Τέχνη όπως δεν την έχουµε ξαναδεί

Ο ιντερνετικός κολοσσός αλλάζει τώρα και τη ζωή των παθιασµένων ή εκκολαπτόµενων φιλότεχνων. Στις αρχές του µήνα έκανε τα αποκαλυπτήρια του Art Project, µιας υπηρεσίας που διαπερνά τους τοίχους 17 µουσείων της Ευρώπης και των ΗΠΑ, και φέρνει µερικά από τα µεγαλύτερα έργα τέχνης τόσο κοντά στο ανθρώπινο µάτι όσο και ένα µικροσκόπιο.

«Οι θεριστές» του Πίτερ Μπρέγκελ δεν είναι ένας ιδιαίτερα διάσηµος πίνακας του Μητροπολιτικού Μουσείου της Νέας Υόρκης. Ακόµα λιγότερο γνωστό είναι ότι στο φόντο του, πίσω από τους αγρότες που ξεκουράζονται σε πρώτο πλάνο, µια οµάδα χωρικών διασκεδάζει εκσφενδονίζοντας ραβδιά σε µια δεµένη χήνα. Oχι και πολύ χρήσιµη πληροφορία, που όµως διέφευγε ακόµα καιαπό τον διευθυντή της Tate Britain στο Λονδίνο, σερ Νίκολας Σερότα. «Οχι, δεν γνώριζα για αυτό το αρκετά σκληρό παιχνίδι.Την επόµενη φορά που θα βρεθώ στη Νέα Υόρκη θα το κοιτάξω προσεκτικότερα», έλεγε πρόσφατα.

Ο Σερότα οµολόγησε την άγνοιά του ενώπιον του κοινού που είχε συγκεντρωθεί στην Tate Britain για τα αποκαλυπτήρια του νέου «καλλιτεχνικού» πρότζεκττης Google. Και ολόγος που κατάφερε να µελετήσει τον πίνακα του Μπρέγκελ τόσο λεπτοµερώς, µε κάθε µικροσκοπική σκηνή, κάθε γραµµή του πινέλου, είναι γιατί τοέργο φωτογραφήθηκε µε τη χρήση τόσο υψηλής ανάλυσης, που το τελικό αποτέλεσµα αποτελείται από επτά ολόκληρα δισεκατοµµύρια πίξελ.

Το Google Art Project δεν απαιτεί δαιδαλώδειςδιαδικασίες εγκατάστασης και µε τη βοήθειά του µπορείς να απολαύσεις µια εικονική τρισδιάστατη περιήγηση στις γκαλερί 17 µεγάλων µουσείων του κόσµου, απαλλαγµένος από την κουραστική αναµονή για εισιτήριο ή τους θορυβώδεις επισκέπτες.Ιδρύµατα από την Εθνική Πινακοθήκη του Λονδίνου µέχρι το Ερµιτάζ της Αγίας Πετρούπολης συνεργάστηκαν στενά τους τελευταίους 18 µήνες µε την Google για να προσφέρουν πρόσβαση σε 400 σχεδόν αίθουσές τους και περίπου 1.000 έργα τέχνης.

«Είναι άλλο ένα µεγάλο βήµα µπροστά», όπωςτο έθεσε ο Σερότα. «∆ίνειστους ανθρώπους µια ασυναγώνιστη ευκαιρία να έρθουν πολύκοντά σε µεγάλα έργα τέχνης». Και όταν έλεγε «κοντά», εννοούσε «πολύ κοντά».

Γιατί στα έργα κάθε µουσείου περιλαµβάνεται και ένα – συνήθως αναγνωρισµένο σαν «αριστούργηµα» – που το ίδρυµα επέλεξε να µεταχειριστεί µε περίσσια τεχνολογική φροντίδα.

Είναι εκείνο που υπέστη την πιο επίµοχθηφωτογράφηση και απεικονίστηκε στο Google Art Project µε ακρίβεια «gigapixel». Στην περίπτωση του Μουσείου Ουφίτσι της Φλωρεντίας, µοιάζει απόλυτα φυσικό που ο πίνακας αυτός δεν είναι άλλος από τη «Γέννηση της Αφροδίτης» του Αλεσάντρο Μποτιτσέλι. Το Art

Με λίγα «κλικ» µπορείτε εύκολα να θαυµάσετε 1.000 έργα τέχνης σε 400 αίθουσες 17 µουσείων

Project δεν φέρνει µπροστά στον χρήστη το αληθινό έργο, του επιτρέπει όµως να δει σχεδόν κάθε πόρο της επιφάνειάς του µε τον τρόπο που θα το έκανε ένας µεγεθυντικός φακός. Είναι τουλάχιστον εντυπωσιακό: η εικόνα που αποκτά ο θεατής συγκρίνεται µε τη σχολαστικότητα κλινικής µελέτης και δηµιουργεί «οικειότητα» που µέχρι τώρα απολάµβαναν µόνο οι συντηρητές έργων τέχνης και οι δηµιουργοί. Η ίδια η Αφροδίτη, για παράδειγµα, η οµορφότερη των θεών, έχει µερικές αδιόρατες ρυτίδες κάτω από το αριστερό της µάτι.Το χρώµα της θάλασσας στο φόντο έχει «σπάσει» από τη φθορά του χρόνου σε χιλιάδες µικρά κοµµατάκια, ενώ τα σχέδια των ενδυµάτων που εµφανίζονται στον πίνακα είναι ακόµα πιο περίτεχνα αν τα κοιτάξεις σε απόσταση ενός εκατοστού.

Το MoMA,το Μουσείο Μοντέρνας Τέχνης της Νέας Υόρκης,επέλεξετην επίσης εµβληµατική «Εναστρη νύχτα», που φιλοτέχνησε ο Βαν Γκογκ το 1889, λίγο πριν κόψει το αριστερό του αυτί και εισαχθεί στο νοσοκοµείο µε κατάθλιψη. Ηταν η εποχή που ο ζωγράφος είχε επινοήσει µια ιδιαίτερη τεχνική στροβιλισµάτων µε το πινέλο, ορατή σε κάθε της λεπτοµέρεια µε το Art Project. Η «θέα» είναι κι εδώ ανατριχιαστική. Φαίνονται όχι µόνο τα ξεχωριστά χρώµατα που άφησαν οι τρίχες του πινέλου σε κάθε «χάδι» τους, αλλά και τα τετραγωνικά χιλιοστά του καµβά που ο καλλιτέχνης άφησε γυµνά.

Στο «∆ωµάτιο» του ιδίου,που προσφέρεται από το Μουσείο Βαν Γκογκ τουΑµστερνταµ, µπορείς να περιεργαστείςγια όση ώρα θέλεις τους πέντε πίνακες που κρέµονται στους τοίχους της κάµαρας και που τελικά θυµίζουν σύγχρονη αφηρηµένη τέχνη. Τοπιο αξιοπερίεργο όµως έργο, ιδωµένο από κοντά, µοιάζει να είναι το «No woman no cry» του Chris Ofili, που εκπροσωπεί την Tate Modern τουΛονδίνου και είναι το µόνο µεταπολεµικό έργο ζώντος καλλιτέχνη στο Google Art Project. ∆εν είναι µόνο ότι το έργο αποτελείται από µικροσκοπικά χρωµατιστά σφαιρίδια και απόπεριττώµατα ελέφαντα. Το site δίνει τη δυνατότητα να δούµε το έργο σε σκοτεινό περιβάλλον, µε την τεχνολογία «night vision», αποκαλύπτοντας το κρυµµένο µήνυµα «R.I.P. Stephen Lawrence 1974-1993» που αναφέρεται σε έναν φόνοορόσηµο για το βρετανικό αντιρατσιστικό κίνηµα. Ο θάνατος του Laurence αποτέλεσε πηγή έµπνευσης για τον νιγηριανής καταγωγής Ofili, που τοποθέτησε µάλιστα µικροσκοπικά πορτραίτα του θύµατος, σε κάθε δάκρυ που χύνει η γυναίκα του πίνακα. Σύµφωνα µε τον Νέλσον Μάτος, αντιπρόεδρο του τµήµατος τεχνικών µελετών της Google, όλα τα παραπάνω είναι στην ουσία το προϊόν του «Project 20%»,µε το οποίο η εταιρεία επέτρεπε στους εργαζόµενους να αφιερώσουν το ένα πέµπτο µιας ηµέρας τους στη δουλειά για να εργαστούν πάνω σε καινοτοµίες και νέες ιδέες. Το αποτέλεσµα είναι µια προέκταση της εφαρµογής Street View της Google, µε την οποία οι χρήστες µπορούν να περιηγηθούν τους δρόµους µεγάλων πόλεων όλου του κόσµου µέσα από το πλήθος των συρραµµένων φωτογραφιών που προβάλλονται στην οθόνη του υπολογιστή.

Το νέο πόνηµα της εταιρείας παρέχει την ίδια σχεδόν υπηρεσία, αυτή τη φορά όµως πίσω από τους τοίχους των µεγάλων µουσείων που συµµετέχουν. Εκτός από τους πίνακες σε υπερυψηλή ανάλυση, ο χρήστης µπορεί να πλοηγηθεί στις αίθουσες και τους διαδρόµους των ιδρυµάτων, να χαζέψει ταέργα τους ακριβώς όπως εκτίθενται στην πραγµατικότητα και να αποκτήσει µια ακριβή αίσθηση του χώρου, που δεν µπορεί να προσφέρει ούτε ο πληρέστερος ταξιδιωτικός οδηγός.

Εντάξει, υπάρχουν περιπτώσεις – όπως η αίθουσαΝτίρερ στο Μουσείο Ουφίτσι – που το ψηφιακό αυτό τουρ οδηγεί τον επισκέπτη σε κάδρα µε θολές µουντζούρες. Το πρότζεκτ όµως, σύµφωνα µε την Google,βελτιώνεται διαρκώς και η εικονική ξενάγηση έχει και τις καλές της στιγµές. Το ειδικά σχεδιασµένο όχηµα τουStreet View τράβηξε φωτογραφίες 360 µοιρών από σχεδόν 385 δωµάτια των µουσείων, το εσωτερικό των οποίων είναιπια σταχέρια, ή καλύτερα στα µάτια, του χρήστη. Υπάρχειη δυνατότητα να περπατήσεις στους µεγάλους διαδρόµους τουµουσείου της Φλωρεντίας, να ρίξεις µια µατιά στο κατάστηµα του Rijksmuseum του Αµστερνταµ, να χαθείς στιςαπέριττες γκαλερί του KampaMuseum της Πράγαςκαι να ατενίσεις τις τοιχογραφίεςστο ταβάνι των Βερσαλλιών. Σε ένα πιο δηµιουργικό µοτίβο, η λειτουργία «Create your own collection» επιτρέπει στους χρήστες να αποθηκεύσουν την αγαπηµένη τους οπτική γωνία οποιουδήποτε από τα 1.000 περίπου έργα τέχνης, να δηµιουργήσουν τη φανταστική, ατοµική τους συλλογή και – προσθέτοντας τα σχόλια που επιθυµούν– να τη µοιραστούν µε τουςφίλους τους ή τους συµφοιτητές τους.

Η Google και ταµουσεία που συνεργάστηκαν πιστεύουν ότι η νέα υπηρεσία θα γίνει ιδιαίτερα δηµοφιλής, αλλά και θα ενθαρρύνει το κοινό να ταξιδέψει για να δειτα έργα απόκοντά και στην πραγµατική τους θέση. «Ελπίζουµε ότι θα προσφέρει έναν εντελώς νέο και διαφορετικό τρόπο για να εξερευνήσουµε την τέχνη και τη διάδραση µαζί της», συµπλήρωνε στα «αποκαλυπτήρια» ο Νίκολας Σερότα της TateModern. Ταπροσόντα µιας εµπειρίας σαν και αυτήν είναι φυσικά ο άπλετος χρόνος, η ησυχία και η άνεση του σπιτιού ή του γραφείου – υπάρχουν όµως και οι επικριτές της. Κάποιοι δυσανασχετούν, για παράδειγµα, που χρησιµοποιήθηκε τεχνολογία χίλιες φορές πιο ισχυρή από τη µέση ψηφιακή φωτογραφική µηχανή για πίνακες όπως «Ο Αγιος Φραγκίσκος στην έρηµο» του Μπελίνι και «Οι πρέσβεις» του Χολµπάιν, και όχι για τις «∆εσποινίδες της Αβινιόν» που βρίσκονται στο MoMA ή την «Γκερνίκα» από το Reina Sofia της Μαδρίτης. Αλλοι θα ήθελαν να δουν στον κατάλογο µε τα µουσεία και τους τιτάνες του χώρου, όπως το Λούβροή το Μουσείο Πράδο της Μαδρίτης, αν και το τελευταίο συµµετείχε στο παρελθόν σε παρόµοια προσπάθεια της Google.

Πολλά µουσεία, επίσης, τα τελευταία χρόνια προβλέπουν σταθερά στον προϋπολογισµό τους µεγάλα ποσά για τη δηµιουργία ψηφιακών γκαλερί και εντυπωσιακών ιστοσελίδων, κάτι που ίσως καθιστά την προσπάθεια της Google λιγότερο πρωτοποριακή. Και είναι και κάτι ακόµα, που όσο τα µουσεία θα αναρωτιούνται αν το εγχείρηµά τους θα αποδώσει και το κοινό θα ενθουσιάζεται µε την εισβολή της υψηλής τέχνης στο δωµάτιό του, δεν θα µπορεί να µεταδοθεί ούτε µε την ταχύτερη ευρυζωνική σύνδεση και την οθόνη µε την υψηλότερη ανάλυση.

Και αυτό σύµφωνα µε τις παραδοσιακές συντηρητικές κριτικές, δεν είναι άλλο από το κλίµα, το περιβάλλον ενός µουσείου και την ατµόσφαιρά του.