Τι είναι Θεός; Τι μη Θεός;

ΤΟ ΕΡΓΟ. Συνηθισμένο, μοντέρνο καθιστικό ενός μεσοαστικού σπιτιού. Καναπές, τηλεόραση… Στο κέντρο της σκηνής ένα τραπεζάκι με μια καρέκλα. Στην άλλη άκρη ένα διπλό κρεβάτι και ένα κομοδίνο. Ολα λευκά – και το δάπεδο. Στο φόντο δεσπόζει ένα τεράστιο κεφάλι του Ιησού από τον πίνακα «Ο Σωτήρ του Κόσμου» (1465) του Αντονέλο ντα Μεσίνα, που μας κοιτάζει κατάματα.

Φέρνουν στον καναπέ, υποβασταζόμενο, έναν γέροντα με μια λευκή ρόμπα. Ο γέροντας περνάει στα αυτιά του ακουστικά για να ακούει απερίσπαστος την τηλεόραση που βλέπει. Ο – προφανώς – γιος του, ένας σαραντάρης με λευκό πουκάμισο και γραβάτα – μια αίσθηση στελέχους εξέκιουτιβ -, του δίνει το φάρμακό του και ετοιμάζεται να φύγει. Ο γέροντας δείχνει να πονάει. Σε λίγο τα έχει κάνει πάνω του. Η διάρροια ξεχύνεται, κυλάει στα πόδια του, κάνει λιμνούλα στο δάπεδο…

Ο γιος τον γδύνει, φέρνει μια λεκάνη, πετσέτες και τον πλένει. Ο γέροντας κλαίει και ζητάει συγγνώμη. Ο γιος σφουγγαρίζει το πάτωμα, προσπαθεί να καθαρίσει. Ο γέροντας ξαναλερώνεται – από την πάνα κυλούν κόπρανα στο δάπεδο. Ο γιος τον καθαρίζει και πάλι.

Τρίτος γύρος. Πάλι διάρροια. Ο γιος ξεσπάει. Μετανιωμένος ακουμπάει στην πλάτη του πατέρα του και κλαίνε μαζί. Τον καθαρίζει για τρίτη φορά, τον καθίζει στο κρεβάτι και βγαίνει να τακτοποιήσει. Ο γέροντας τραβάει ένα μπιτόνι με πετρέλαιο που υπάρχει στο κομοδίνο και, όσο μπορεί, ρίχνει το πετρέλαιο πάνω του – δίνει μια αίσθηση πως θέλει να αυτοπυρποληθεί…

Η σκηνή αδειάζει – μένει μόνο το πορτρέτο του Χριστού και το κρεβάτι με τον γέρο. Ενα αγοράκι μπαίνει. Στέκεται απέναντι από την εικόνα και αδειάζει το σακίδιό του. Χειροβομβίδες κυλάνε. Μπαίνουν και άλλα παιδάκια – ένας λόφος από χειροβομβίδες. Απασφαλίζουν και αρχίζουν να τις εκτοξεύουν προς το πρόσωπο του Ιησού. Αλλεπάλληλες εκρήξεις. Αλλά το πορτρέτο μένει ανέπαφο. Τα παιδιά φεύγουν. Ενα μένει και πριν φύγει κι αυτό μας κοιτάει κατάματα. Οπως ο Χριστός. Ο γέροντας θα πάρει το μπιτόνι στα χέρια και αργά, σέρνοντας τα πόδια, θα απομακρυνθεί – ποιος ξέρει τι πάει να κάνει…

Και τότε κάποιοι πίσω από την οθόνη αρχίζουν να την ποτίζουν – μπορεί να είναι υγρά διάρροιας, μπορεί το πετρέλαιο του μπιτονιού…, η εικόνα σιγά σιγά θολώνει – και ύστερα να την ξεσκίζουν. Και όμως το πορτρέτο αναδύεται και πάλι. Πάνω του σχηματίζεται με τεράστια γράμματα η ειρωνική φράση «Είσαι ο ποιμένας μου».

Αυτό είναι το σενάριο της παράστασης «Περί της εννοίας του προσώπου του Υιού του Θεού» που έχει συνθέσει ο Ιταλός Ρομέο Καστελούτσι: ένα θέαμα με ελάχιστο λόγο, με ψιθύρους, αφάνταστα σκληρό. Που σε μία πρώτη ανάγνωση θα μπορούσε να διαβαστεί: αυτός ο πανταχού παρών διά του Υιού του Θεός πώς επιτρέπει ο άνθρωπος να βιώνει αυτόν – και όχι μόνον αυτόν… – τον εξευτελισμό; Επομένως τι είναι, τι σημαίνει Θεός; Υπάρχει;

Η ΠΑΡΑΣΤΑΣΗ. Ο Ρομέο Καστελούτσι ως σκηνοθέτης έχει στήσει ένα βλάσφημο μέσα στον αδυσώπητο ρεαλισμό του, σαφώς προκλητικό θέαμα που σαφώς αντλεί από το «θέατρο της σκληρότητας» του Αρτό. Η αίσθηση της φθοράς, η λευκή σκηνή και τα λευκά έπιπλα που πλημμυρίζουν σκατά δύσκολα αντέχονται. Αλλά το φινάλε δρα λυτρωτικά. Ενώ παράλληλα η σκηνική αισθητική έχει μία εντελώς προσωπική σφραγίδα.

Ο Σκοτ Γκίμπονς, αποφασιστικός για το αποτέλεσμα παράγοντας με τις μουσικές του: ένα κράμα που υπογραμμίζει και ενισχύει την ταραχή που προκαλεί το θέαμα.

ΟΙ ΕΡΜΗΝΕΙΕΣ. Ο Καστελούτσι δεν στηρίζεται στους ηθοποιούς του. Οι οποίοι μοιάζουν πειθήνια εκτελεστικά όργανα. Αλλά δεν μπορώ να μην αναφέρω τη συγκλονιστική πειστικότητα του Τζάνι Πλάτσι στον εξοντωτικό ρόλο του Πατέρα.