Δύσκολο στοίχημα

Η εκπαίδευση χρειάζεται στο σύνολό της βαθιές τομές, οι δε τέλειες μεταρρυθμίσεις σπανίζουν. Η υπαρκτή μεταρρύθμιση της ανώτατης εκπαίδευσης που βρίσκεται ενώπιον των πυλών φέρνει σημαντικές αλλαγές, ίσως όχι τις καλύτερες δυνατές. Ο διάλογος που προηγήθηκε, μακρύς για ορισμένους, ανεπαρκής για άλλους, ήταν αντιπαραγωγικός, δεν οδήγησε σε συνθέσεις. Οπως συμβαίνει συνήθως στην Ελλάδα, τα αντιτιθέμενα μέρη δεν επιδίωξαν γόνιμους συμβιβασμούς. Το προτεινόμενο νομοσχέδιο, φιλόδοξο αλλά σε πολλά σημεία πρόχειρο, θίγει καίρια προβλήματα αλλά δίνει απαντήσεις αμφίβολης αποτελεσματικότητας.

Ωστόσο, κάθε αναβολή της ψήφισής του θα επιδείνωνε τα πράγματα. Απαιτούνται ριζικές αλλαγές στην οργάνωση και στα προγράμματα των σπουδών, αλλά οι σύγκλητοι και οι συνελεύσεις των τμημάτων λειτουργούν συνήθως άγονα και ενίοτε υπό απαράδεκτη πίεση. Πανεπιστήμια με λίγους ενεργούς φοιτητές, περίσσεια καθηγητών και διδασκομένων μαθημάτων, υπερβολικό αριθμό συνεδριάσεων, εξετάσεων, πανεπιστημιακών κλινικών, μικροσυμφερόντων, βολικών ισορροπιών και υπόγειων συναλλαγών είναι η τρέχουσα καθημερινότητα, παρά τις φωτεινές εξαιρέσεις. Η ανατροπή ήταν απαραίτητη ούτως ή άλλως, περισσότερο όμως στη σημερινή οικονομική συγκυρία που απαιτεί λιτότητα παντού. Χρειάζεται λοιπόν αποδοτικότητα και στην εκπαίδευση και στην έρευνα, χρειάζεται να γίνονται περισσότερα με λιγότερα χρήματα.

Η τραχύτητα των αντιδράσεων φανερώνει ότι τα πανεπιστήμια αποκλείεται να αυτομεταρρυθμιστούν. Οι παλιοί βοηθοί του 1978 πολέμησαν τότε την έδρα, αλλά κατέχουν σήμερα εξουσία και καθηγητικές θέσεις, τις οποίες κατέλαβαν με διαδικασίες κλειστές και όχι πάντα αξιοκρατικές. Ο ισχύων νόμος-πλαίσιο του 1982, γνήσιο προοδευτικό προϊόν της μεταπολιτευτικής περιόδου, εισήγαγε πλατιές αλλά συχνά φλύαρες δημοκρατικές λειτουργίες, η κατάχρηση των οποίων εγκαθίδρυσε καθεστώς απροσάρμοστο στις συνθήκες της νέας εποχής. Το κυβερνητικό νομοσχέδιο εισάγει μια ολιγαρχική λογική, καταργεί τους λέκτορες, μειώνει την εξουσία φοιτητών και χαμηλόβαθμων διδασκόντων, δίνει μεγάλη ισχύ σε λίγους για να επιτύχει αξιοκρατία και εξωστρέφεια. Είναι αμφίβολο αν θα κερδίσει το στοίχημα αλλά θα ήταν λάθος να μην το προσπαθήσει, ενώ μάλλον θα χρειαστούν πολλές βελτιώσεις κατά την πορεία υλοποίησης των αλλαγών.

Ο Κίμων Χατζημπίρος είναι καθηγητής στο ΕΜΠ