Μαθηματικά… της Χαλιμάς

Σύμφωνα με την επίσημη εκδοχή του αντιπροσωπευτικότερου ίσως παραμυθιού της Ανατολής (γνωστό στην Ελλάδα και ως «Τα παραμύθια της Χαλιμάς»), η Σεχραζάντ, έχοντας κρατήσει αμείωτο το ενδιαφέρον του προδομένου και εκδικητικού άρχοντα για «Χίλιες και μία νύχτες», λέγοντάς του κάθε βράδυ και από μία ιστορία, κατάφερε όχι μόνο να σωθεί η ίδια αλλά και να γλιτώσει όλες τις γυναίκες της χώρας από την τραγική τους μοίρα.

Σύμφωνα με τον μετρ του εξωπραγματικού Εντγκαρ Αλαν Πόε και «Το χιλιοστό δεύτερο παραμύθι της Σεχραζάντ» (βλ. «Τα καλύτερα διηγήματα», Εκδ. Γράμματα), αυτή η εκδοχή είναι λανθασμένη. Η νεαρή πριγκίπισσα αποφάσισε ακόμη ένα παραμύθι να διηγηθεί, το οποίο όμως κούρασε και ενόχλησε τον βασιλιά τόσο πολύ που μόλις ξημέρωσε της ζήτησε να πάει να κρεμαστεί.

Σύμφωνα όμως με την εκδοχή του Ρέιμοντ Σμούλιαν, η Σεχραζάντ πριν πάρει τον δρόμο για το ικρίωμα έπεισε τον κύριό της να συνεχίσει να της χαρίζει τη ζωή για όσες νύχτες αυτή θα του έβαζε αινίγματα. Και έτσι, τη χιλιοστή τρίτη νύχτα η ευφυής πριγκίπισσα άρχισε τους γρίφους και τους συνέχισε για πολλές ακόμη νύχτες, ώσπου τον κέρδισε και έζησαν μετά μαζί και ευτυχισμένοι.

Μαθηματικός, φιλόσοφος, βραβευμένος πιανίστας, επαγγελματίας μάγος και ταχυδακτυλουργός, ο συγγραφέας Ρ. Σμούλιαν είναι επίσης ομότιμος καθηγητής Μαθηματικών στο Πανεπιστήμιο της Νέας Υόρκης και Φιλοσοφίας στο Πανεπιστήμιο της Ιντιάνα αλλά και επινοητής/δημιουργός ιδιότυπων σκακιστικών προβλημάτων, γρίφων και μεταγρίφων λογικής.

Εδώ, στο τρίτο του βιβλίο που κυκλοφορεί στα ελληνικά («Ο Σατανάς, ο Cantor και το άπειρο» και «Την κυρία ή την τίγρη», Εκδ. Κάτοπτρο), χρησιμοποιεί, ανατρέποντάς την, την ιστορία της Σεχραζάντ αποκλειστικά και μόνο για να μας μυήσει στον παράδοξο κόσμο της μαθηματικής λογικής.

Ο 92χρονος αυτός στοχαστής παραθέτει μια εκτενέστατη σειρά από γρίφους λογικής και μαθηματικά παράδοξα κλιμακούμενης δυσκολίας που καταλαμβάνουν 180 σελίδες (συν 50 για τις λύσεις). Οι γρίφοι του δεν περιορίζονται μόνο στο να μας παιδέψουν αλλά επιδιώκουν και να μας διδάξουν, καθώς αποτελούν μεταμφιέσεις σημαντικών μαθηματικών αποτελεσμάτων της επιστήμης του.

Μετά τη διατύπωση της «μεγαλειώδους ερώτησης» της Σεχραζάντ, «ίσως ο πιο έξυπνος γρίφος λογικής όλων των εποχών» σύμφωνα με τον Σμούλιαν, γρίφο με τον οποίο κλείνει το πρώτο μέρος, ο αμερικανός μάγος των μαθηματικών μάς εισάγει στον νέο και συναρπαστικό κλάδο της Εξαναγκαστικής Λογικής. Εναν κλάδο που κυριολεκτικά προέκυψε μέσα από τις σελίδες του παρόντος τόμου και σύμφωνα με τον οποίο, για να απαντήσει κάποιος σωστά και με ειλικρίνεια σε μια ερώτηση είναι αναγκασμένος να αλλάξει τη συμπεριφορά του, πράγμα που αναγκάστηκε να κάνει και ο άρχοντας της Σεχραζάντ, χαρίζοντάς της έτσι τη ζωή.

Γραμμένο με τη μορφή ερωταποκρίσεων, το βιβλίο του Σμούλιαν αποτελεί μια μοναδική συλλογή μαθηματικών αινιγμάτων και σπαζοκεφαλιών, και παράλληλα πιθανή απόδειξη, για όσους καταπιαστούν μαζί του και καταφέρουν να ανταποκριθούν, των πνευματικών τους, μαθηματικών και λογικών κυρίως, δυνατοτήτων.