Προϋπόθεση η τεμπελιά

Υπό μία έννοια η τεμπελιά είναι το πιο ανοχύρωτο δικαίωμα στην εποχή της αναλογικής και ψηφιακής παγκοσμιοποίησης, ενώ τα θεμέλια της θεωρητικής υποστήριξής της τέθηκαν από το εμβληματικό κείμενο του κουμπάρου του Μαρξ, Πολ Λαφάργκ, με τον τίτλο «Δικαίωμα στην τεμπελιά».

Με το παρόν βιβλιαράκι 80 σελίδων, δύο άγνωστα κείμενα των Μάλεβιτς και Στίβενσον επαναπροσεγγίζουν το θέμα της τεμπελιάς στο φόντο μιας εποχής που έχει περάσει ανεπιστρεπτί και έχει τις ρίζες της στον Διαφωτισμό.

Τότε, που όπως σημειώνει και ο Κώστας Καλφόπουλος στην εισαγωγή του βιβλίου, η ανερχόμενη αστική τάξη αναζητεί εναγωνίως την ταυτότητά της και τη θέση της στις δυτικές κοινωνίες μέσα σε έναν νέο κοινωνικό καταμερισμό της εργασίας που πυροδοτείται μέσω της βιομηχανικής επανάστασης.

Ο Μάλεβιτς, ζωγράφος από το Κίεβο, στη δική του οπτική για τη σχόλη- σε μια εποχή που η δράση ήταν συνώνυμο της προόδου και ο θετικισμός είχε φετιχοποιηθεί- εντάσσει τη σκέψη του στη σοσιαλιστική προοπτική.

Από την άλλη, ο σκωτσέζος συγγραφέας της Νήσου των Θησαυρών και του Δόκτορος Τζέκιλ και Κυρίου Χάιντ, Στίβενσον, πατάει πάνω στη θεώρηση του Μοντεσκιέ, που ήθελε την απραξία να προκαλεί πάντα μια διάσπαση της σκέψης, αν και στο δικό του κείμενο «Απολογία ενός αργόσχολου» υπερασπίζεται με ριζοσπαστικό τρόπο την έννοια της σχόλης και υποστηρίζει πως η αναψυχή είναι πιο ευεργετική από την υποχρέωση. Μάλιστα, καυτηριάζοντας την υπεραπασχόληση σε σχολείο, πανεπιστήμιο, αγορά, την ταυτίζει με την ανεπαρκή ζωτικότητα, ενώ την ικανότητα για σχόλη με μια ισχυρή αίσθηση προσωπικής ταυτότητας αλλά και μια καθολική προσέγγιση της γνώσης (καλύτερος ο Διογένης στο πιθάρι από τον θετικιστή Μέγα Αλέξανδρο, θα συμπληρώναμε!).

Ο Καζιμίρ Μάλεβιτς στο δικό του κείμενο αντικρούει την άποψη ότι η αργία είναι μητέρα πάσης κακίας και παραλληλίζοντας τα κοινωνικά συστήματα καπιταλισμού και σοσιαλισμού (με κριτική υποστήριξη του δεύτερου) καταλήγει στο συμπέρασμα ότι η τεμπελιά είναι η αφετηρία κάθε εργασίας και μάλιστα το νέο κοινωνικό συμβόλαιο – που θα προκύψει από τις σοσιαλιστικές σχέσεις παραγωγής – θα έχει καρπό τις λιγότερες ώρες εργασίας και τον πραγματικά ελεύθερο χρόνο (όχι ως προέκταση του εργάσιμου, θα συμπληρώναμε).

Ετσι κι αλλιώς, από τα δύο γλαφυρά κείμενα των δύο οξυδερκών στοχαστών επιβεβαιώνεται η ανωτερότητα της τεμπελιάς, όχι όμως αποσυνδεδεμένη από την προκοπή της ατομικής και συλλογικής εργασίας αλλά ως βασική προϋπόθεση και των δύο.