Ιστορίες μεταναστών

Το απόγευμα της περασμένης Παρασκευής προβλήθηκε το τελευταίο επεισόδιο της σειράς της ΝΕΤ «Εκτός των τειχών». Το θέμα της προκαθορισμένο, η μετανάστευση.

Σκοπός της να δώσει τις διαστάσεις αυτού του σύγχρονου δράματος με έμφαση στα ανθρώπινα, προσωπικά χαρακτηριστικά εκείνων που αναζητούν νέες πατρίδες ακόμη και με κίνδυνο της ζωής τους.

Το αποτέλεσμά της εντυπωσιακό. Οχι μόνο για την ευαισθησία της «ματιάς» της, αλλά για την υψηλή ποιότητα της παραγωγής, για τα μικρά τηλεοπτικά κομψοτεχνήματα που ήταν στη συντριπτική τους πλειοψηφία τα επεισόδια, τα οποία σκηνοθετήθηκαν από νέους έλληνες σκηνοθέτες. Αδραξε την ευκαιρία η Εταιρεία Ελλήνων Σκηνοθετών, που ανέλαβε το εγχείρημα, για να δώσει δείγματα υψηλής ποιότητας μιας νέας εποχής κινηματογραφικών ταλέντων, τα οποία δημιουργούν, ως φαίνεται, με σύστημα και πείσμα στους δύσκολους καιρούς.

Εγινε έτσι το «Εκτός των τειχών» ένα καλειδοσκόπιο σκηνοθετικών υπογραφών, που υπηρέτησαν με ευαισθησία ένα από τα πιο κρίσιμα προβλήματα των καιρών, το μεταναστευτικό, και δικαίωσαν έτσι τον κοινωνικό ρόλο της κρατικής τηλεόρασης. Η υψηλή αισθητική της τηλεοπτικής αφήγησης, άλλωστε, διευρύνει το «βλέμμα» του κοινού και αυτός φάνηκε εξαρχής ότι ήταν ο στόχος της σειράς.

Το τελευταίο επεισόδιο «Αύριο θα είναι μια άλλη μέρα» είχε τη σκηνοθετική υπογραφή του Στέφανου Μονδέλου, της βραβευμένης μικρού μήκους «MasterPiece» και της επίσης βραβευμένης διασκευής σεναρίου από το παραμύθι «Δυο παπούτσια σε καρότσι», και αφηγήθηκε δυο ιστορίες μεταναστών. Παράλληλες. Διαφορετικές. Που καταλήγουν παρόμοιες. Ο ένας κυνηγημένος στη χώρα του για την πολιτική του δραστηριότητα. Κούρδος. Σκληρή ζωή. Αγριες συνθήκες. Μοναδική διέξοδος η φυγή. Προς την Ελλάδα. Είναι κοντά. Βρίσκεται ήδη εδώ 15 ολόκληρα χρόνια. Ημι-παράνομος. Χαρακτηρισμένος τρομοκράτης στη χώρα του και ως εκ τούτου φέρει το στίγμα όπου κι αν πάει. Ο φακός τον παρακολουθεί καθώς διασχίζει την Αθήνα με το ποδήλατο. Η καθημερινή του βόλτα στην Ακρόπολη. Νόμιζε πως θα βρει έναν τόπο γεμάτο φιλόσοφους. Βρήκε μια άσχημη, αφιλόξενη πόλη. Και μετά ήρθε η πιο βαθιά απογοήτευση. Εκμετάλλευση με το πρόσχημα αριστεροσύνης. Ο χειρότερος ρατσισμός. Ο συγκαλυμμένος. Με το προσωπείο του ανθρωπισμού. Δωρεάν εργασία. Δηλαδή μαύρη. Καλλιτέχνης. Δουλεύει αποτραβηγμένος τα γλυπτά του. Από σίδηρο. Και γράφει. Με ωραίους ελληνικούς χαρακτήρες. Η αφήγηση της ιστορίας του συναρπαστική. Η «ματιά» του στη σύγχρονη Ελλάδα ακόμη περισσότερο. Και η σκέψη του βαθιά, όπως των ανθρώπων που έχουν ζήσει τον κίνδυνο και τον μετατρέπουν σε δημιουργία. Μιλάει και σμιλεύει το σίδηρο. Ισως, όπως ονειρεύτηκε ο ίδιος, να σμιλέψει τον κόσμο. Ισως όπως πίστευε ότι κάνει ο λόγος. Των φιλοσόφων.

Ο άλλος βρέθηκε στην Αθήνα σχεδόν από τύχη. Διακοσμητής στην πατρίδα του, είχε την ελπίδα ότι θα μάζευε μερικά χρήματα και θα γυρνούσε πίσω. Στην αρχή η ιστορία συνηθισμένη. Λαθρομετανάστης. Διασχίζει το Αιγαίο. Περισσότερο επειδή το ‘χε υποσχεθεί στους φίλους του. Βρήκε δουλειά. Την έμαθε. Απόκτησε την εμπιστοσύνη των εργοδοτών. Του έδιναν ευθύνες αλλά όχι χρήματα. Εντυπωσιάζουν τα εξαιρετικά ελληνικά του. Πήγε σχολείο. Νυχτερινό. Διψούσε για μάθηση. Προφέρει τις λέξεις καθαρά, προσεκτικά, σαν να τις διαλέγει. Και διαλέγει τις καλύτερες. Ο φακός δεν δείχνει όλα τα χαρακτηριστικά του. Κρύβει το βλέμμα. Φαίνεται μόνο το στόμα. Αυτό που προφέρει τις λέξεις. Και τις προφέρει τόσο άρτια, που τιμά την ίδια τη γλώσσα. Την ελληνική.

Στο πρώτο μέρος, η αφήγηση δραματική, η ιστορία πικρή, μία ακόμη ιστορία εκμετάλλευσης του φόβου και της άγνοιας του μετανάστη. Σιγά σιγά η ατμόσφαιρα αλλάζει, το στόμα χαμογελάει. Ειρωνικά. Γνωρίζει τη γλώσσα. Και επομένως τη δύναμή της στην αλήθεια και το ψέμα. Προκόβει. Με σκληρή δουλειά. Βγάζει αρκετά για να βοηθάει άλλους κυνηγημένους. Εδώ το χαμόγελο γίνεται όλο και πιο πικρό. Για τον τόπο όπου μένει 17 ολόκληρα χρόνια, αλλά δεν τον εμπιστεύεται. Γιατί δεν συνάντησε ούτε ο ίδιος εμπιστοσύνη. Στέλνει τα χρήματά του στην πατρίδα. Θαυμάζει όμως τη δημοκρατία, ότι μπορούν να μιλούν όλοι ελεύθερα χωρίς να κινδυνεύουν με φυλακή, οι γυναίκες είναι ίσες με τους άνδρες και ελεύθερες να επιλέγουν.

Το βλέμμα των δυο πρωταγωνιστών της «…άλλης μέρας» συνθέτει την πραγματικότητα του δικού μας τόπου και δεν είναι διαφορετική από αυτή που και εμείς ξέρουμε. Εκείνοι όμως εκτιμούν όσα εμείς θεωρούμε αυτονόητα και είναι τα πολυτιμότερα: να ζεις και να μιλάς ελεύθερα.