξεταστής. Το κεφάλαιο του μυθιστορήματος είναι ο μονόλογος αυτού του ιδρύματος που πάνω στην Πέτρα – Πέτρο, του μαθητή που αρνήθηκε τρις τον Διδάσκαλο, έστησε ένα οικοδόμημα δογματίλας, συμφερόντων, συνωμοσίας, αμοιβαίας υποψίας, εγκλημάτων και παρανομιών, πάντα εν ονόματι του θεού της Αγάπης.  
Πώς τόλμησε να επιστρέψει στη γη ο ξυπόλητος, ρακένδυτος αθώος αμνός του θεού; Μια φορά τόλμησε να πάρει το μαστίγιο και να διώξει από τον ναό τους εμπόρους και το λησμονήσαμε, τώρα οι έμποροι των ιδεών, του δόγματος, της σωτηρίας του θανάτου και της ζωής εκδιώκουν από τον ναό αλλά και τα σκαλοπάτια κάθε εξουσίας που ελέγχουν και οργανώνουν κάθε φυγάδα, ανέστιο, πρόσφυγα, πεινασμένο, οργισμένο, εξεγερμένο πλάνητα.
Δύο επιλογές έχει ο καθένας, ή να μαστιγωθεί και να σταυρωθεί ή να ενταχθεί και να αφομοιωθεί. Ο Μέγας Ιεροεξεταστής κρυμμένος μέσα στα χρυσά του άμφια, στα διάσημα της εξουσίας του, στην ισχύ των δογμάτων που αυθαίρετα συνέταξε και με τη βία επέβαλε στους ανθρώπους, μιλάει τη γλώσσα της ισχύος με την ηδονή που του προσφέρει ο θεσμικός λόγος που θεμελίωσε το ίδρυμα.
Στο θέατρο «Στούντιο Κυψέλης», μια από τις πλέον ώριμες φωνές της ελληνικής θεατρικής γενιάς, ο Κωνσταντίνος Κωνσταντόπουλος, με βάθος πραγματικής γνώσης των μεγάλων κειμένων, αποδίδει με τρόπο συνταρακτικά μοναδικό τον μονόλογο του Ντοστογιέφσκι. Στην κλασική μετάφραση του Αρη Αλεξάνδρου και με επεξεργασία κειμένου της Ματίνας Μόσχοβη και με έξοχη βουβή μορφή Ιησού τον Γιώργο Διαμάντη, ο Κωνσταντόπουλος φτάνει σε υπέροχες συμβολικές εικονοποιήσεις της βουλιμίας για εξουσία, της ηδονής για καταστροφή, της απόλαυσης για εξουθένωση κάθε επιστροφής της ανθρωπότητας στην αθωότητα και στη δίψα για δικαιοσύνη.
Είναι καιρός πλέον να ξαναδιαβάσουμε τους κλασικούς όχι μόνο ως αισθητικό γεγονός ή ιδεολογική παρηγορία αλλά ως μανιφέστο εξέγερσης.
Και ο Κωνσταντόπουλος μάς προσφέρει την ευκαιρία. Ο Ιεροεξεταστής μιλάει εν ονόματι του Χίτλερ, του Στάλιν, του Παπαδόπουλου, του Τσαουσέσκου, του Καντάφι.