[Τρίτη άποψη] Μονόδρομος η λιτότητα;

Η πιθανή πολιτική αλλαγή στην Ευρώπη μετά τις επερχόμενες γαλλικές προεδρικές εκλογές και τις γενικές εκλογές στη Γερμανία, όπου διαγράφονται ως πιθανές οι νίκες του Φρανσουά Ολάντ και του γαλλικού Σοσιαλιστικού Κόμματος αφενός, και των γερμανών Σοσιαλδημοκρατών αφετέρου, θέτει επί τάπητος την παγκοσμιοποιημένη, πανευρωπαϊκή, αλλά και διεθνή διάσταση της πολιτικής πλευράς και του ελληνικού προβλήματος. Διότι μπορεί ο νωθρός και θνησιγενής ελληνικός καπιταλισμός να είναι προβληματικός και ελλειμματικός από τη γέννησή του, όμως η πολιτική διάσταση – και μάλιστα η πανευρωπαϊκά πολιτική διάσταση – του ελληνικού προβλήματος θα είχε ένα νόημα να αναλυθεί περισσότερο.

Η δήλωση του Φρανσουά Ολάντ, προεδρικού υποψηφίου του γαλλικού Σοσιαλιστικού Κόμματος, ότι θα αναθεωρήσει το Σύμφωνο Σταθερότητας εφόσον εκλεγεί, αλλά και το τέλος της λιτότητας που ευαγγελίζονται και προτείνουν από τη δική τους σκοπιά οι γερμανοί Σοσιαλδημοκράτες, έτοιμοι να ανατρέψουν τις προτεσταντικές υπερβολές ως προς τη λιτότητα της γερμανικής Δεξιάς, φαίνεται ότι προμηνύουν ευρύτερες αλλαγές – αλλαγές κοινωνικές, πολιτικές και ιδεολογικές – σε πλατιά λαϊκά στρώματα μεγάλων ευρωπαϊκών κρατών. Οι αλλαγές θα μπορούσαν να προμηνύουν το τέλος του «δημοσιονομικού εξορθολογισμού», της φιλελεύθερης δηλαδή ορθοδοξίας μέσω της δημοσιονομικής αυστηρότητας.

Διότι τα πράγματα δεν είναι ακριβώς όπως παρουσιάζονται από μια κυρίαρχη πλευρά. Το πρόβλημα των ευρωπαϊκών οικονομιών, δηλαδή, δεν είναι ο δήθεν καταστροφικός υπερκαταναλωτισμός των ευρωπαϊκών οικονομιών, αλλά, αντίθετα, η μεγάλη κατανάλωση των ευρωπαϊκών κοινωνιών, ειδικότερα μάλιστα των βορειοευρωπαϊκών, σε δαπάνες κοινωνικού κράτους, με αποτέλεσμα να μειώνεται το μέσο ποσοστό κέρδους των μεγάλων ευρωπαϊκών επιχειρήσεων.

Ας μη λησμονούμε ότι η δυτική – και ειδικότερα η ευρωπαϊκή – οικονομική κρίση δεν είναι κρίση του χρηματοπιστωτικού συστήματος, όπως κακώς αναφέρεται, αλλά αντίθετα κρίση υπερσυσσώρευσης κεφαλαίων. Τεράστια δηλαδή κεφάλαια, τα οποία δεν είναι αξιοποιήσιμα στον βιομηχανικό – παραγωγικό τομέα για λόγους ιστορικούς και πολιτικούς (παρουσία ισχυρών συνδικάτων με σοσιαλιστική-σοσιαλδημοκρατική παράδοση, σοβαρή παράδοση μαζικών διεκδικητικών πολιτικών αγώνων κ.λπ.), αξιοποιούνται, ειδικότερα τις τελευταίες δεκαετίες, στον χώρο του χρηματοπιστωτικού συστήματος, όπου η κερδοφορία, ο όγκος, αλλά και η πλαστότητα των κεφαλαίων έχουν πάρει ασύλληπτες διαστάσεις. Η μοναδική περίπτωση να επανέλθει το ευρωπαϊκό κεφάλαιο σε συνθήκες επενδυτικής ομαλοποίησης παραγωγικού τύπου είναι η κατάργηση ή, έστω, η συντριβή του ευρωπαϊκού κοινωνικού κράτους. Η πλήρης ήττα, δηλαδή, του εργατικού, λαϊκού και αριστερού κινήματος στην Ευρώπη, όπως τουλάχιστον το γνωρίσαμε μεταπολεμικά.

Αν την περίοδο κατά την οποία άρχιζε η «ελληνική εκδοχή» της κρίσης – περίπου, δηλαδή, κατά το τέλος του 2009 – η Ανγκελα Μέρκελ και ο Νικολά Σαρκοζί δεν ήταν στην αντίστοιχη κυβέρνηση των χωρών τους, είναι σχεδόν σίγουρο ότι η έκβαση του προβλήματος της χώρας μας θα ήταν διαφορετική. Ομοϊδεάτες των εγχώριων δεξιών, λαϊκοδεξιών, ακροδεξιών είναι η CDU (Χριστιανοδημοκράτες), η CSU (Χριστιανοκοινωνιστές ακροδεξιού τύπου) της Γερμανίας, αλλά και το συντηρητικό κόμμα του Σαρκοζί στη Γαλλία. Να μην ξεχνιόμαστε.

Η ελληνική κρίση δεν είναι μια κρίση «εργαστηριακού τύπου». Δεν δημιουργήθηκε δηλαδή σε κάποιο επιστημονικό εργαστήριο πανεπιστημίου, και μάλιστα με συνθήκες επιστημονικής καθαρότητας. Αλλά προέκυψε στις συνθήκες της ελληνικής κοινωνίας, πάντα σε σχέση με την ταυτότητα των ευρωπαϊκών κυβερνήσεων και, γενικότερα, της παγκόσμιας πολιτικής.

Και για να λέμε τα πράγματα όπως έχουν, οι μάλλον επιβεβαιωμένοι και – δυστυχώς – δυσφημισμένοι Αγγλοσάξονες ανέφεραν ότι «αν οι Ευρωπαίοι έκαναν κούρεμα χρέους από την αρχή της κρίσης, η κατάσταση τώρα θα ήταν διαφορετική» (βλ. σχόλιο του BBC για τη συμφωνία κουρέματος μέσω PSI για την Ελλάδα).

Ετσι, και πάλι, για να μην ξεχνιόμαστε.

Ο Ηλίας Ν. Παπαναστασίου είναι νομικός και πολιτικός επιστήμων, διδάκτωρ στο Πανεπιστήμιο του Lund (Σουηδία)