[Φαινόμενα] Αφόρητη θέα στην καταστροφή

Πόση αντοχή στη θέα του αποτρόπαιου μπορεί να έχει ο άνθρωπος; Πού τελειώνει εκείνη η υπόγεια, σχεδόν ακούσια ηδονή της κατανάλωσης τρόμου, στην οποία βασίζονται οι τηλεοπτικές υπερπαραγωγές της καταστροφής και ξεκινάει ο αληθινός τρόμος για την αδυσώπητη πραγματικότητα της επόμενης ημέρας; Με αυτή τη δεύτερη βρεθήκαμε αντιμέτωποι οι κάτοικοι των Αθηνών, οι πολίτες αυτής της χώρας, όταν παρακολουθούσαμε με κομμένη την ανάσα από τις οθόνες να καίγεται η καρδιά της Αθήνας και όταν το πρωί της Δευτέρας οι κάμερες των καναλιών μετρούσαν τα αποκαΐδια πλάνο πλάνο, ρεπορτάζ το ρεπορτάζ και οι ερωτήσεις, ρητορικές βέβαια, που αναζητούσαν «νόημα» σε μια τέτοια καταστροφή γέμιζαν θλιβερά τον χρόνο των ενημερωτικών εκπομπών με κοινοτοπίες. Οι εικόνες έτσι κι αλλιώς αποτύπωναν το τέλος του Λόγου. Και μαζί τη διάλυση κάθε έννοιας που συνιστά τον πολιτισμό.

Οι πολίτες της χώρας γίνονταν αυτόπτες μάρτυρες της πιο κρίσιμης καμπής της ιστορίας τους, όπως πριν από μια δεκαετία περίπου οι Αμερικανοί και ο κόσμος ολόκληρος παρακολουθούσε από τις οθόνες την τραγωδία των Δίδυμων Πύργων, μουδιασμένος από τη φρίκη και ίσως ορισμένοι μουδιασμένοι από το προμήνυμα μιας άγνωστης ακόμη αλλά αναπόφευκτης ανατροπής όσων μέχρι τότε συνιστούσαν την αντίληψή τους για τον κόσμο. Γιατί εκείνο το τρομοκρατικό χτύπημα στην καρδιά ενός αμέριμνου κόσμου είχε κορυφαίους συμβολισμούς.

Πόσω μάλλον η καταστροφική μανία εναντίον εκείνων των αθηναϊκών χώρων που συγκρατούσαν τη μνήμη της πόλης. Λες και ακριβώς αυτή, εδώ και μερικά χρόνια, είναι ο μόνιμος στόχος. Μνήμη αδύναμη, έτσι κι αλλιώς, από τις αλλεπάλληλες επιθέσεις πότε διαφόρων αποσπασματικών «αναπλαστικών» σχεδίων και πότε υποχρεωτικής αλλαγής στη χρήση κεντρικών της χώρων. Αλλά οι κινηματογραφικές αίθουσες παρέμεναν σύμβολα μιας πείσμονος αστικής παράδοσης σε ψυχαγωγικά ήθη που ήθελαν το Κέντρο της Αθήνας να παραμένει ο ιδανικός χώρος υποδοχής τους.

Οι τηλεθεατές στην υπόλοιπη Ευρώπη έβλεπαν την Αθήνα να φλέγεται, όπως είχαν προετοιμαστεί να περιμένουν, και γίνονταν καταναλωτές ενός θεάματος που ερχόταν να ενισχύσει τα αρνητικά στερεότυπα με τα οποία τους ανακούφιζαν από την αρχή αυτής της κρίσης οι δικοί τους εκπρόσωποι του πολιτικομιντιακού λαϊκισμού.

Οι έλληνες πολίτες έβλεπαν τα τελευταία σύμβολα ενός τρόπου ζωής, που εμπεριείχε τουλάχιστον την ελπίδα της διαφύλαξης μιας συνέχειας της Ιστορίας και του πολιτισμού σε μια πόλη επιρρεπή στην αμνησία, να παραδίδονται στις φλόγες την ίδια στιγμή που τα παντός είδους τηλεπάνελ εδραίωναν την πεποίθηση μιας ολοκληρωτικής καταστροφής του τόπου χωρίς καν ελπίδα ανάνηψής του είτε με Μνημόνιο είτε άνευ Μνημονίου. Πόσο να αντέξει ο τηλεθεατής πριν παραδώσει το πνεύμα στην… αμνησία!

Η ιστορία εξελισσόταν με την ιλιγγιώδη ταχύτητα της τηλεοπτικής κάμερας και με φόντο τη θέα στην καταστροφή της Αθήνας, η οποία διαμόρφωνε τους πικρούς συμβολισμούς της καινούργιας Ευρώπης της κρίσης. Και σαν να μην έφτανε αυτό, βρέθηκαν αίφνης και όψιμα «μελετηροί» παρουσιαστές, από αυτούς που μόνο τους τίτλους των εφημερίδων προλαβαίνουν εδώ και χρόνια να διαβάσουν, οι οποίοι είχαν προφανώς ξεφυλλίσει το βιπερνορικό εγχειρίδιο «οικονομίας» της Ναόμι Κλάιν (Naomi Klein) – ιδανικό για να τροφοδοτεί την τρομολαγνική σεναριολογία των πάνελ του λαϊκισμού – και εξηγούσαν στο κοινό τους ότι η θέα της καταστροφής διευκολύνει την εφαρμογή σκληρών μέτρων από τις κυβερνήσεις.

Βέβαια, πριν από την «ανακάλυψη» των δικών μας φωστήρων και της Κλάιν, προηγήθηκε ένα πλήθος θεωριών της πολιτικής επιστήμης με τον Μακιαβέλι, ιδανικό «σκηνοθέτη» του πολιτικού θεάματος, να πουν ακριβώς το ίδιο. Αλλά δεν είναι ποτέ αρκετή η θέα στην καταστροφή για μια τηλεόραση που έχει ταυτίσει την ενημέρωση με τη διαρκή αναμόχλευση των πιο ακραίων τρόμων των πολιτών, επενδύοντας στη μετατροπή τους σε καθηλωμένους τηλεθεατές της δυστυχίας τους.