ΣΤΑ ΟΡΙΑ ΤΗΣ ΑΥΤΟΚΤΟΝΙΑΣ

Τελειώνοντας το μυθιστόρημα Πόλεμος και Ειρήνη ο Τολστόι περνά μια μεγάλη κρίση κατάθλιψης, που θα φτάσει στα όρια της αυτοκτονίας. Την καταπολεμά ανοίγοντας ξανά το σχολείο, όπου, αυτή, τη φορά, διδάσκει ο ίδιος και η κόρη του. Την περίοδο αυτή διαβάζει Σοπενάουερ και ανατολικές θρησκείες και επηρεάζεται βαθιά. Η κρίση του θα κρατήσει για αρκετό διάστημα. Τον απασχολούν τα ζητήματα της θρησκείας, του γάμου, της οικογένειας και των κοινωνικών συμβάσεων, και θα αποτυπώσει τους προβληματισμούς του στο δεύτερο μεγάλο μυθιστόρημά του, την Α ννα Καρένινα, που έγραψε από το 1873 ώς το 1877.

Ομως τότε ακριβώς θα γίνει η μεγάλη αλλαγή στη ζωή του Τολστόι, και η αφοσίωσή του στη χριστιανική πίστη, που θα την περιγράψει λεπτομερώς στο βιβλίο του Μια εξομολόγηση (1882). Από τότε το φιλοσοφικό και στοχαστικό έργο του, με τη μορφή βιβλίων, δοκιμίων, άρθρων, θα έχει την προτεραιότητα. Στρέφεται κατά της ιδιοκτησίας, κατά της βίας και των πολέμων, γίνεται φυτοφάγος. Το 1891, παρά την ισχυρή αντίδραση της συζύγου του, εκχωρεί τα συγγραφικά του δικαιώματα για το έργο του μετά το 1881 υπέρ του λαού· συντρέχει τον λαό της Μόσχας στον λιμό του 1881· ντύνεται σαν αγρότης και φτιάχνει μόνος τα παπούτσια του· υποστηρίζει τους καταδιωκόμενους αιρετικούς Doukobors και τους βοηθά οικονομικά να εγκατασταθούν στον Καναδά· αν και τάσσεται κατά της βίας των αναρχικών, το 1906 βοηθά τον Κροπότκιν στην έκδοση του βιβλίου του Λόγια ενός επαναστάτη που κυκλοφόρησε παράνομα· αλληλογραφεί με τον νεαρό τότε Μαχάτμα Γκάντι. Κι ωστόσο, σ΄ αυτήν τη φάση, που θα κρατήσει μέχρι το τέλος της ζωής του, θα δώσει ακόμη μερικά αριστουργήματα, κυρίως νουβέλες. Το τελευταίο του μυθιστόρημα, H Ανάσταση, λόγω της αυστηρής κριτικής του για την επίσημη Εκκλησία θα προκαλέσει, το 1900, τον αφορισμό του. Ομως ήδη έχει τους δικούς του πιστούς, ανά τη Ρωσία, τους «τολστοϊστές».