Σαν τη σαλαμάνδρα στη φωτιά

Το όνομά του είναι ταυτισμένο με τη λογοτεχνία του τρόμου και για τον Αρθουρ Κόναν Ντόιλ υπήρξε ο προφήτης του αστυνομικού αφηγήματος. Η λέξη «ντετέκτιβ» που αρχίζει τη σταδιοδρομία της μετά το 1843 εμφανίζεται για πρώτη φορά σε δικό του διήγημα. Πρόκειται για τον Γάλλο Ογκίστ Ντιπέν στο «Οι φόνοι της οδού Μοργκ»
Επηρέασε όσο κανένας άλλος ομότεχνός του τούς μεταγενέστερους. Το δικό του έργο επικαλέσθηκαν οι ρομαντικοί, οι συμβολιστές και οι υπερρεαλιστές. Ο Βερλέν, ο Ρεμπό, ο Μαλαρμέ, ο Μποντλέρ, αλλά και ο Ουέλς, ο Κάφκα, ο Ντοστογιέφσκι, ο Κόνραντ και ο Τζόις τον αντιμετώπιζαν ως βασική αναφορά του δικού τους έργου. Και ο Μπόρχες από το τέλος του 20ού αιώνα συνομιλούσε μαζί του μέσω της σύντομης αφηγηματικής μορφής. Γιατί, εκτός των άλλων, ήταν ο Πόε που καλλιέργησε την «κοφτή, λακωνική και άμεσα εκτενή» αφήγηση, τη «λογοτεχνία του περιοδικού». Εγραψε και μερικά από τα ωραιότερα ποιήματα στην αγγλική γλώσσα, παρ΄ όλα αυτά, με εξαίρεση «Το κοράκι» που τον έκανε γνωστό, όσο ζούσε δεν έγινε διάσημος ως ποιητής.

Μπροστά σ΄ αυτήν την τόσο λαμπρή μεταθανάτια σταδιοδρομία, τα σαράντα χρόνια της ζωής του μοιάζουν με μια παρένθεση δυστυχίας στον αστερισμό της οποίας γεννήθηκε το 1809 στον Νότο των ΗΠΑ, στο Ρίτσμοντ της Βιρτζίνιας. Γιος περιπλανώμενων ηθοποιών, εγκαταλελειμμένος από τον πατέρα του, έμεινε ορφανός μετά τον θάνατο της μητέρας του.

Η ζωή του μας έχει παραδοθεί στο περιτύλιγμα του μύθου που προστατεύει από τη φθορά της πραγματικότητας, την εικόνα του καταραμένου ποιητή. Οπιομανής ή αλκοολικός, εκ γενετής φιλάσθενος, παρανοϊκός, ψυχασθενής και πονεμένος εραστής, ο Εντγκαρ Αλαν Πόε μοιάζει γεννημένος για να υπηρετήσει το «σιδηρούν σφιχταγκάλιασμα της Απόγνωσης» που βρίσκεται στο κέντρο της λογοτεχνίας του.

Ο Πίτερ Ακρόιντ μπορεί να μην έχει πάντα τη διάθεση να τον απομυθοποιήσει, δεν είναι και πάντα δυνατόν εξάλλου, με τη βιογραφία που του αφιερώνει πάντως φτιάχνει έναν ανθρώπινο χαρακτήρα που θα μπορούσε να είναι πλασμένος από τη φαντασία του Πόε. Μας παρουσιάζει έναν άνθρωπο Πόε κατ΄ εικόνα και καθ΄ ομοίωσιν των χαρακτήρων του συγγραφέα Πόε. Ενα πρόσωπο αντιφατικό που μοιάζει να ξεφεύγει από κάθε ορισμό. Υπήρξε αλκοολικός; Μπορεί και ναι, μπορεί και όχι. Το σίγουρο είναι πως όταν έπινε κατέβαζε ποτά μέχρι τελικής πτώσεως. Υπήρξε «καταραμένος εραστής», ανδρείκελο στα χέρια του μεγάλου και μοιραίου έρωτα; Δεν ξέρουμε. Παντρεύτηκε την εξαδέλφη του η οποία τον είχε εντυπωσιάσει από τότε που εκείνη ήταν εννέα ετών και μέχρι το τέλος της ζωής του έγραφε φλογερές επιστολές καταθέτοντας το πάθος του έρωτά του σε περισσότερους από έναν αποδέκτες.

Σίγουρο είναι πάντως πως έζησε φτωχός. Κυνηγούσε μια ζωή το συγγραφικό μεροκάματο και το μεγάλο ανεκπλήρωτο όνειρό του ήταν να βρει χρηματοδότη για να εκδώσει το δικό του περιοδικό. Οταν όμως του δόθηκε η ευκαιρία να γίνει διευθυντής ενός εντύπου απεδείχθη μια δύναμη καταστροφής πρώτου μεγέθους. Ο λόγος; Μα είναι πολύ απλός. Δεν μπορούσε να κρύψει την περιφρόνησή του για τους ομοτέχνους του. Σ΄ αυτήν του τη στάση χρωστάει τον χαρακτηρισμό «ασταθής σαν το νερό, χαρακτήρας χωρίς χαρακτήρα, ο πιο αντικοινωνικός άνθρωπος του κόσμου». Κατά τον βιογράφο του τον Ακρόιντ, «σαν τη σαλαμάνδρα ζούσε μέσα στη φωτιά». Με άλλα λόγια, η δύναμη της αυτοκαταστροφής ήταν ισχυρότερη από τη δύναμη της αυτοσυντήρησης. Δεν είναι τυχαίο ότι ο Πόε θεωρούσε πως το «πιο ποιητικό θέαμα στον κόσμο είναι ο θάνατος μιας όμορφης γυναίκας».

Κατά τα άλλα, ήταν μυθομανής. Του άρεσε να αναπλάθει κατά το δοκούν το παρελθόν του. Ελεγε πως η μητέρα του υπήρξε αριστοκράτισσα που γεννήθηκε στη θάλασσα, πως ο ίδιος είχε ταξιδέψει στη Ρωσία και την Ελλάδα και πως είχε μονομαχήσει για μια γυναίκα στη Γαλλία προτού γράψει ένα αυτοβιογραφικό μυθιστόρημα που του το έκλεψε ο Ευγένιος Σύη. Μεθυσμένος από την επιτυχία που συνάντησε «Το κοράκι», στην κυριολεξία «μεθυσμένος σαν Ινδιάνος», τύφλα δηλαδή, ισχυριζόταν πως τον είχαν καλέσει στην Αγγλία για να το απαγγείλει στη βασίλισσα Βικτωρία και την οικογένειά της.