Κάτι αλλάζει στην Ευρώπη

Διαφοροποίηση της εκλογικής γεωγραφίας και των κοινωνικοπολιτικών εξελίξεων στην Ευρώπη φανερώνουν κάποιες διστακτικές αλλαγές, με εντυπωσιακότερη τη σειρά εκλογικών ηττών της Μέρκελ και των Χριστιανοδημοκρατών στη Γερμανία και την προοπτική νίκης του Ολάντ, υποψηφίου των Γάλλων Σοσιαλιστών. Ας μη λησμονούμε και τη συντριπτική νίκη των Σοσιαλιστών σε μικρές χώρες – Δανία και Σλοβακία – με ποσοστά που αγγίζουν το 45%. Μικρές χώρες, πιθανότατα σημαδιακές νίκες.

Αν η νίκη του Γαλλικού Σοσιαλιστικού Κόμματος επιβεβαιωθεί όπως και αυτή των γερμανών Σοσιαλδημοκρατών τότε δημιουργούνται νέα δεδομένα.

1. Τα κόμματα των γάλλων και γερμανών Σοσιαλιστών αμφισβητούν – τουλάχιστον φραστικά – το Σύμφωνο Σταθερότητας. Αν ο Ολάντ ακολουθήσει τις προεκλογικές του υποσχέσεις τότε η δημοσιονομική βελτίωση μέσω λιτότητας δέχεται καίριο πλήγμα σε όλη την Ευρωπαϊκή Ενωση με άμεσο αντίκτυπο στη χώρα μας. Πιθανότατα ο υποψήφιος του Αριστερού Μετώπου (Μελανσόν) με το 15% των δημοσκοπήσεων να επηρέασε…

2. Τα κόμματα της σημερινής Σοσιαλιστικής Διεθνούς αποτελούν (τουλάχιστον) εκλογικά αλλά και κοινωνικά και πολιτικά τη μεγάλη πλειονότητα των δυνάμεων της Κεντροαριστεράς/Αριστεράς στην Ευρώπη, υπερισχύοντας – στις περισσότερες χώρες – των δυνάμεων της Αριστεράς που προέρχονται από την Γ’ Διεθνή. Οι δυνάμεις της αυτές, προερχόμενες από τη Β’ Διεθνή – μαζί με τις «αριστερότερες» πολιτικές δυνάμεις – αποτελούν το σύνολο σχεδόν του ευρωπαϊκού αριστερού κινήματος. Αρα οι ευθύνες τους είναι πολύ μεγάλες αν – και εφόσον… – καταφέρουν να αλλάξουν τον εκλογικό χάρτη των ευρωπαϊκών χωρών. Ο μεταρρυθμιστικός κυβερνητισμός τους δεν έχει ιδιαίτερο μέλλον αν δεν συνοδευτεί από ουσιαστικές στρατηγικές διαφοροποίησης του Συμφώνου Σταθερότητας.

Πολιτικές όπως ο φόρος επί των χρηματοπιστωτικών συναλλαγών (φόρος Τόμπιν), ο φόρος των υψηλών και πολύ υψηλών εισοδημάτων όπως ο ίδιος ο Ολάντ πρότεινε – σε ποσοστά μάλιστα που αγγίζουν ή και ξεπερνούν το 70% – αλλά και η προστασία του εισοδήματος των χαμηλών και μεσαίων τάξεων (ειδικότερα του παραγωγικού τομέα) είναι conditiο sine qua non για μια πολιτική «άλλης» μορφής στην πράξη. Βασικότερος επίσης στόχος τους πρέπει να είναι η αναπτυξιακή πολιτική του παραγωγικού τομέα, η ουσιαστική ενίσχυση της απασχόλησης όχι μόνο μέσω των ιδιωτικών αλλά και μέσω μεικτών ή δημόσιων – κοινοτικών επιχειρήσεων.

Οσοι νόμιζαν πως οι περικοπές στην ΕΕ – και ειδικότερα στην Ελλάδα – αφορούν τον ελλειμματικό, αντιπαραγωγικό και βραδυφλεγή δημόσιο τομέα μάλλον έκαναν λάθος. Οι περικοπές «ξεκινάνε» από το Δημόσιο, όμως συνεχίζουν ακάθεκτες στον ιδιωτικό τομέα. Εκεί όπου η κερδοφορία – ειδικότερα του παραγωγικού ιδιωτικού τομέα – πέφτει με ταχύτατους ρυθμούς τις τελευταίες δεκαετίες, με αποτέλεσμα την αλλαγή στρατηγικής των κεφαλαίων και την άμεση επίθεση – κυρίως – στο κοινωνικό κράτος, η ιδιωτικοποίηση του οποίου ανοίγει ευρύτατο πεδίο κερδοφορίας ειδικότερα στις υπερανεπτυγμενες δυτικές χώρες. Αν δε προσθέσουμε την ιλιγγιώδη κερδοφορία – τις τελευταίες δεκαετίες – του χρηματοπιστωτικού και τραπεζικού τομέα, τότε θα καταλάβουμε τη σύνδεση μεταξύ αποβιομηχάνισης, μεγιστοποίησης κερδών των μη παραγωγικών δραστηριοτήτων, ιδεολογικής επίθεσης στο κοινωνικό κράτος και πολιτικής λιτότητας στο όνομα μιας εξυγίανσης των δημοσιονομικών ελλειμμάτων.

Αν η δημοσιονομική «εξυγίανση» είναι προϋπόθεση της ευρωπαϊκής ανάπτυξης – ας αφήσουμε κατά μέρος την greek case – ας μη λησμονούμε πως η μεταπολεμική ευρωπαϊκή ανάπτυξη στηρίχτηκε, εν πολλοίς, στα ελλείμματα.

Αυτές τις πολιτικές πρέπει να ανατρέψουν οι Σοσιαλιστές/Σοσιαλδημοκράτες, εφόσον διαφοροποιήσουν τον ευρωπαϊκό συσχετισμό δυνάμεων. Ουσιαστικά πρέπει να ανατρέψουν την υπερσυντηρητικής έμπνευσης «πολιτική της δημοσιονομικής εξυγίανσης των ελλειμμάτων» μέσω λιτότητας των μεσαίων και κυρίως των μισθωτών τάξεων διά της μειώσεως του μισθολογικού κόστους.

Θα τα καταφέρουν; Μόνο με τις εξής προϋποθέσεις:

Α) Με την τόνωση του αναπτυξιακού σκέλους της οικονομίας και ειδικότερα του παραγωγικού τομέα. Εκατομμύρια άνεργοι στον ευρωπαϊκό χώρο συμβαδίζουν με στασιμότητα πολλών ευρωπαϊκών οικονομιών στο τρίγωνο επενδύσεις/παραγωγή/εξαγωγές. Στον τομέα αυτό θα κριθούν όλες οι ευρωπαϊκές κυβερνήσεις, χριστιανοδημοκρατικής η σοσιαλιστικής/σοσιαλδημοκρατικής κατεύθυνσης. Και εκεί απαιτείται διαφοροποίηση και αλλαγή του Συμφώνου Σταθερότητας από τις νέες κυβερνήσεις. Και αλλαγή στις στρατηγικές με έμφαση, από τη μονομερή δημοσιονομική βελτίωση στον συνδυασμό της με αναπτυξιακές στρατηγικές, ριζική βελτίωση των αρνητικών δεδομένων της απασχόλησης, με πόρους από τη φορολόγηση των υψηλότατων εισοδημάτων, και επενδύσεις όχι μόνο από τον παραγωγικό ιδιωτικό τομέα αλλά και από φορείς του δημόσιου.

Β) Ολα τα παραπάνω απαιτούν κοινωνικές και πολιτικές συμμαχίες, προοπτική ενοποίησης της Ευρώπης σε κοινωνικότερη βάση και όχι απλά στηριγμένη στο

Ταλμούδ της «δημοσιονομικής εξυγίανσης». Από πολλές πλευρές ακούγονται έντονες κριτικές για τις μονομέρειες της δημοσιονομικής πολιτικής της λιτότητας, με αποκορύφωμα την (χθεσινή) πρόταση της Κομισιόν με την οποία ζητεί την κατοχύρωση του κατώτατου μισθού σε όλη την Ευρώπη, την εισροή 87 δισ. στον προϋπολογισμό της για κοινωνικούς και προνοιακούς λόγους και την πρόσληψη στο Δημόσιο των ευρωπαϊκών χωρών πολιτών από όλες τις χώρες της ΕΕ.

Σίγουρα κάτι αλλάζει.

Ο Ηλίας Ν. Παπαναστασίου είναι πολιτικός επιστήμονας, οικονομολόγος, διδάκτορας στο Πανεπιστήμιο του Λουντ (Σουηδία)