Οταν οι παράγκες βγάζουν μάτια

Το «ατελιέ» του είναι ορισµένες από τις µεγαλύτερες πόλεις του πλανήτη. Ο γάλλος καλλιτέχνης JR, που τοποθετεί γιγαντοαφίσες µε πρόσωπα ανωνύµων στις προσόψεις κτιρίων, τιµήθηκε πρόσφατα µε το βραβείο του αµερικανικού ιδρύµατος Technology Entertainment and Design για την προώθηση ιδεών παγκοσµίως.

Μισοερειπωµένες παράγκες µε ασοβάτιστατούβλα και µουχλιασµένες από την υγρασία πόρτες. Απειλητικές φιγούρες από σπρέι που στρέφουν το όπλο τους προς τον περαστικό. Είναι ο κόσµος όπου ζουν και βιοπορίζονται οι µειονότητες στο Ρίο Ντε Ζανέιρο, στο Αµστερνταµ, στη Λωρίδα της Γάζας, ακόµη και στο Λονδίνο. Συχνά µάλιστα σ’ ένα καθεστώς καθηµερινής βίας και εγκληµατικότητας. Τις παράγκες αυτές χρησιµοποιεί ο καλλιτέχνης JR µετατρέποντάς τες σε έναναλλόκοτο καµβά: πάνω στις προσόψεις τους «φοράει» ρυτιδιασµένα από τον χρόνο πρόσωπα, εκφράσεις έκπληξης, χαράς ή αδιαφορίας, την αθέατη όψη του αστικού µικρόκοσµου. Εικόνες που δύσκολα µπορεί να αποφύγει το βλέµµα του ανυποψίαστου επισκέπτη, αφού η ένταση και το µέγεθος – συχνά φτάνουν σε ύψος τα τέσσερα µέτρα – τις κάνουν να ξεχωρίζουν. Εικόνες, ταυτόχρονα, που απαντούν στο ερώτηµα «µπορεί η τέχνη να αλλάξει αυτόν τον κόσµο;».

Ολα αυτά χάρη στον τυνησιακής καταγωγής γάλλο φωτογράφο, που πρόσφατα βραβεύτηκε από το αµερικανικό ίδρυµα TED (Technology Entertainment and Design). ∆ιατηρώντας σαν επτασφράγιστο µυστικό την ανωνυµία του κατάφερε να γίνει παγκοσµίως γνωστός για το πρότζεκτ «Inside out»: αφού πλησιάσει σε απόσταση αναπνοής καθηµερινούς και αφτιασίδωτους ανθρώπους στα τέσσερα σηµεία του ορίζοντα, τους φωτογραφίζει ζητώντας τους να κάνουν κάποιον µορφασµό που τους ευχαριστεί. Στη συνέχεια, επιστρέφει στο Παρίσι για να τυπώσει τις φωτογραφίες σε µέγεθος µεγάλων διαφηµιστικών πινακίδων. Η αποστολή ολοκληρώνεται, όταν µαζί µε τους φίλους του επιστρέφει στον «τόπο του εγκλήµατος» µε σκοπό να τις τοποθετήσει, σαν ταπετσαρία, στις φτωχογειτονιές απ’ όπου τις τράβηξε.

Το φιλόδοξο έργο, που µοιάζει µε ιδιότυπο αντάρτικο πόλεων, δεν θα µπορούσε να περάσει απαρατήρητο. Εξού και το βραβείο TED του µη κερδοσκοπικού Οργανισµού Σάπλινγκ για την προώθηση ιδεών που αξίζει να διαδοθούν παγκοσµίως, µε προηγούµενους µάλιστα κατόχους τον Μπόνο, τον Μπιλ Κλίντον και τον Τζέιµι Ολιβερ. Αν το χρηµατικό έπαθλο των 100.000 δολαρίων ήταν η µία όψη της επιτυχίας, η ευχή που απευθύνει ο νικητής αξίζει κάτι παραπάνω. «Εύχοµαι να ορθώσετε το ανάστηµα σας συµµετέχοντας σε µια παγκόσµια καλλιτεχνική δράση που θα φέρει στον κόσµο τα πάνω κάτω» επέλεξε να ευχηθεί ο 28χρονος JR, που νόµιζε πως του κάνουν φάρσα όταν του ανακοίνωσαν πως είναι ο φετινός νικητής του βραβείου.

Λίγα λεπτά µετά την ανακοίνωση και µε το τηλέφωνό του να χτυπά ασταµάτητα κατάλαβε πως µάλλον δεν ήταν ψέµα αυτό πουζούσε. Οιιδρυτές του Φεστιβάλ Ανεξάρτητου Κινηµατογράφου Σάντανς τού πρότειναν να χρηµατοδοτήσουν µια ταινία µεθέµα τη δράση του, η Google προσφέρθηκε να ανεβάσει τις φωτογραφίες του στο ∆ιαδίκτυο, κάποιος άλλος, αγνώστων στοιχείων, του προσέφερε ένα στούντιο 2.300

τετραγωνικών στο Μπρούκλιν, ενώ ο ιδρυτής µιας φωτογραφικής ιστοσελίδας πρότεινε να τον φέρει σε επαφή µε όποιον από τους 150.000 χιλιάδες συνεργάτες του ανά τον κόσµο επιθυµεί.

Ο ανώνυµος καλλιτέχνης, που δεν φωτογραφίζεται ποτέ χωρίς τα γυαλιά ηλίου του, δεν είναι η πρώτη φορά που προσπαθεί να αλλάξει την εικόνα ενός δρόµου ή µιας πόλης. Ξεκίνησε την καριέρα του ως γκραφιτάς ενώ στη συνέχεια βάλθηκε να φωτογραφίζει εφήβους από τα προάστια του Παρισιού και να κολλάει τις φωτογραφίες τους στα πιο καθωσπρέπει στέκια της γαλλικής πρωτεύουσας. Από εκείνα τα χρόνια µέχρι τη βράβευση για το έργο του µεσολάβησαν πολλές δράσεις, µεταξύ των οποίων η αφισοκόλληση στη φαβέλα Μόρο ντε Προβιντέντσια, την πιο επικίνδυνη του Ρίο Ντε Ζανέιρο, αλλά και σε γειτονιές της Κένυας µε πορτρέτα γυναικών της περιοχής. Στις γυναίκες αυτές αφιέρωσε και το ντοκιµαντέρ του µε τίτλο «Women Are Heroes» (Οι γυναίκες είναι ηρωίδες), το οποίο προβλήθηκε στο 63ο Φεστιβάλ των Καννών και από τις 12 Ιανουαρίου του 2011 προβάλλεται σε όλες τις κινηµατογραφικές αίθουσες της Γαλλίας.

Η δράση τουθεωρείται από πολλούςαπελευθερωτική, προβοκατόρικη, εκρηκτική. Το έργο του «Πρόσωπο µε πρόσωπο» (Face2Face) το επιβεβαιώνει. Για χάρη του, ταξίδεψε το 2007 σε ισραηλινά και παλαιστινιακά χωριά µε σκοπό να κατανοήσει τους λόγους που χωρίζουν τους δύο λαούς και κατέγραψε µε τον 28άρη φακό του απλούς ανθρώπους που έκαναν το ίδιο επάγγελµα. Οδηγούς ταξί, µάγειρες, δασκάλους. «Η αντίδραση των κατοίκων ήταν απρόσµενα θετική. Μου διέθεσαν µε χαρά τους τοίχους των σπιτιών τους και για µία ακόµη φορά κατάλαβα πως η τέχνη µιλάει στην καρδιά των περισσότερων ανθρώπων».

Ο JR τόλµησε να κρεµάσει γιγαντοαφίσες µε αυτά τα πορτρέτα στη Ραµάλα, στο Τελ Αβίβ, αλλά κυρίως στις δύο πλευρές του τείχους που τους χωρίζει προσπαθώντας να δείξει ότι, τελικά, δεν είναι τόσο διαφορετικοί µεταξύ τους. Οι εικόνες που προκάλεσαν µεγάλες αντιδράσεις ήταν εκείνες ενός ιµάµη, ενός ραββίνου και ενός παπά που ποζάρισαν µπροστά στον φακό του κάνοντας αστείες γκριµάτσες.

Επόµενος σταθµός του ήταν η Ελβετία και συγκεκριµένα η πόλη Βεβέ, που βρέθηκε να φιλοξενεί την εικόνα ενός µιναρέ σε πραγµατικό µέγεθος, λίγες ηµέρες µετά την απαγόρευση λειτουργίας τους στη χώρα.

Τα σχέδιά του αλλάζουν συνεχώς. Απ’ τη νέα χρονιά θέλει να χρησιµοποιήσει όχι µόνο δικές του φωτογραφίες αλλά και άλλες, τραβηγµένες από καθηµερινούς ανθρώπους, που θα τις κολλήσει σε όσα πιο πολλά µέρη του κόσµου µπορεί. «Σκοπός της τέχνης δεν είναι να αλλάξει τον κόσµο. Μπορεί όµως να αλλάξει την αντίληψη των ανθρώπων και την ενέργειά τους, γεγονός που θα µας κάνει ικανούς στο τέλος να τον αλλάξουµε».

Γι’ αυτό και αγαπηµένη του τακτική είναι να ταξιδεύει µε την οµάδα του σε µέρη που απασχολούν τα ΜΜΕ και να δουλεύουν µε τη µέθοδο των κοµάντος. Με άλλα λόγια, αφού τραβήξουν τις φωτογραφίες τις κολλούν στους τοίχους για να παρουσιάσουν τη δική τους εκδοχή των γεγονότων που κατά την άποψή τους δεν καλύφθηκε επαρκώς από τα µέσα ενηµέρωσης. Ως συνέπεια της δράσης τους, τα µίντια συνεχίζουν την έρευνά τους και οι κάτοικοι αποκαθιστούν την αλήθεια µε τις δικές τους αφηγήσεις.

Από φέτος ο JR θα χρησιµοποιήσει φωτογραφίες, τραβηγµένες από καθηµερινούς ανθρώπους, για να τις κολλήσει σε πολλά σηµεία του πλανήτη