… και η τραγωδία των κοµπάρσων της Ιστορίας

«Η απόσταση ανασυνθέτει τα γεγονότα του παρελθόντος και τους προσδίδει απροσδόκητο περιεχόµενο, όπως το κινηµατογραφικό µοντάζ ανακαλύπτει καινούργια νοήµατα – πάντα πρόσκαιρα – στις σκηνές και στα λόγια που επεξεργάζεται», παρατηρεί ο 72χρονος σήµερα Κοζαρίνσκι, εβραϊκής καταγωγής επίσης. Η άποψη αυτή αποτυπώνεται και στη γραφή του, κάτι που δεν είναι τυχαίο, αφού ο Κοζαρίνσκι πρώτα (1976) ειδικεύθηκε σε ένα υβριδικό είδος ταινιών που συνδύαζαν την ντοκιµαντερίστικη έρευνα µε τον αναστοχασµό πάνω σε καίρια κοινωνικά ζητήµατα. Και έπειτα (1985) µπήκε στη λογοτεχνία κάνοντας εντύπωση και στην Ευρώπη, όπου έζησε ως πολιτικός αυτοεξόριστος κι άρχισε να την καλλιεργεί συστηµατικά το 1999, στα 60 του. Το «Μακριά από πού» εκδόθηκε το 2009 και είναι εξίσου πυκνό και γοητευτικό µε το µυθιστόρηµά του «Ο Μολδαβός σωµατέµπορος» (Καστανιώτης), αλλά το θέµα του – οι πολεµικοί πρόσφυγες – έχει µεγαλύτερο ειδικό βάρος. Και το κλειδί του – οι γερµανοί φυγάδες – φωτίζει την επιβίωση ναζιστικών θυλάκων στη Λατινική Αµερική και τη διάχυση των ιδεών του εθνικοσοσιαλισµού, οδηγώντας σε επίκαιρα πολιτικά σχόλια. Ο Κοζαρίνσκι οργανώνει την πλοκή µε βάση ελλειπτικές εικόνες που παραπέµπουν σε εµβληµατικά ιστορικά γεγονότα και ανάλογες ψυχικές καταστάσεις: 1945 (η τελειωτική ήττα του Ράιχ σφραγίζεται στην Τεργέστη και τα πρώτα καράβια µε φυγάδες αναχωρούν από την Ιταλία), 1948 (η Εβίτα Περόν αποθεώνεται στο Μπουένος Αϊρες), 1966 (ο Αϊχµαν συλλαµβάνεται από ισραηλινούς κοµάντος στην Αργεντινή για να δικαστεί στην Ιερουσαλήµ), 1977 (η Ευρώπη γεµίζει επαγγελµατίες εξορίστους από τα στρατιωτικά καθεστώτα της Λατινικής Αµερικής), 2008 (οι επιζώντες των λησµονηµένων πολέµων επανεµφανίζονται στην πολιτική σκηνή του πρώην ανατολικού µπλοκ). ∆εν µπορούµε να κλείνουµε τα µάτια στα πολιτικά αίτια της σύγχρονης µετανάστευσης, µάς λέει αυτό το βιβλίο. Ούτε µε τη δικαιολογία ότι τιµωρούνται «υποδειγµατικά» οι εκάστοτε Αϊχµαν (Μιλόσεβιτς, Μπιν Λάντεν κ.ο.κ.), µπορούµε να ξεχνάµε τα χιλιάδες ανώνυµα πιόνια των γεωπολιτικών παιχνιδιών και συγκρούσεων που αντιµετωπίζονται ως αναλώσιµο υλικό στις χώρες όπου καταφεύγουν.