Εφιαλτική προφητεία στην οθόνη

Ενα βωβό αριστούργηµα του κινηµατογραφικού εξπρεσιονισµού, αλλά και του… τρόµου, «Το εργαστήρι του δόκτορος Καλιγκάρι», «ξαναζεί» µε ζωντανή µουσική από το Weimar Ensemble του Δηµοτικού Ωδείου Βόλου.

Οπως γράφειο ΖίγκφριντΚρακάουερ, ένας από τουςµεγαλύτερους µελετητές του περασµένου αιώνα, στο πόνηµά του «Από τον Καλιγκάρι στον Χίτλερ», η εφιαλτική κινηµατογραφική προφητεία βγήκε αληθινή!

Το 1919 όταν ο µικροσκοπικός και σχεδόν άκαπνος αυστριακός δεκανέας Αδόλφος Χίτλερ έµπαινε στο Ναζιστικό Κόµµα, εκείνη ακριβώς τη χρονιά, δύο συγγραφείς µε άφθονεςεσωτερικές πληγές από τη στρατιωτική τουςθητεία στον Α’ Παγκόσµιο Πόλεµο, επινοούσαν µια ιστορία που έµελλε να αποτελέσει το εναρκτήριο λάκτισµα του γερµανικού εξπρεσιονισµού και να γράψει µια από τις χρυσές σελίδες στη διαδροµή των ταινιών τρόµου.

ΟΧανς Γιάνοβιτς (1890-1954)

απότηΒοηµία και ο Καρλ Μέγιερ (1896-1977)

από την Αυστρία συντονίζουντον εφιάλτη τους και σκαρώνουντο «Das kabinett des Doktor Κaligari» (Το εργαστήρι του δόκτορος Καλιγκάρι). Το πρώτο πράγµα που έκαναν ήταν να χτυπήσουν την πόρτα του διάσηµου,της εποχής, παραγωγού ΕριχΠόµερ. Στην αρχή τούς την έκλεισε στα µούτρα. Οµως όταν διάβασε και έµεινε µε το στόµα ανοικτό, καπάρωσε τα δικαιώµατα του σεναρίου on the spot.

Το στόρι διαδραµατίζεται σε ένα αποµονωµένο, ορεινό χωριό µε το όνοµα Holstenwall.Πέντε πρόσωπα εµπλέκονται σ’αυτήν την ανατριχιαστική ίντριγκα. ∆ύο φίλοι, ο Φράνσις και ο Αλαν, µια γυναίκα, η Τζέιν, και δύο «τέρατα»: Ο Τσέζαρε και ο δρ Καλιγκάρι. Ο Φράνσις «βλέπει» τον Τσέζαρε να απάγει την Τζέιν. Επίσης «βλέπει» τον Καλιγκάρι να επιδίδεται σε φρικτά πειράµατα µε ανθρώπους ως πειραµατόζωα. Οµως το φινάλε είναι θολό. ∆ιπλής αναγνώσεως. Αραγε πρόκειται για αληθινά γεγονότα ή όλααυτά είναι αποκυήµατα ενός πειραγµένουµυαλού; Μήπως ο Καλιγκάρι είναι ο αρχιψυχίατρος ενός γιγαντιαίου άσυλου µέσα στο οποίο, όλοι αυτοί και πολλοί άλλοι φιλοξενούνται προς θεραπεία; Μήπως συµβαίνουν και τα δύο; Και η ψυχοθεραπεία είναι τερατώδης αλλά και τα πειραµατόζωα είναι τρελοί; Εντέλει µήπως το άσυλο είναι ολόκληρη η Γερµανία και οι Γερµανοί παρανοϊκοί και ψυχοπαθείς;

Ο Πόµερ επέλεξε για σκηνοθέτη τον Ρόµπερτ Βίνε. Κι εκείνος προκειµένου να υποστηρίξει την παραγωγή προσλαµβάνει δύο ζωγράφους – Βάλτερ Ράιµαν και Βάλτερ Ρέρινγκ – για να υπογραµµίσουν τα κοντράστ και έτσι να µετατρέψουν τα σκηνικά σε τοπία ενός τερατώδους εφιάλτη. Επειδή ο κινηµατογράφος ήταν βωβός, η εικόνα έπρεπε να ήταν τόσο εκφραστική και τόσο εντυπωσιακή ώστε να περάσει στο βλέµµα και τον ψυχισµό του θεατή άφθονο τρόµοκαι µάλιστα υπόγειο, χωρίς την υποστήριξη ηχητικών εφέ.

Με την έλευση του οµιλούντος άρχισαν και οι µουσικές επενδύσεις πάνω στον βουβό «Καλιγκάρι». Οµως όσες, ακόµα και τις καλύτερες, να βάλεις, η εξπρεσιονιστική, εικαστική διάσταση αυτού του ανεπανάληπτου µνηµείου είναι µοναδική.

Τα γυρίσµατα άρχισαν προς το τέλοςτου 1919 και η πρώτη προβολή έγινε στις 25 Φεβρουαρίου του 1920 στο Βερολίνο. Εναν χρόνο πριν από την ανάδειξη του Χίτλερ στην ηγεσία του NSDAP. Οι συµπτώσεις διαβολικές. Το 1922 ο Φ. Μουρνάου (1888-1931) σκηνοθετεί το «Nosferatu, Eine Symphonie Des Gravens» (Νοσφεράτου, µια συµφωνία του τρόµου). Στηνπραγµατικότητα πρόκειται για µια ελεύθερη µεταφορά – εξπρεσιονιστικής αισθητικής – του «Κόµη∆ράκουλα» του Βρετανού Μπραµ Στόκερ. Ετσι ο Καλιγκάρι του Βίνε, επεκτείνεται και µεταλλάσσεται σε βαµπίρ του Μουρνάου. Ο γερµανός ∆ράκουλας που ζει και βασιλεύει στο σκότος ρουφώντας αίµα. Εναν χρόνο µετά τον «Νοσφεράτου», δηλαδή το 1923, ο Αδόλφος Χίτλερ µε τη συµµορία του µπουκάρουν και τα κάνουν λίµπα. Πρόκειται για το πραξικόπηµα της µπιραρίας του Μονάχου. Στην αρχή όλοι γέλασαν. Βρε τους αλήτες, έλεγαν. Μερικά χρόνια αργότερα, το γέλιο µαζί µε όλα τα κύτταρά τους εξαερώθηκαν στο Νταχάου…

INFO

Την Κυριακή στις 20.30
στο Μέγαρο Μουσικής Αθηνών – αίθουσα «Δηµ. Μητρόπουλος» (τηλ. 210-7282.333), στο πλαίσιο της Σειράς «Γέφυρες», η ταινία προβάλλεται µε µουσική συνοδεία από το Weimar Ensemble.
Αφήγηση: Θάλεια Παπαγεωργίου