Μνήμες πολέμου, πλάνα ελπίδας

Η δίνη του πολέμου. Ενοπλου ή και οικονομικού, όπως αυτός που ζούμε. Να τι συνδέει την Ελλάδα με τη Σερβία, τουλάχιστον σε κινηματογραφικό επίπεδο αν πιστέψουμε έναν από τους επιφανέστερους εκπροσώπους της, τον Γκόραν Πασκάλιεβιτς. Τον κινηματογραφιστή που τόλμησε να γυρίσει την «Πυριτιδαποθήκη» του μέσα στη δίνη του πολέμου.

«Μου φαίνεται απίστευτο πως έχουμε τόσα κοινά, κι όμως ξέρουμε τόσα λίγα ο ένας για τον άλλον» εξομολογείται στα «ΝΕΑ» ο σκηνοθέτης που είχε κερδίσει τους έλληνες κινηματογραφόφιλους στο Φεστιβάλ Θεσσαλονίκης, όταν η ταινία του «Ταξίδια του μέλιτος» (παραγωγής 2009) είχε τιμηθεί με το βραβείο κοινού, αλλά και παλαιότερα, όταν η «Πυριτιδαποθήκη» κέρδιζε και το στοίχημα των εισιτηρίων εκτός φεστιβαλικού κυκλώματος.

Στη δίνη του οικονομικού πολέμου για την Ελλάδα, λοιπόν. Ποια καλύτερη ευκαιρία για να οργανωθεί αυτές τις ημέρες η 1η Εβδομάδα Σύγχρονου Σερβικού Κινηματογράφου – που ακόμη φέρει μνήμες πολέμου και πλάνα ελπίδας σαν αυτά του Πασκάλιεβιτς – στην Αθήνα, υπό την αιγίδα της πρεσβείας της Δημοκρατίας της Σερβίας σε συνεργασία με το Κέντρο Κινηματογράφου της Σερβίας.

Δεν είναι τυχαίο άλλωστε ότι και η 9η Διεθνής Εκθεση Βιβλίου της Θεσσαλονίκης φέτος (24-27 Μαΐου) έχει τιμώμενη χώρα τη Σερβία και ως προσκεκλημένο συγγραφέα τον Εμίρ Κουστουρίτσα, ο οποίος έστειλε μήνυμά του και στην 1η Εβδομάδα Σύγχρονου Σερβικού Κινηματογράφου.

Το πρώτο κινηματογραφικό αφιέρωμα εστιάζει στην σερβική παραγωγή της τελευταίας δεκαετίας. Η αρχή έγινε με την προβολή της ταινίας «Ταξίδια του μέλιτος» του Γκόραν Πασκάλιεβιτς, προβολή από την οποία πολλοί έμειναν έξω από την κατάμεστη αίθουσα.

Στην Ελλάδα της κρίσης, ο Πασκάλιεβιτς δεν κρύβει ότι είναι χαρούμενος με την υποδοχή που επιφύλαξε το ελληνικό κοινό στις προβολές των ταινιών του. «Οχι μόνο χαρούμενος» λέει στα «ΝΕΑ». «Νιώθω ότι έχω κερδίσει κάτι ως άνθρωπος. Οι ερωτήσεις που κάνει το ελληνικό κοινό, ξέρετε, δεν συγκρίνονται. Με ρώτησε μια κοπέλα, να δεις πώς μου το είπε, «τι σημαίνει ελευθερία για εσάς;». Τι ερώτηση!»

Τι της απαντήσατε;

Πως ελευθερία σημαίνει να είμαι στο κινηματογραφικό πλατό, να γυρίζω μια ταινία δηλαδή, ή να είμαι ερωτευμένος. Η καλύτερη γρήγορη απάντηση που θα μπορούσα να δώσω, νομίζω.

Είστε όντως ελεύθερος όταν γυρίζετε μια ταινία;

Είμαι από τότε που έγινα παραγωγός του εαυτού μου. Είναι πολύ ανακουφιστικό που δεν έχω πια να αντιμετωπίζω κανέναν. Πάντα οι συνηθισμένες απαιτήσεις: «Γιατί δεν αλλάζεις το τέλος; Είναι πολύ σκοτεινό!». Προσπαθείς να βρεις κάποια δίοδο επικοινωνίας επικαλούμενος την αρχαία τραγωδία, αλλά δεν βγάζεις άκρη. Φανταστείτε να είχαν να κάνουν με παραγωγούς ο Σοφοκλής, ο Αισχύλος ή ο Ευριπίδης! Ελεύθερος πάντως σε μια κοινωνία δεν μπορείς να είσαι, αυτό είναι μια αυταπάτη που έχω πλέον ξεπεράσει.

Είναι μια αποτυχία της κοινωνίας αυτής; Ή της Ευρώπης γενικότερα;

Στην ιστορία της ανθρωπότητας δεν μπορώ να σκεφτώ ένα κοινωνικό σύστημα απόλυτης ελευθερίας. Τώρα, μιας και με ρωτάτε για την Ευρώπη, η άποψή μου είναι πως στουκάρισε στη γραφειοκρατία της. Η σύζυγός μου εργαζόταν στις Βρυξέλλες για την Ευρωπαϊκή Ενωση και παρατηρούσα τον παραλογισμό των μηχανισμών της από κοντά. Για παράδειγμα: Τα πράγματα στην Ελλάδα δεν πηγαίνουν καθόλου καλά. Η γραφειοκρατία της Ευρώπης όμως είναι που εμπόδιζε αυτούς τους ανθρώπους να δουν το αυτονόητο – πως η κατάσταση πήγαινε προς τα κει. Ηξεραν τα πάντα για την πολιτική διαφθορά εδώ, να είστε σίγουροι, από πολύ νωρίς. Απλώς δεν έκαναν τίποτα. Τουλάχιστον το ελληνικό σινεμά δείχνει να ακούγεται περισσότερο στο εξωτερικό τελευταία.

Ποια ελληνική ταινία σάς έκανε εντύπωση τα τελευταία χρόνια;

Εχουν περάσει δέκα χρόνια από τότε που είδα το «Βασιλιά» του Νίκου Γραμματικού και ακόμα δεν τον έχω ξεπεράσει!