Κουτσά – Στραβά

«Ενα μπεστ σέλερ δεν είναι παρά ο περίτεχνος τάφος ενός μετριότατου ταλέντου» έγραφε ο αμερικανός δοκιμιογράφος και κριτικός Λόγκαν Πίερσαλ Σμιθ. Είναι σίγουρο πως γράφοντάς το δεν είχε υπόψη του τη λίστα των παγκόσμιων μπεστ σέλερ (Unesco, 2007) που ήθελε τη Βίβλο στην πρώτη θέση με πωλήσεις 6 δισ. αντιτύπων και τα «Αποφθέγματα του προέδρου Μάο» (900 εκατ.), το Κοράνι (800 εκατ.), τον «Δον Κιχώτη» του Μιγκέλ Θερβάντες (500 εκατ.) να ακολουθούν.

Ούτε είχε σίγουρα υπόψη του ότι στη δοκιμαζόμενη – οικονομικά και αξιακά – Ελλάδα μια έρευνα του Εθνικού Κέντρου Βιβλίου θα αναδείκνυε, μετά τον Καζαντζάκη, τον Καβάφη και τον Ντοστογιέφσκι, τη συγγραφέα μπεστ σέλερ Λένα Μαντά σε πρόσωπο που οι αναγνώστες θεωρούν ότι «τα βιβλία της τους έχουν σώσει τη ζωή». Την ίδια, δηλαδή, συγγραφέα που φιγουράρει, με 50.000 πωλήσεις, στην πρώτη θέση των ελληνικών μπεστ σέλερ για το 2011. Μια επαγωγική σκέψη, λοιπόν, θα οδηγούσε στο συμπέρασμα ότι ένα μπεστ σέλερ σου «σώζει (και) τη ζωή» εν Ελλάδι;

Ρητορικό το ερώτημα. Ομως δεν είναι ρητορική η παρατήρηση ότι στις πρώτες θέσεις των φετινών μπεστ σέλερ δεν βρίσκεται απλώς το μυθιστόρημα, αλλά το γυναικείο μυθιστόρημα. Πλασμένο από ιστορίες άλλοτε παραδομένων, άλλοτε δυναμικών γυναικών, ανδρών με θεληματικά πιγούνια, ερώτων σε παλ αποχρώσεις. Αν εξαιρέσει κάποιος τον Ουμπέρτο Εκο στη δεύτερη θέση με το «Κοιμητήριο της Πράγας» και πωλήσεις 40.000 αντιτύπων το 2011, η λίστα απαρτίζεται από τίτλους που «φωνάζουν» την κλασική «συνταγή» του ευπώλητου (όπως θα διαβάσετε στο αφιέρωμα του «Βιβλιοδρομίου» για τις καλοκαιρινές αναγνώσεις): «Το φθινόπωρο της μάγισσας» (κάποτε είχαμε τις «Μάγισσες της Σμύρνης»), «Οι αγγελιαφόροι του πεπρωμένου», «Οταν αγαπάς είναι για πάντα», «Τι σου είναι η αγάπη τελικά»…

Πίσω απ’ αυτά υπάρχουν ονόματα όπως Χρυσηίς Δημουλίδου (άλλοτε Χρύσα και αεροσυνοδός, που μαζί με την άλλοτε συνάδελφό της Βάσω Παπάκου απογειώνουν πλέον τις πωλήσεις βιβλίων στους αιθέρες), Ρένα Ρώσση – Τζαΐρη, Αλκυόνη Παπαδάκη, Νικόλ – Αννα Μανιάτη, που θυμίζουν λίγο και τις ηρωίδες τους…

Και αν ο Ουμπέρτο Εκο θεωρεί πως «το βιβλίο είναι ένα εύθραυστο ον, που υποφέρει τη φθορά του χρόνου και φοβάται τα τρωκτικά και τα αδέξια χέρια», τα ελληνικά μπεστ σέλερ θεωρούν πως το Α και το Ω της ανάγνωσης είναι τα ροζ ή λιγότερο ροζ ειδύλλια και οι περίπλοκες, μυστηριακές γυναικείες ιστορίες: «Για να αποφύγει ένα γάµο που της κανονίζει ο πατέρας της, η Ειρήνη, δίπλα στη θεία της, τη µεγάλη τραγουδίστρια Βένια, θα γνωρίσει τη λάµψη της σόουµπιζ… αλλά και το σκοτάδι της και ο έρωτάς της µε τον Μάξιµο θα γίνει βορά στα θηρία των µέσων µαζικής ενηµέρωσης», σύμφωνα με το στόρι που καταγράφει η Λένα Μαντά. Η οποία δηλώνει πως γράφει «για τα απλά, τα καθημερινά, για τη φιλία, την οικογένεια, τον άνθρωπο, για όλα εκείνα που η καθημερινότητα έκρυψε σε ένα συρτάρι κι εμείς δεν έχουμε τον χρόνο να τα ανασύρουμε».

Την ώρα που η Καίτη Οικονόμου, γράφοντας για τον καρπό «του παράφορου έρωτα ενός Μακεδόνα και μιας Τσιγγάνας» υλοποιεί την έμπνευσή της, που «έρχεται τελείως απροειδοποίητα, συνήθως σε μοναχικές ώρες της νύχτας». Και η Χρυσηίδα Δημουλίδου διαπιστώνει πως στη ζωή της έκανε δύο επαγγέλματα «που δεν είχαν περάσει ποτέ από το μυαλό μου, ούτε τα κυνήγησα. Εγινα αεροσυνοδός και συγγραφέας. Δεν σκέφτομαι», λέει, «τι αρέσει στον αναγνώστη. Ξεκινάω με γνώμονα εμένα, γιατί βρίσκομαι στον χώρο πολλά χρόνια και ως αναγνώστρια».

Ετσι πλάθεται ένα μπεστ σέλερ; Ισως και με μικρή δόση τρέλας. Σαν εκείνη που έστειλε σε ψυχιατρείο τη διάσημη – μπεστ σέλερ σε αφίσες – μούσα των παρισινών καμπαρέ και του Τουλούζ – Λοτρέκ Ζαν Αβρίλ, κόρη ενός αυλικού και μιας αλκοολικής πόρνης, που αποκαλύπτεται σε έκθεση (σελ. 12).

Ισως πλάθεται και με μερικά μπλε πλασματάκια που κατάφεραν να αναδειχθούν σε μανία και σε κερδοφόρα επιχείρηση γέλιου και… αθωότητας, σαν τα Στρουμφ (από τις 16.00 γιορτάζεται και στην Ελλάδα η Global Smurfs Day – σελ. 14).

Πάντως, έξω από τα μπεστ σέλερ η ζωή δεν μοιάζει το ίδιο ροζ, αν πιστέψει κάποιος την Ελεονώρα Ζουγανέλη, στην «αταίριαστη» συζήτησή της με τον Βαγγέλη Μεϊμαράκη, υπό το βλέμμα του Θανάση Νιάρχου (σελ. 8): «Με τους ρυθμούς που έχει η σημερινή ζωή, δεν προλαβαίνουμε να έχουμε σύντροφο. Αλλά και όταν έχουμε, χρειάζεται να είναι πολύ καλός για να μπορεί να αντέξει τον εαυτό του, αλλά και έναν άλλο άνθρωπο που είναι συνήθως σε πανικό». Ο λόγος για την ίδια γενιά, που κατά τον συνομιλητή της «θα χρειαστεί να συμφιλιωθεί με ένα περιβάλλον αβεβαιότητας, ότι σήμερα μπορεί να είναι στον έκτο όροφο και ξαφνικά αύριο να βρεθούν στον πρώτο».

Και η ζωή συνεχίζεται, γράφοντας δραματικές ιστορίες που η φαντασία των περισσότερων μπεστ σέλερ δεν θα φτάσει ποτέ: ο 59χρονος Τζέιμς Βερόνε, που απολύθηκε – ανασφάλιστος – ύστερα από 17 χρόνια εργασίας, έκλεψε ένα δολάριο, με στόχο να συλληφθεί και να εξετάσει το ακρωτηριασμένο πόδι του ο γιατρός της φυλακής…