Συγγραφέας δύο στυλ

Υπάρχει πάντα ένα έντονο και επιτακτικό πρόβλημα με την ερμηνεία των έργων του Γκολντόνι. Και ξεκίνησε στις αρχές του 20ού αιώνα με τον Στανισλάβσκι και τον Ράινχαρτ, τους δύο κολοσσούς της σκηνοθετικής τέχνης που άνοιξαν δύο διαφορετικούς δρόμους στην υποκριτική. Από τη μια ο Ρώσος ίδρυσε και διαμόρφωσε, με παραλλαγές, ώς τις μέρες μας τον νατουραλισμό και αν θέλετε και τον κριτικό ρεαλισμό. Ακολουθώντας τις απόψεις του πρώτου σκηνοθέτη στην ιστορία του θεάτρου, του Γεωργίου του Μαϊνίγκεν της Σαξονίας και τον Γερμανό Οτο Μπραμ, ο Στανισλάβσκι αποθεατροποίησε το θέατρο, το απάλλαξε από ρητορικές, πόζες, τεχνάσματα, στυλ, μπαρόκ και ρομαντικές και άλλες κατασκευές, και αισθητοποιώντας με κύρος επιστημονικό τη θεωρία του Ζολά ότι το θέατρο είναι, όπως και η λογοτεχνία εν γένει, «φέτα ζωής», δίδαξε καθημερινότητα, φυσική κίνηση, οικείες συμπεριφορές. Από την άλλη μεριά ο Μαξ Ράινχαρτ, αντιδρώντας στον γερμανικό νατουραλισμό επέστρεψε σε μια έντονη και βαθιάς χάραξης εκφραστικότητα, στη θεατρικότητα. Ετσι και στη Γερμανία και στη Ρωσία τα πρώτα χρόνια του 20ού αιώνα επανανακαλύπτουν την κομέντια ντελ αρτε, το τσίρκο, το μπαρόκ, το γοτθικό στυλ.

Ο Γκολντόνι ήταν μια εξαίσια αφορμή για να εφαρμοστούν τα ζητούμενα και των δύο σχολών. Ο μεγάλος Ιταλός υπήρξε ο δραματουργός του μεταιχμίου, πατώντας με φαντασία με το ένα πόδι στην άκρα θεατρικότητα της κομέντια ντελ άρτε και με το άλλο στον ρεαλισμό ως θεατρικής μεθόδου του θεάτρου του καθρέφτη της κοινωνίας. Στα έργα του, άκρως κριτικές παρεμβάσεις στις συνθήκες ζωής, στα ήθη και στις κοινωνικές μεταλλάξεις του καιρού του (πέθανε την ώρα που στο επαναστατημένο Παρίσι η Γενική Συνέλευση του απένειμε τιμητική σύνταξη!) κυριαρχούν η καθημερινότητα, οι ανάγκες της, οι ταξικές συγκρούσεις, τα ηθικά αδιέξοδα και οι νέοι κώδικες κοινωνικού συμβολαίου βάσει των θεωριών του Ρουσό περί φυσικού δικαίου. Από την άλλη το κοινό του, εθισμένο στις τυποποιημένες ίντριγκες, τα σενάρια και τους κατασταλαγμένους μορφολογικά και γλωσσικά χαρακτήρες, αναζητεί το οικείο και το σύνηθες. Το θέατρο που παρέλαβε ο Γκολντόνι ήταν άκρως λαϊκό και η εποχή απαιτούσε κοινωνική κριτική. Προσπάθησε να συγκεράσει τις δύο απαιτήσεις και το κατόρθωσε.

Στο αριστούργημά του, ο «Υπηρέτης δύο αφεντάδων» που έως σήμερα δοξάστηκε μέσα σε πενήντα χρόνια από δύο εξαίσιες ερμηνείες, του Ράινχαρτ και του Στρέλερ (την τελευταία είχαμε την τύχη πριν από λίγα χρόνια, ως μνημείο, να την απολαύσουμε στο Ηρώδειο!), τα πρόσωπα είναι αστοί, έμποροι.Μέσα σ’ αυτόν τον εσμό των συμφερόντων, των οικονομικών συμβολαίων, των συμβολαίων γάμων, των ομολόγων και της χρηματιστηριακής πίστης, μπερδεύονται και τα κατάλοιπα μιας παλαιότερης κοινωνίας φεουδαρχών, υπηρετών, μαγείρων και νεωτέρων (γιατρών, συμβολαιογράφων κ.λπ.). Ο Γκολντόνι ακροβατεί σε τεντωμένο σκοινί. Μέσα από μια υπόθεση ερωτικής επιθυμίας, ελευθεριαζόντων νεαρών και γονικών γαμήλιων συμβολαίων ξεπετιέται ο γνωστός παραδοσιακός πεινασμένος, καπάτσος, σβέλτος και πανούργος υπηρέτης που έρχεται από τον Μένανδρο, τον Πλαύτο, τον Μακιαβέλι, τον Μπεν Τζόνσον, τον Μολιέρο, τον Σαίξπηρ.

Αυτός ο αιώνιος θεατρικός τύπος, όπως ο δικός μας βαλκανικός Καραγκιόζης, ξέρει πάντα να επιβιώνει και ανάμεσα σε συμπληγάδες να ελίσσεται. Ο «Υπηρέτης δύο αφεντάδων» είναι ένα πολυπαιγμένο έργο στην ελληνική σκηνή. Με τις δύο εκδοχές ερμηνείας, τον νατουραλίστικο και τον θεατρινίστικο. Κάθε σκηνοθεσία στηρίζεται στη δεξιοτεχνία των ηθοποιών. Διότι ανεξάρτητα από τις μεικτές λύσεις του Γκολντόνι το θέατρό του είναι θέατρο για μαστόρους. Το ΔΗΠΕΘΕ Κρήτης, σε μια εποχή που ο θεσμός των περιφερειακών επιχορηγούμενων θεάτρων περνάει κρίση ταυτότητας, τόλμησε σε εποχή οικονομικής κρίσης να προχωρήσει σε μια πλούσια και γενναιόδωρη παραγωγή. Ανάλογη με κρατικό θέατρο. Εκτός των άλλων, δίνει επιχειρήματα για να επανεξεταστεί ο θεσμός και να επιβιώσει.

Ο Γιάννης Κακλέας είναι μια από τις σημαντικότερες και ευφάνταστες προσωπικότητες του θεάτρου μας. Ξεκίνησε κάποτε ως η μεγάλη ανανεωτική δύναμη της θεατρικής αγοράς. Συχνά τόλμησε, συχνότερα υπερέβαλε και απέτυχε αλλά έφτασε σε μια ώριμη στιγμή όπου αφομοίωσε πείρα και λάθη και κατόρθωσε να προτείνει ένα προσωπικό ερμηνευτικό στυλ, ανάμεσα στον μοντερνισμό και τον μεταμοντερνισμό. Από τον πρώτο πήρε τη λογική της δομής και τον σεβασμό στον λόγο, από τον δεύτερο την τόλμη της ανάμειξης των στυλ, χωρίς να χλευάζει και να απαξιώνει τις μορφές, όπως έκανε παλιά και όπως συνεχίζουν κάποιοι, χωρίς τα προσόντα του, αμήχανοι και στερημένοι παιδείας.