Ανοχή χωρίς ενοχή

Είχα διαβάσει τη συνέντευξη που είχε πάρει ο Γιώργος Χρονάς από µια ιερόδουλο από την Πάτρα. Δεν µπορώ να γνωρίζω την έκταση και την ουσία της απαραίτητης σ’ αυτές τις περιστάσεις επέµβασης του καταγραφέα – λογοτέχνη. Και λέω απαραίτητης διότι διαφέρει κάθε φορά η δουλειά του απλού καταγραφέα από του λογοτέχνη. Μια επιστήµων λαογράφος, ένας κοινωνιολόγος οφείλουν να καταθέσουν µια µαγνητοταινία, ένα βίντεο και σήµερα ένα ψηφιακό µέσο καταγραφής ώστε να γίνει αντικείµενο µελέτης.

Στην Ακαδηµία Αθηνών ή σε άλλα ανάλογα κέντραυπάρχουν χιλιάδες τέτοιες καταγραφές. Π.χ., δεν αποκλείεται σε µια τέτοια µαγνητοταινία να υπάρχει η αφήγηση του µετανάστη στην Αµερική Ανδρέα Κορδοπάτη, όπως υπάρχουν και χιλιάδες αφηγήσεις µικρασιατών προσφύγων, στρατιωτών του αλβανικού µετώπου κ.τ.λ. Αλλά το «Συναξάρι του Ανδρέα Κορδοπάτη» του Θανάση Βαλτινού, ενώ ακουµπάει πάνω στην αφήγηση του συγκεκριµένου µετανάστη, έγινε έργο αφηγηµατικής τέχνης. Εξάλλου, το εγχείρηµα του Χρονά δεν είναι ούτε πρωτόφαντο ούτε πρωτότυπο. Χωρίς να θέλω να εξαντλήσω τις αναφορές, σταθµεύω στο έξοχο ανάλογο κείµενο της Αµαλίας Μεγαπάνου που πριν από λίγα χρόνια µάς είχε εκπλήξει. Και φυσικά δεν ανοίγοµαι σε δεκάδες δηµοσιογραφικές συνεντεύξεις µε επώνυµες ή ανώνυµες πόρνες σε διάφορα έντυπα.

Αρα, το εγχείρηµα του Χρονά, πέρα από το σύνηθες, πρέπει να κριθεί µε κριτήριο τον σκοπό που επιδιώκει. Και ευτυχώς είναι πολλαπλός. Ο ευαίσθητος ποιητής και συγγραφέας ανάλογων εµπειριών Γιώργος Χρονάς προσεγγίζει την πηγή του µε ενδιαφέροντα γλωσσικά, κοινωνικά και ψυχολογικά. Μέσω του πρωτογενούς υλικού αναζητεί τα κοινωνικά αίτια που ωθούν µια γυναίκα και µάλιστα µεσοαστικής τάξης στην πορνεία. Η ενδοοικογενειακή βία, ένας βάναυσος πρώτος σύζυγος µιας δεκαεξάχρονης παιδίσκης που βρίσκεται αίφνης µε ένα παιδί στην κούνια. Η κοινωνική κατακραυγή, η ανεργία, οι πάσης φύσεως αποκλεισµοί. Υλικό που ερεθίζει κάθε φιλέρευνο πνεύµα. Ο Χρονάς διέβλεψε πως η αφήγηση της γυναίκας από την Πάτρα είχε και µείζον γλωσσικό ενδιαφέρον. Το ιδιόλεκτο των εφήβων, των οµοφυλοφίλων, των ανθρώπων της πιάτσας, των ρεµπετών, των ναυτικών, τωνθεατρίνων είναι δείγµα γλωσσικού πλούτουκαι συχνά έξοχης στρατηγικής ελιγµώνανθρώπων που θέλουν να κρυφτούν ή να δηλώσουν την ιδιαιτερότητά τους µέσω της γλωσσικής συµπεριφοράς. Ενας κοινωνιογλωσσολόγος θα ενδιαφερόταν π.χ. να διαπιστώσει τη γλωσσική περιπέτεια της µετωνυµίας «συνουσία» µε ένα εύρος διαχρονικής ευρηµατικής: δίνεται, καβαλιέται,πηδιέται, παίρνεται και άλλα κυριολεκτικότερα ενδιαµέσως.

Το κείµενο του Χρονά καλύπτει όλες αυτές τις απαιτήσεις και συνάµα διακρίνεται για µια βαθιά κατανόηση για τα ανθρώπινα πάθη και βάσανα και µια ευαισθησία ώστε να µην υποκύψει σε υπερβολές, προκλήσεις ή αιφνιδιασµούς πράξης και λόγου για να προβοκάρουν τον µεσοαστό. Δεν είναι σεµνότυφο κείµενο, αλλά δεν προβοκάρει κιόλας.

Ο Χρονάς µάςδιαβεβαιώνει πωςµετέγραψε χωρίς επεµβάσεις τον προφορικό λόγο της γυναίκας αυτής. Δεν έχω λόγονα µην τον πιστέψω. Εξάλλου, το ίδιο δεν µας είχε αιφνιδιάσει ο έξοχος, συνταρακτικός λόγος των γυναικών που κατέγραψε στον «Κοινό λόγο» η Ελλη Παπαδηµητρίου και έλαµψε στα χείλη εξόχων ηθοποιών στην παράσταση του Βαγ. Θεοδωρόπουλου ή στην αφήγηση της Παπάζογλου που αξιοποίησε η Βαγενά;

Στην παράσταση που τώρα παίζεται για πολλοστή φορά στο θέατρο «Βασιλάκου» η µόνη παραφωνία είναι η σκηνοθετική ενόχληση της Λένας Κιτσοπούλου. Λες και χρειαζόταν το έξοχο κείµενο υποστηρίγµατα και στολίδια, το γέµισε παραµορφωτικούς καθρέφτες, πλάτες, κρεβάτια που µπαινόβγαιναν, φρούτα που ξεφλουδίζοντανκαι άλλα περιττά και θεατρικώςανάγωγα. Αρκούσαν οι φωτισµοί του Σάκη Μπιρµπίλη και µια καρέκλα, έστω ένα κρεβάτι της κοινόχρηστης ηδονής. Και µια ευαίσθητη ηθοποιός.

Κι αυτή η ηθοποιός υπάρχει. Η Ελένη Κοκκίδου απλώς επιβεβαιώνει µια προίκα που είχαµε από χρόνια διαπιστώσει πως διέθετε. Το κατόρθωµα της Κοκκίδου είναι πως µε την ερµηνεία της επιβεβαιώνει ότι η υποκριτική τέχνη είναι κατ’ αρχάς τέχνη µεταµόρφωσης. Σπουδαίος ηθοποιός είναι αυτός που ποτέ δεν µιµείται τον εαυτό του. Η Κοκκίδου, γόνος µεγαλοαστικής οικογένειας µε αγωγή και πιάνο, κουλτούρα και ανάλογη συµπεριφορά, µεταµορφώνεται και ενσαρκώνει ένα ενστικτώδες, συχνά ζωώδες ερωτικά, βουλιµικό πλάσµα, ωµό, ειρωνικό, σαρκαστικό και λούµπεν µε την αµεσότητα και την αυθεντικότητα του χειροποίητου, του χειρονοµηµένου λόγου.

Η κ. Λένα Κιτσοπούλου γράφει πωςκαθένας που δουλεύει πουλιέται, άρα όλοι είµαστε πόρνες! Θα συµπλήρωνα και νταβατζήδες κυρίως, όταν σκηνοθετούµε καιεισπράττουµε από το κοινό της κοινής!

< INFO

«Η γυναίκα της Πάτρας», στο θέατρο Βασιλάκου, Γκάζι – Βοτανικός (Πλαταιών και Προφήτη Δανιήλ 3. Τηλ. 210-3467.735).