Η Ιστορία μέσα από ερωτήσεις

Πώς επηρέασε ο ναρκισσισμός του Χίτλερ την κυριαρχία του στη γερμανική πολιτική κατά τη διάρκεια του Τρίτου Ράιχ; Ο στόχος τής κάθε κυβέρνησης είναι η δόξα των ηγετών και των λαών ή η ευημερία του καθημερινού ανθρώπου; Πώς είναι δυνατόν να ρίχνουμε βόμβες διασποράς, να δολοφονούμε αμάχους και να βασανίζουμε αιχμαλώτους στο όνομα της δημοκρατίας και των ανθρωπίνων δικαιωμάτων; Θα μπορούσε ο εθνικισμός να βασίζεται σε μια γενετική προδιάθεση συγκεκριμένων ανθρώπων; Γιατί ξεσπούν οι πόλεμοι ή μήπως δεν ξεσπούν ποτέ, καθώς ποτέ δεν σταματούν; Πώς γεννιούνται οι πολιτισμοί; Αποτελεί η «Μπιτλομάνια» της δεκαετίας του ’60 μια μορφή πολιτισμικής έκρηξης; Μπορεί να έχει ένα τέλος η Ιστορία;

Η Χάριετ Σουέιν, υπεύθυνη ειδικών θεμάτων στο – περιβόητο για τις λίστες του αναφορικά με τα καλύτερα πανεπιστήμια του κόσμου – βρετανικό περιοδικό «Times Higher Education Supplement», προσκαλώντας μια πλειάδα εκλεκτών στοχαστών να αφήσουν κατά μέρος περιορισμούς «επαγγελματικούς», όπως η ανάγκη παρουσίασης αποδείξεων, τεκμηρίωσης των ισχυρισμών τους, παράθεσης αντίθετων απόψεων ή σεβασμού των αυστηρών ορίων του τομέα ειδίκευσής τους, μας αποδεικνύει πως πέρα από τη γνώση βασικό συστατικό του ιστορικού στοχασμού ή λόγου αποτελεί η διερώτηση.

Τι κάνει έναν ηγέτη μεγάλο; Πώς επηρεάζει η προσωπικότητα την πολιτική; Πώς συμβάλλει η τεχνολογία στην κοινωνική αλλαγή; Ποιος ο ρόλος του σώματος στην εξέλιξη του πολιτισμού; Ποιος ο αντίκτυπος της γεωγραφίας; Γιατί γίνονται οι επαναστάσεις; Είκοσι στοχαστές – καθηγητές σε κορυφαία βρετανικά και αμερικανικά πανεπιστήμια, όπως το Κέμπριτζ, η Σχολή Οικονομικών Σπουδών του Λονδίνου (LSE) και το Πανεπιστήμιο του Μέριλαντ, απαντούν σε είκοσι «μεγάλα ερωτήματα της Ιστορίας» με τρόπο προσωπικό και ελεύθερο, δίνοντας – περισσότερο από μία απάντηση – τροφή για σκέψη.

Ο σερ Ρίτσαρντ Εβανς αναγνωρίζει τη διαφωνία ως έναν ανεκτίμητο τρόπο ανάπτυξης της ιστορικής γνώσης και κάνει λόγο για έναν υγιή σκεπτικισμό, ο οποίος δύναται να «ξεφουσκώσει» τους ισχυρισμούς πολιτικών ή δημοσίων προσώπων. Ο Φελίπε Φερνάντεζ Αρνέστο μας πληροφορεί πως πολιτισμικές διαφορές υπάρχουν ακόμη και στους πιθήκους και τις μαϊμούδες, ενώ παράλληλα μας παροτρύνει να σκεφτούμε όλη την Ιστορία ως ιστορική Οικολογία.

Ο Μπέντζαμιν Μπάρμπερ, αναφορικά με το υποτιθέμενο τέλος της Ιστορίας, δηλώνει ευθαρσώς πως ο παραλογισμός κυριαρχεί έναντι της λογικής και η εξουσία διαβρώνει την επανάσταση. Οσο ζούμε, υπογραμμίζει ο Αμερικανός, θα υπάρχουν αρκετές συγκρούσεις – πόλεμοι, ανατροπές, μίσος, θάνατος και απανθρωπιά – έτσι ώστε η Ιστορία να προχωρά αναπόφευκτα προς τα εμπρός.

Η συνοπτική παρουσίαση από δημοσιογράφους των τρόπων με τον οποίο προσεγγίστηκαν στο παρελθόν από ιστορικούς και στοχαστές τα ίδια ερωτήματα ολοκληρώνει αυτήν την αποσπασματική αλλά άκρως ερεθιστική σύνοψη της σύγχρονης θεωρίας της Ιστορίας.