Από τον «Ανατρεπτικό» έως τον «Καίσαρα»

Οπως πολλοί κινηματογραφιστές, οι αδελφοί Ταβιάνι ξεκίνησαν από τη δημοσιογραφία για να καταπιαστούν με το μέσο αρχικά ως ντοκιμαντερίστες. Την πρώτη τους ταινία μυθοπλασίας με τίτλο «Ο ανατρεπτικός» την παρουσίασαν το 1967, τα γεγονότα του επερχόμενου Μάη όμως τα είχαν προβλέψει στο φιλμ.

Ετσι, αμέσως κέρδισαν την προσοχή κοινού και κριτικών – ήταν, βλέπετε, εκείνα τα χρόνια όπου το σινεμά βρισκόταν σε μεταβατικό στάδιο, τότε δηλαδή που οι θεατές έδειχναν να ενδιαφέρονται τόσο για τις θεαματικές παραγωγές των μεγάλων στούντιο όσο και για τα ανεξάρτητα φιλμ που είχαν πραγματικά κάτι να πουν, αλλά παράλληλα είχαν έντονα την επιθυμία να αλλάξουν την κινηματογραφική γλώσσα.

Το 1974 το ελληνικό κοινό αγκαλιάζει την ταινία τους «Αλονζανφάν» όπου ένας ιταλός αριστοκράτης-επαναστάτης που έχει προδώσει τους συντρόφους του (ο εξαίρετος Μαρτσέλο Μαστρογιάνι) αποφασίζει να τους ακολουθήσει σε μια παράλογη εκστρατεία. Το ερώτημα προφανές: Τι γίνεται όταν οι αντικειμενικές συνθήκες δεν είναι «ώριμες» για επανάσταση, αλλά ο όχλος δεν κρατιέται;

Κάποιοι θα μιλήσουν για «αντιδραστικό δημιούργημα», άλλοι όμως σπουδαίοι κριτικοί της εποχής (όπως ο δικός μας Βασίλης Ραφαηλίδης) θα υποκλιθούν στο μεγαλείο αυτής της τραγικής όσο και μεγαλειώδους ταινίας, περισσότερο γνωστής σήμερα για το πασίγνωστο μουσικό της θέμα που υπέγραψε ο Ενιο Μορικόνε.

Η επόμενη ταινία τους, το σκληρό «Πατέρας αφέντης» (η αληθινή ιστορία ενός χωριατόπαιδου που κατορθώνει να νικήσει την τυραννία του πατέρα του αλλά και την οπισθοδρομικότητα της κοινωνίας όπου μεγάλωσε και γίνεται ένας διακεκριμένος επιστήμονας), θα κερδίσει τον Χρυσό Φοίνικα των Καννών το 1977. Οι Ταβιάνι είναι πλέον στην πρώτη γραμμή των κινηματογραφικών εξελίξεων.

Οι επόμενες ταινίες τους, πιο ποιητικές πλέον, κερδίζουν ακόμη μεγαλύτερο κοινό. «Η νύχτα του Σαν Λορέντζο», γυρισμένη το 1982, σε σενάριο των ίδιων αλλά και του σταθερού συνεργάτη του Θόδωρου Αγγελόπουλου, του Τονίνο Γκουέρα, και με την υπέροχη μουσική του Νικόλα Πιοβάνι, θα γνωρίσει μια αναπάντεχη αλλά και εντυπωσιακή επιτυχία στις Ηνωμένες Πολιτείες (σπανίως οι αμερικανοί κριτικοί παραμιλούν με κάτι τόσο «ευρωπαϊκό»).

Θα αντλήσουν εξάλλου την έμπνευσή τους από τις μικρές ιστορίες του Λουίτζι Πιραντέλο για το επικό «Χάος» του 1984 – εκεί αρχίζει για πολλούς και η μεγάλη «κάμψη» τους, που εστιάζεται κυρίως στο «Καλημέρα Βαβυλωνία», μια ταινία που δεν είχε τη μεγάλη διεθνή απήχηση που οι ίδιοι θα ήθελαν: η αγγλική γλώσσα και οι αμερικανοί σταρ (όπως η Γκρέτα Σκάκι) έδειχναν «ξένα σώματα» στο έργο τους. Οι επόμενες δουλειές τους μοιάζουν «λίγες» σε σχέση με το ένδοξο παρελθόν τους.

Ετσι, οι αδελφοί Πάολο και Βιτόριο Ταβιάνι αποτραβιούνται από τα κινηματογραφικά πλατό και στρέφονται στην τηλεόραση, όπου και σκηνοθετούν ντοκιμαντέρ και μίνι σειρές – λες και έκαναν «ζέσταμα» για το φιλμ που θα ακολουθούσε: τον «Καίσαρα», που βραβεύτηκε στο 62ο Φεστιβάλ Βερολίνου.