«Ηθελα να φέρω τη Βαγδάτη στην Αγγλία»

Θεωρείται ο «κόκκινος» σκηνοθέτης της Βρετανίας. Βαθιά πολιτικοποιηµένος γυρίζει ταινίες µε θέµατα όπως ο ισπανικός εµφύλιος ή η εξέγερση των Ιρλανδών κατά των βρετανικών δυνάµεων κατοχής. Αυτή τη φορά ασχολείται µε τον πόλεµο στο Ιράκ και δεν χάνει την
ευκαιρία να κατηγορήσει τον Τζορτζ Μπους και τον Τόνι Μπλερ.
Το 2007, οκαλύτερος φίλος του Φέργκους, µέλος των Βρετανικών Ειδικών Δυνάµεων, πεθαίνει στη Βαγδάτη. Στη διαδροµή µεταξύ Πράσινης Γραµµής και αεροδροµίου. Μια διαδροµή που ονοµάζεται Ιρλανδέζικος Δρόµος. Και που θεωρείται η πιο επικίνδυνη στον κόσµο. Ο ήρωας της τελευταίας ταινίας του Λόουτς βάζει στην άκρη την επίσηµη εκδοχή του «ατυχήµατος». Και πίσω από αυτόν, ανακαλύπτει µια σκοτεινή συνωµοσία, την οποία ο σκηνοθέτης βασίζει σε πραγµατικά γεγονότα.

Κάποια από αυτά τα είχες φανταστεί. Κάποια σε ξεπερνούν.

Βγαίνεις από την αίθουσα τρέµοντας. Συναντήσαµε στο Λονδίνο τον Κεν Λόουτς, τον πιο πολιτικοποιηµένο σκηνοθέτη της εποχής µας και έναν από τους σηµαντικότερους κινηµατογραφιστές εν ζωή και µας µίλησε για το νέο του φιλµ που διαγωνίστηκε στο τελευταίο Φεστιβάλ Καννών, όπου και είχε βραβευτεί το 2006 µε τον Χρυσό Φοίνι κα για το «Ο άνεµος χορεύει το κριθάρι».

Σπάνια συναντά κανείς σε µια ταινία σας εκρήξεις και επικίνδυνες σκηνές.

Ναι, αλλά εδώ η ιστορία το απαιτούσε. Να σας πω την αλήθεια ήµουν κι εγώ λίγο διστακτικός.

Οχι σε ό,τι αφορά το σενάριο του Πολ (σ.σ.: Λάβερτι), αυτό ήταν υπέροχο. Αλλά σε ό,τι αφορά τη δική µου δουλειά. Τα ειδικά εφέ απαιτούν χρήµατα. Και συνήθως, όσο περισσότερα χρήµατα έχεις τόσο δυσκολεύεσαι να κάνεις την ταινία που θέλεις. Κάποιος θα έλεγε ότι όσο ο προϋπολογισµός µεγαλώνει τόσο λύνονται τα χέρια σας. Αυτό θα ήταν το λογικό τουλάχιστον.

Γιαµέναη αντιστοιχίαπου «παίζει» είναι πολύκοντά στη µαγειρική.Θέλωνα πω, τα McDonalds για παράδειγµα είναι µια γιγαντιαία επιχείρηση, τα κέρδη τους µεταφράζονται σε εκατοµµύρια δολάρια ηµερησίως ενώ τα έσοδα µιας µικρής τρατορίας πιθανότατα να είναι… πενιχρά. Πείτε µου όµως, πόσο «ελεύθερος» να δηµιουργήσει είναι ο ένας µάγειρας και πόσο ο άλλος. Φυσικά µετά τη χρηµατοδότηση αρχίζει ο Γολγοθάς των αιθουσών. Και τα ανεξάρτητα φιλµ, σαν το δικό µου, δύσκολα βρίσκουν το κοινό τους εκεί. Ευτυχώς, βρήκαµε λεφτά από αρκετές χώρες, τη Γερµανία, το Βέλγιο, την Ισπανία. Ενα µικρό µερίδιο από κάθεµία.

Το κοινό όµως δεν γεµίζει πια τις αίθουσες. Σε περιόδους κρίσης, όπως αυτή, οι παραγωγοί είναι λογικό να απαιτούν ταινίες πιο «προσβάσιµες», πιο εύπεπτες.

Ευτυχώς όµως υπάρχει ακόµη κινηµατογραφική κουλτούρα στην Ευρώπη. Αν και βρίσκεται υπό διωγµόν κι αυτή. Περίπου 85% των ταινιών που προβάλλοντα ι τώραστιςαίθουσες προέρχονται από την Αµερική. Αυτό είναι µια γκροτέσκα συνθήκη που όµως έχει επικρατήσει. Φαντάσου να συναντήσεις κάτι ανάλογο σε ένα βιβλιοπωλείο! Θα πεις, αυτό είναι παράλογο, τι σόι βιβλιοπωλείο είναι αυτό! Στο σινεµά όµως το έχουµε δεχτεί, η αµερικανική βιοµηχανία έχει στήσει µια αποικιοκρατία στο ασυνείδητό µας. Κάποιες από αυτές τις ταινίες ενδεχοµένως να είναι πολύ καλές – δεν είναι αυτό το πρόβληµά µου. Το θέµα είναι η επιβολή τους.

Υπάρχουν εκεί έξω ταινίες που πραγµατικά αξίζουν να ιδωθούν αλλά δεν διαθέτουν αυτήν τη γιγαντιαία υποστήριξη. Και ταινίες που έχουν να πουν κάτι σηµαντικό. Μιλάµε βέβαια για ταινίες κι εσείς αναφερθήκατε στην οικονοµική κρίση…

Θα προτιµούσατε να µιλήσουµε γι’ αυτήν;

(Χαµογελάει) Μερικές φορές σκέφτοµαι ότι δίνω όλες αυτές τις συνεντεύξεις στον παγκόσµιο Τύπο για την προώθηση του φιλµ ενώ θα µπορούσα να µιλώ για κάτι πραγµατικά σηµαντικό. Το σύστηµα υγείας στη Βρετανία, για παράδειγµα, τείνει να ιδιωτικοποιηθεί πλήρως. Οι µισθοί των ανθρώπων που εργάζονται στην υγεία, σε πανεπιστήµια, σε σχολεία, οι µισθοί των δασονόµων, των αστυνοµικών κατακρεουργούνται. Ανθρωποι που κάποιοι τους αποκαλούν περιφρονητικά «δηµοσίους υπαλλήλους» ή, ακόµη χειρότερα, «γραφειοκράτες». Ξέρετε, κάποτε µας ένωνε µια συλλογική ευθύνη – για την υγεία, στέγαση, οτιδήποτε «κοινό». Τώρα αυτή υπαγορεύεται από τα εκάστοτε οικονοµικά συµφέροντα.

Οι ταινίες σας πάντως είναι «προσβάσιµες» σε όλους. Πρόσφατα, ανεβάσατε το µεγαλύτεροκοµµάτι της φιλµογραφίας σας –και µάλιστα στο YouTube!

Να, βλέπετε που οι µικρές παραγωγές είναι πιο ευέλικτες; Αν οι ταινίες µου κόστιζαν δεκάδες εκατοµµύρια, δεν θα µπορούσα να το κάνω αυτό! Από τη στιγµή όµως που έχουν φέρει µε το παραπάνω κέρδος στους παραγωγούς µου, οι οποίοι ούτως ή άλλως δεν θα είχαν και πολλά λεφτά να κλάψουν σε αντίθετη περίπτωση, δεν βρίσκω τον λόγο να µένουν κλεισµένες σε κουτιά, αθέατες από τον κόσµο.

Μου έκανε εντύπωση η βιαιότητα του φιλµ, βιαιότητα διόλου «φωτογενής» όπως αυτή που συναντάς στα χολιγουντιανά τρόµου.

Διόλου«γραφική» εννοείτε. Είναι κινηµατογραφηµένη ψυχρά, ξερά, όπως θα έπρεπε να είναι οι βίαιες σκηνές. Αυτό σηµαίνει βία άλλωστε. Σε καµία περίπτωση δεν θα άφηνα µιατέτοια σκηνή να δείχνει στυλιζαρισµένη ή ενδυναµωµένη από οποιουδήποτε είδους εφέ.

Γι’ αυτό και οι σκηνές εικονικού πνιγµού είναι αληθινές; (Σ.σ.: εικονικός πνιγµός: µορφή βασανιστηρίου που πραγµατοποιείται ακινητοποιώντας το θύµα ανάσκελα µε το κεφάλι προς τα κάτω – ο βασανιστής ρίχνει νερό µε µπουκάλι στην πετσέτα που καλύπτει τη µύτη και στο στόµα του θύµατος).

Προσπαθήσαµε να στήσουµε µια αναπαράσταση βασισµένοι σε διάφορες τεχνικές. Καµιά δεν «έβγαινε» πειστική και στο τέλος ο ηθοποιός µας, ο Τρέβορ Γουίλιαµς αποφάσισε ναυποβληθεί πραγµατικά στο µαρτύριο. Είχε εφιάλτες για µέρες µετά. Κι όµως, για τους κυρίους Μπους και Ράµσφελντ αυτό αποτελεί µια «εναλλακτική µέθοδο ανάκρισης». Εδώ, αυτές οι σκηνές, όσο ενοχλητικές κι αν είναι, εξυπηρετούν την ιστορία. Η οποία µιλάει για τι;
Μιλάει πρώτα απ’ όλα για τη φρίκη ενός πολέµου που διεξάγεται πολύ µακριά από εµάς. Κι εµείς δεν αντιλαµβανόµαστε την αγριότητά του.

Αυτός είναι ο λόγος για τον οποίο η ιστορία του φιλµ εξελίσσεται στη Βρετανία;
Ναι, ήταν µιαεξαιρετική ιδέα του σεναριογράφου µου,του Πολ Λάβερτι. Το ναφέρουµε δηλαδή τονπόλεµο τουΙράκ στο Ηνωµένο Βασίλειο. Και να στρέψουµε το κοινό µας εκεί, σε έναν πόλεµο όπου κανείς δεν γνωρίζει τα εγκλήµατα που διαπράττονται, κανείς δεν λογοδοτεί για τίποτα. Οι µισθοφόροι των Ειδικών Δυνάµεων έχουν πλήρη ασυλία. Η Συνθήκη της Γενεύης δεν ίσχυσε ποτέ. Τα βρετανικά στρατεύµατα έχουν αποσυρθεί,κατά µεγάλο ποσοστό, και ο κόσµος εδώ νοµίζει πως όλα έχουν τελειώσει. Η αλήθεια όµως είναι, και δεν θα κουραστώ να το λέω αυτό, ότι οι κύριοι Μπους και Μπλερ, όπως και όσοι τους στήριξαν ενεργά σ’ αυτή την ιστορία, είναι εγκληµατίες πολέµου. Και πρέπει να λογοδοτήσουν γι’ αυτό. Οπως πρέπει να αποζηµιωθούν και οι Ιρακινοί για την καταστροφή που σπείραµε στον τόπο τους. Δεν είναι κάτι που µπορείς να βάλεις στην άκρη και να συνεχίσεις τη ζωή σου. Οι στρατιώτες που πολέµησαν εκεί δεν µπορούν, οι Ιρακινοί σίγουρα δεν µπορούν, οι µόνοι που µπορούν είναι αυτοί που έχουν επωφεληθεί.

Κάποτε µας ένωνε µια συλλογική ευθύνη – για την υγεία, τη στέγαση, οτιδήποτε «κοινό». Τώρα αυτή υπαγορεύεται από τα εκάστοτε οικονοµικά συµφέροντα

info

Η ταινία του Κεν Λόουτς «Ιρλανδέζικος δρόµος», µε τους Μαρκ Γουόµακ, Αντρέα Λόου και Τζον Μπίσοπ, προβάλλεται αυτές τις ηµέρες στις κινηµατογραφικές αίθουσες