Για τον κρυφό εβραίο φίλο

Το 1943, μεσούντος του πολέμου, ο Αντουάν ντε Σεντ-Εξιπερί δημοσιεύει τον «Μικρό Πρίγκιπα», έργο που θα συμβολίζει έκτοτε τη φυγή της ανθρωπότητας προς το όνειρο. Την ίδια χρονιά βλέπει το φως το «Γράμμα σε έναν όμηρο», ένα ιδιότυπο επιστολικό αφήγημα, που απευθύνεται – χωρίς να τον κατονομάζει για ευνόητους λόγους – στον στενό του εβραίο φίλο και συγγραφέα Λεόν Βερτ, κρυπτόμενο σε μια ορεινή κοινότητα.

Ο Αντουάν ντε Σεντ-Εξιπερί (1900-1944) αποτελεί εμβληματική φιγούρα στα γράμματα του 20ού αιώνα αλλά και ιδιότυπη, σχεδόν μοναχική περίπτωση.

Γεννημένος στη Λυών στους κόλπους αριστοκρατικής οικογένειας, θα αποδεικνυόταν κακός και απείθαρχος μαθητής καθώς η θρησκευτική παιδεία που του δόθηκε στόμωνε τη φαντασία του. Εχοντας αποτύχει σε διαδοχικές εισαγωγικές εξετάσεις θα έβρισκε την κλίση του όταν κατατάχτηκε στο Στρατό το 1921, όπου εκπαιδεύτηκε ως πιλότος. Η φυγή στο όνειρο πραγματοποιήθηκε όταν ανέλαβε ταχυδρομικές αποστολές σε μακρινές αποστάσεις. Πετούσε συχνά πάνω από την Αφρική, έγινε υπεύθυνος ενός μικρού αεροδρομίου στα σύνορα του τότε γαλλικού προτεκτοράτου του Μαρόκου με την Ισπανική Σαχάρα ενώ στη διάρκεια μιας πτήσης από την Ευρώπη στην Ασία όπου επιχειρούσε να καταρρίψει κάποιο ρεκόρ συνετρίβη με το αεροσκάφος του στην Λιβυκή έρημο και διασώθηκε από έναν βεδουίνο. Αργότερα θα γινόταν επικεφαλής στις νεόκοπες Αργεντινές Αερογραμμές αποκτώντας την αίσθηση των απέραντων πάμπας αλλά και της οροσειράς των Ανδεων, ως τη Γη του Πυρός. Οι εμπειρίες αυτές στους καιρούς εκείνους της αφελούς τεχνολογικής αισιοδοξίας θα του επέτρεπαν να ξεκινήσει το συγγραφικό του έργο – ένα κράμα ονειρικών φυγών, γεωγραφικών εξερευνήσεων και στοχασμών πάνω στο μέλλον της ανθρωπότητας που υπερέβη κατά πολύ τις απαιτήσεις της νεανικής λογοτεχνίας και απέκτησε οικουμενικές διαστάσεις. Ακόμη και ο πόλεμος θα γινόταν συγγραφικά επωφελής για τον Σεντ-Εξιπερί καθώς υπηρέτησε στην Αφρική και αλλού υπό συμμαχική διοίκηση, πέρασε ένα διάστημα στη Νέα Υόρκη με τη σαλβαδοριανή σύζυγό του ενώ ανέλαβε δύσκολες κατασκοπευτικές αποστολές πάνω από ελεγχόμενα από τον Αξονα εδάφη. Σε μια τέτοια αποστολή έμελλε να χάσει την ζωή του το 1944 – συμβάν που ενίσχυσε την εικόνα του – ενώ το πτώμα του δεν βρέθηκε ποτέ, αν και βρέθηκε ο υπερήλικας πρώην ναζί που υποτίθεται ότι τον κατέρριψε, όπως και η ταυτότητά του, δεκαετίες μετά, από έναν ψαρά στα ανοιχτά της Μασσαλίας.

Ο Λεόν Βερτ, στον οποίο απευθύνεται το «Γράμμα σε έναν όμηρο» – αλλά και στον οποίο είχε αφιερώσει τον «Μικρό Πρίγκιπα» -, είναι ο στενότερος φίλος του, αν και συγγραφικά κινείται στο άλλο άκρο. Είναι στρατευμένος στην υπόθεση του Σοσιαλισμού, ασχολείται με την αποικιοκρατία, αντιτίθεται στον δωσιλογισμό και στο καθεστώς του Βισί, και λειτουργεί ως αντίβαρο στα ποιητικά πετάγματα του αεροπόρου ανθρωπιστή φίλου του. Ο Σεντ-Εξιπερί βλέπει στην κατάσταση του Βερτ – πείνα, κρύο, φυγή, καταδίωξη – ένα σύμβολο της κατεχόμενης Γαλλίας και τον χρησιμοποιεί ως πρόσχημα για να καταγράψει την ελπίδα του για ένα καλύτερο μέλλον. Ακόμη ο φίλος του λειτουργεί ως σταθερό σημείο αναφοράς που μετατρέπει τη δική του φυγή από το λιμάνι της Λισαβώνας στις Ηνωμένες Πολιτείες από ξερίζωμα σε περιπέτεια. Ο ταξιδευτής είναι κάποιος που έχει την πολυτέλεια της επιστροφής, κάποιος που έχει σταθερά σημεία αναφοράς, κάποιος που μπορεί να περιγράψει τις περιπέτειές του στους άλλους που έμειναν «εκεί πίσω». Είναι εκείνος που το ταξίδι του επιτρέπει να νοσταλγήσει την πατρίδα του και να την ξαναδεί με μια φρέσκια ματιά. Το ταξίδι απαιτεί σταθερούς πόλους αναφοράς, όπως στη σιωπηλή έρημο της Σαχάρας, ένα αστέρι που θα τον οδηγήσει στον πραγματικό του προορισμό.