Η δίδυμη αδελφή της Τζοκόντα

Μέχρι χθες ήταν απλώς ένα ακόμη αντίγραφο του διασημότερου και πιο αινιγματικού έργου στην Ιστορία της Τέχνης. Ενα ακόμη από τα δεκάδες αντίγραφα του πορτρέτου της γυναίκας με το μυστηριώδες χαμόγελο, της Μόνα Λίζα. Δεν είχε καν επίσημο αριθμό καταχώρισης στους καταλόγους του Μουσείου του Πράδο στο οποίο ανήκει. Και τώρα, χάρη σε νέες έρευνες και στη σύγχρονη τεχνολογία, θεωρείται πολύτιμο έργο τέχνης τόσο γιατί «γεννήθηκε» ταυτόχρονα με το πρωτότυπο μέσα στο εργαστήριο του Λεονάρντο ντα Βίντσι όσο και γιατί σώζεται σε καλύτερη κατάσταση από τον διάσημο πίνακα του Μουσείου του Λούβρου και αποκαλύπτει «αόρατες» πτυχές του αυθεντικού.

Με την πρώτη ματιά η «Ισπανίδα» Μόνα Λίζα έχει φρύδια – λείπουν από το πρωτότυπο – και το φόντο πίσω της είναι πολύ σκούρο. Δεδομένου δε ότι ήταν ζωγραφισμένη σε ξύλο δρυός και εμφανιζόταν σε σκοτεινό περιβάλλον, οι ειδικοί είχαν καταλήξει πως επρόκειτο για έργο φλαμανδού καλλιτέχνη.

Η αντίστροφη μέτρηση για το ξεχασμένο αντίγραφο της Μόνα Λίζα άρχισε πριν από έναν χρόνο, όταν ξεκίνησαν οι εργασίες συντήρησής του. Οι έρευνες έδειξαν πως είναι ζωγραφισμένη σε ξύλο καρυδιάς, όπως και το πρωτότυπο. Οι διαστάσεις των δύο έργων είναι σχεδόν ολόιδιες – 77×53 εκ. το πρωτότυπο, 76×57 εκ. το αντίγραφο.

Κι αν οι ερευνητές εξεπλάγησαν όταν αφαιρέθηκε το σκούρο φόντο – οπότε αποκαλύφθηκε τοπίο ανάλογο του πρωτοτύπου πίσω από το πορτρέτο -, έμειναν άφωνοι όταν συνέκριναν τα αποτελέσματα της εξέτασης με υπέρυθρες ακτίνες των δύο έργων. Ηταν σαφές πως ζωγραφίζονταν ταυτοχρόνως και επιδέχονταν τις ίδιες διορθώσεις.

Ο δημιουργός του αντιγράφου λοιπόν είδε τη Λίζα Γκεραρντίνι να ποζάρει ενώπιον του Λεονάρντο. Ποιος ήταν ο τυχερός; Είτε ο μαθητής και εραστής του Λεονάρντο Αντρέα Σαλάι είτε ο άλλος αγαπημένος του μαθητής Φραντσέσκο Μέλζι, λένε οι ειδικοί.

Το αντίγραφο ωστόσο θεωρείται πολύτιμο καθώς η καλύτερη κατάστασή του από το πρωτότυπο μας επιτρέπει να απολαύσουμε λεπτομέρειες της καρέκλας και του ημιδιάφανου πέπλου που καλύπτει την αριστερή πλευρά της. Το σκούρο φόντο δε, που εκτιμάται ότι προστέθηκε τον 18ο αι., «έσωσε» το αυθεντικό τοπίο. Και η Μόνα Λίζα φαίνεται νεότερη – περίπου 20 ετών – χωρίς τις φθορές του σκονισμένου βερνικιού του πρωτοτύπου που την κάνει να δείχνει γύρω στα 35.