Από τον Λακάν στη βία

Δεν χρειάζεται να είναι κανείς ειδικός για να διαβάσει τον «Λακάν» του Ζίζεκ. Η λακανική ψυχαναλυτική θεωρία καθίσταται ευανάγνωστη και προσιτή σε ένα ευρύτερο κοινό και μετατρέπεται σε εργαλείο για την ανάγνωση στοιχείων μαζικής κουλτούρας και την αποκωδικοποίηση της εκάστοτε ιδεολογίας. Ετσι το βιβλίο του δεν είναι απλώς ένας οδηγός στο λακανικό σύμπαν, αλλά μια πυξίδα για την ψυχαναλυτική ερμηνεία και κατανόηση της σύγχρονης κουλτούρας και πολιτικής – κάτι αντίστοιχο με αυτό που έκανε και στην εξαιρετική σειρά ντοκιμαντέρ «Κινηματογραφικός Οδηγός ενός Διεστραμμένου». Ετσι ο Ζίζεκ εισάγει την ψυχανάλυση σε τομείς που παραδοσιακά δεν είχαν καμία σχέση με αυτήν, εν μέρει κάνοντάς την μόδα, και αναδεικνύει συνδέσεις που πρωτύτερα θα έμοιαζαν αδιανόητες.

Κάτι ανάλογο βλέπουμε και στους «Λοξούς Στοχασμούς», όπου κάνει λόγο για «υποκειμενική» και «αντικειμενική» βία, με την τελευταία να έχει «συμβολικά» ή «συστημικά» χαρακτηριστικά που βρίσκουμε μέσα στη γλώσσα, τη θρησκεία, τις οικονομικές δομές ή την πολιτική εξουσία. Πιο συγκεκριμένα, καταδεικνύεται η αθέατη αλλά πολύ ουσιαστική «θεμελιακή συστημική βία του καπιταλισμού» που βιώνουμε τόσο έντονα όλο τον τελευταίο καιρό: τις «αδιόρατες μορφές καταναγκασμού που συντηρούν σχέσεις κυριαρχίας και εκμετάλλευσης». Οπως ο Αλτουσέρ, ο Φουκό ή ο Μπουρντιέ παλαιότερα, έτσι και ο Ζίζεκ τώρα υποστηρίζει πειστικά πως οι μηχανισμοί ελέγχου και άσκησης εξουσίας είναι πολύ καλά κρυμμένοι. Ως και οι νευρώσεις του σήμερα είναι κομμάτι του ύστερου καπιταλισμού και ενός συστήματος ηγεμόνευσης που αποσκοπεί στον απόλυτο νοητικό έλεγχο, εφάμιλλου με το «1984» του Οργουελ και το «Μπραζίλ» του Γκίλιαμ.