Η ιστορία μιας ανυπότακτης

Στην κηδεία της, στο ύψος της Κουπόλ, τα γκαρσόνια παρατάσσονται δίκην τιμητικού αγήματος στο πεζοδρόμιο με τις λευκές πετσέτες διπλωμένες στο μπράτσο. Μόνο άντρες βγάζουν επιθανάτιους λόγους. «Γυναίκες, τής οφείλετε τα πάντα!» φώναξε η Μπαντεντέρ την ώρα του αποχαιρετισμού.

Διάβασα το «Δεύτερο φύλο» στην εφηβεία μου. Ακόμα θυμάμαι την επίγευση. Μια νέα όραση του κόσμου μού χαρίστηκε.

Στη βιογραφία της Σιμόν ντε Μπωβουάρ, την οποία εκπόνησε η Υγκέτ Μπουσαρντώ, δυναμική προσωπικότητα της γαλλικής πολιτικής ζωής, επικεφαλής του Ενωμένου Σοσιαλιστικού Κόμματος στη Γαλλία και υπουργός στις σοσιαλιστικές κυβερνήσεις Μωρουά και Φαμπιύς, πληροφορούμαστε τα παρασκήνια και την περιπέτεια της αποδοχής αυτού του εμβληματικού έργου:

η Μπωβουάρ έγραψε, λέει, το «Δεύτερο φύλο» με τη βοήθεια «διεγερτικής παστίλιας». Αφησε κατά μέρος τους καθωσπρεπισμούς και μίλησε χωρίς περιστροφές για τη γυναικεία σεξουαλικότητα, τη γυναικεία ομοφυλοφιλία, τη μητρότητα. Και κέρδισε φαρμακερή διασημότητα: υβριστικές επιστολές, σάτιρες, χαρακτηρισμούς αντί για επιχειρήματα.

«Ανικανοποίητη, ψυχρή, πριαπική, νυμφομανής, λεσβία, με εκατό εκτρώσεις, όλα αυτά ήμουν εγώ», σχολίαζε ειρωνικά, «ακόμη και άγαμη μητέρα. Μου πρότειναν να με γιατρέψουν από την ψυχρότητά μου, να κατασιγάσουν τις κολασμένες ορέξεις μου, μου υπόσχονταν αποκαλύψεις, με αισχρολογίες, αλλά πάντα εν ονόματι του αληθινού, του ωραίου, του αγαθού, της υγείας, ακόμη και της ποίησης, που εγώ είχα ασύστολα σπιλώσει».

Απέχοντας μια γενιά από την Μπωβουάρ, η Υγκέτ Μπουσαρντώ (1935) οργανώνει την αφήγησή της γύρω από έντεκα ημερομηνίες-ορόσημα, και ξεκινά από μια Κυριακή του Δεκεμβρίου του 1921. Η Σιμόν είναι 14 χρονών. «Εχασα την πίστη μου», ομολογεί στη μητέρα της και αρνείται να ξαναπάει στην εκκλησία. Πρώιμο δείγμα πανίσχυρου χαρακτήρα, κατά τη βιογράφο η οποία στη συνέχεια εστιάζει στις «6 Ιανουαρίου 1930». Τον Ιούλιο του 1929 δύο φοιτητές πέτυχαν στον εθνικό διαγωνισμό πρόσληψης καθηγητών μέσης εκπαίδευσης. Εκείνος, είκοσι τεσσάρων ετών, ήρθε πρώτος. Εκείνη είκοσι ενός ετών, η νεώτερη επιτυχούσα, ήρθε δεύτερη. Φήμες φέρουν ότι οι βαθμοί της ήταν ανώτεροι, όμως εκείνος κέρδισε την πρωτιά μόνο και μόνο επειδή ήταν απόφοιτος της Εκόλ Νορμάλ. Πάντως, οι δυο επιτυχόντες γνωρίζονται και συνδέονται στενά. Ο Σαρτρ μάλιστα, για να δώσει θεωρητικό υπόβαθρο στα ξενοκοιτάγματά του, εισάγει τη διάκριση ανάμεσα στον «αναγκαίο έρωτα» και τους «τυχαίους έρωτες». Αναγκαίος έρωτας ήταν αυτός που τους έδενε μεταξύ τους. Οι περιπέτειες που παρεμβάλλονταν ήταν, απλούστατα, τυχαίοι έρωτες. Δεν μπορούσαν να τους στερήσουν από τους εαυτούς τους, θεωρητικολογούσε ο Σαρτρ. Και με τον τρόπο αυτό, όρισαν από κοινού ένα σύμφωνο ανοχής και συμβίωσης. Η συμμαχία τους, σύμφωνα με το σύμφωνο αυτό, θα ήταν η ισχυρότερη όλων. Συμφώνησαν ότι θα έλεγαν μεταξύ τους τα πάντα. Και ξεκίνησαν να αναμετρηθούν με τις θύελλες.

Στο τρίτο κεφάλαιο, «28 Ιουλίου 1935», η Σιμόν διορίζεται στη Μασαλία. Είναι είκοσι τριών ετών. Στις καλοκαιρινές διακοπές, φεύγει από το Παρίσι με ένα σακίδιο στην πλάτη, και ξεκινά πεζοπορίες εννέα και δέκα ωρών. Εχει μανία με τη φύση, φτάνει μάλιστα στο σημείο να μασάει γρασίδι, λένε οι μαρτυρίες. Είναι η περίοδος που στη ζωή του ζευγαριού μπαίνει η Ολγα, μαθήτρια της Σιμόν. Το ζευγάρι γίνεται ιδιότυπη «οικογένεια». Οχι δύο πια, αλλά τρεις μέσα στη σχέση.

Η Ιστορία
Στο τέταρτο κεφάλαιο, «2 Απριλίου 1941», η ιστορία εισβάλλει στις ζωές τους. Μέχρι τότε, οι δύο διανοούμενοι και η παρέα τους έμεναν αποφασισμένα μακριά από την πολιτική. Θεωρούσαν ότι «όποιος ανήκει στο προλεταριάτο οφείλει να είναι κομμουνιστής, αλλά ο αγώνας τους, παρότι μας αφορούσε, δεν ήταν πάντως ο δικός μας. (…) Εμείς έπρεπε να συνεχίσουμε τις δικές μας ασχολίες, που δεν συμβιβάζονταν με την ένταξη στο κόμμα». Ομως το 1941 ο Σαρτρ επιστρέφει από τον πόλεμο. Το ζευγάρι ανακαλύπτει αυτό που ονομάζεται ευθύνη. Την αλληλεγγύη, που χρήζεται μία από τις κοινές τους φροντίδες.

Το πέμπτο κεφάλαιο φέρει τη σφραγίδα του Ιανουαρίου του 1945. Η Σιμόν ντε Μπωβουάρ αποπέμπεται από την ακαδημαϊκή κοινότητα, δεν μπορεί να διδάξει πλέον σε σχολείο. Υπάρχει ενυπόγραφη καταγγελία για την ηθική της και τις ομοφυλοφυλικές τάσεις της. Τίποτε δεν αποδείχθηκε, όμως η Γαλλία αγωνιζόταν για «την παλινόρθωση των ηθικών και οικογενειακών αξιών της». Η Σιμόν βιοπορίζεται ως παραγωγός ραδιοφωνικών εκπομπών. Η «Καλεσμένη»τηςεκδίδεται μετά πολλών επαίνων. Ξεκινά ο στρατευμένος ακτιβισμός του ζεύγους.

Τον Νοέμβριο του 1951, η Μπωβουάρ ζει την εκκωφαντική επιτυχία του «Δεύτερου φύλου».Είναι σαράντα τριών ετών και με τα χρήματα του βιβλίου αποφασίζει μια τρέλα: αγοράζει αυτοκίνητο. Την περίοδο αυτή ο Σαρτρ επισκέπτεται την Αμερική. Γνωρίζει την Ντολόρες Κανέτι, τη μόνη γυναίκα που τράνταξε τη σχέση του με τη Σιμόν και την ιερή συμμαχία τους. Η Μπωβουάρ ζηλεύει ανυπόφορα. Οταν η ίδια θα επισκεφθεί την Αμερική, θα ζήσει τον έρωτα με τον Νέλσον Αλγκρεν αλλά δεν θα του προσφέρει την αποκλειστικότητα που ζητά.

Τα επόμενα κεφάλαια μιλούν για τους έρωτες της Σιμόν και για τους αγώνες των νέων που βάζουν φωτιά στο Παρίσι. Ο Σαρτρ γίνεται σημαία της επανάστασης. Η Σιμόν, μια ριζοσπαστική φεμινίστρια. Ηλικιακά είναι πλέον παππούδες και γιαγιάδες των επαναστατημένων νέων, όμως αυτό δεν αναστέλλει τη φόρα τους. Ο θάνατος του Σαρτρ διαλύει την Μπωβουάρ. Η σύνευνη και υιοθετημένη κόρη του φιλοσόφου αποφασίζει να διαχωρίσει τη θέση της και της φέρεται εχθρικά. Μέχρι το 1986 που η Σιμόν θα πεθάνει από κίρρωση του ήπατος.