Δεν μας φταίνε οι άλλοι

«Ενδιαφερόμαστε πολύ για το τι λένε οι άλλοι για μας. Δεν γνωρίζω κανέναν άλλο λαό που να ενδιαφέρεται τόσο πολύ για τη γνώμη των άλλων», έλεγε η Ελένη Γλύκατζη – Αρβελέρ καλεσμένη στο πρωινό των Καμπουράκη – Οικονομέα το πρωί της περασμένης Παρασκευής. Κάπως έτσι ξεκίνησε να ξεδιπλώνει τις απόψεις της για την εγχώρια παροξυσμική, πλέον, κρίση ταυτότητας μια ερευνήτρια και βαθιά γνώστρια του ιστορικού παρελθόντος της Ελλάδας και ως εκ τούτου της Ευρώπης. Και ανεξάρτητα από την υψηλή διοικητική της θέση στη γαλλική πανεπιστημιακή κοινότητα, υπηρέτησε με το έργο της την επίγνωση των πραγματικών διαστάσεων της Ιστορίας, που δεν υπηρετούν τη μια ή την άλλη πολιτική και θρησκευτική σκοπιμότητα, αλλά την πολύτιμη για την ποιότητα της δημοκρατίας αυτογνωσία ενός λαού.

Σε αυτή στάθηκε, σε αυτήν επέμεινε καθώς της ζητήθηκε να επιχειρήσει μια διάγνωση για την κατάσταση της καταθλιπτικής σύγχυσης στην οποία έχουν περιέλθει οι Ελληνες. Παρακολουθήσαμε τη σκέψη της καθώς στηλίτευε το φαινόμενο του εθνικού εγωκεντρισμού, τη φενάκη ενός λαού «περιούσιου», που θα ‘πρεπε διά παντός να υποκλίνονται όλοι στο ένδοξο παρελθόν του, εθελοτυφλώντας ο ίδιος για το μίζερο παρόν του. Και ο στέρεος λόγος έμοιαζε με κριτική ταυτοχρόνως ενός ισχυρού μιντιακού ρεύματος που αναζητεί μέσω του «βλέμματος των άλλων» άλλοθι για υπερθεάματα πότε εθνικού αυτομαστιγώματος και πότε εθνικής, αντιστασιακής και ένδοξης υπερδιέγερσης.

Ναι, προφανώς και υπάρχει μια μερίδα ξένων που λέει ότι πρέπει να πάψουν οι Ελληνες να μας βομβαρδίζουν με «ένδοξα πτώματα» από την Ιστορία, όπως υπάρχει από την άλλη και η άποψη του Ζισκάρ Ντ’ Εστέν «δεν μπορείς να κλείσεις την πόρτα στον Πλάτωνα», αλλά κι εμείς μάθαμε να ρίχνουμε το φταίξιμο πάντα στους άλλους, όπως και να αντιμετωπίζουμε την Ευρώπη σαν «πακέτα».

Για την κ. Αρβελέρ το πρόβλημα είναι η παιδεία, με τη σχολική και την ευρύτερη έννοια. Μπορεί να είναι ένα θέμα που επανέρχεται χρόνια στον δημόσιο διάλογο. Αλλά είναι η καταλληλότερη εποχή να συμβεί αυτό που χρόνια έχουμε αποφύγει. Να αντιμετωπίσουμε τις στρεβλώσεις ηθών και συνείδησης, για τις οποίες δεν είναι διόλου άμοιρη η τηλεοπτική φαντασμαγορία των πολιτικών υποσχέσεων που μετέτρεπαν από πάνελ σε πάνελ, τόσα χρόνια, την ευρωπαϊκή κατεύθυνση της χώρας σε ευρωπαϊκό φίλεμα προς ένα χαϊδεμένο «βρέφος» της ευρωπαϊκής οικογένειας, παραμερίζοντας κάθε έννοια υποχρέωσης.

Τα λόγια που διόλου δεν μασάει η κ. Αρβελέρ επιβεβαιώνουν αυτό που διαπιστώνει πικρά και πληρώνει ακριβά ο ελληνικός λαός, ότι η έλλειψη παιδείας του διευκόλυνε μιντιακές έννοιες να διαμορφώσουν αντιλήψεις, οι οποίες τον οδήγησαν στην παρούσα σύγχυση. Η Ευρώπη των «πακέτων Ντελόρ» υπήρξε ένας μιντιακός ευφημισμός για μια δύσκολη πολιτική «σύγκλισης», που είχε και υποχρεώσεις.

Την υποχρέωση, επέμεινε σε αυτό το σημείο η κ. Αρβελέρ, τη διδάσκεσαι από το σχολείο. Και εκεί το ρήγμα μεταξύ μεθόδου διδασκαλίας και πραγματικής γνώσης, η οποία να οδηγεί στην επίγνωση, είναι βαθύ. «Δεν μπορεί να συζητάμε αυτή την εποχή διαρκώς το πώς θα εκλέγονται οι πρυτάνεις – αποτελεί το “καυτό” σημείο του νέου νομοσχεδίου – και να μη συζητάμε τι θα διδάσκουμε και με ποια μέθοδο… δεν μπορεί να σαλαμοποιείται η παιδεία, άλλο το δημοτικό, άλλο το λύκειο, άλλο το πανεπιστήμιο – είναι όλα μαζί».

Είναι μια συζήτηση η οποία παραμένει ανοιχτή, αλλά οι διαπιστώσεις επανέρχονται ίδιες στον λόγο όλων εκείνων που προσπαθούν με τις γνώσεις και την εμπειρία τους να διαγνώσουν τους καιρούς. Και στεκόμαστε με επιμονή σε αυτή την πυκνή παρέλασή τους για πρώτη φορά από τα «λαϊκά» ενημερωτικά θεάματα γιατί συνθέτουν τη μοναδική αισιόδοξη, αυτούς τους καιρούς, εικόνα ενός τόπου που ορθώνει – δειλά και ίσως όχι όσο το αξίζει – το αντίπαλον δέος της γνώσης στον πρωτογονισμό, στον οποίο τον οδηγεί η απόγνωση.