Τα παιδιά και ο Μακρυγιάννης

#Είναι καιρός να πάψει να κυριαρχεί στα σχολεία ότι στα παιδιά μαθαίνουν «να μιλάνε σωστά». Ολοι ανεξαιρέτως κατά τη γλωσσολογία οι «φυσικοί» ομιλητές μιας γλώσσας μιλάνε «σωστά». Μπαίνοντας στο νηπιαγωγείο τα παιδιά ξέρουν να μιλάνε, δηλαδή έχουν εσωτερικεύσει και εφαρμόζουν όλους τους περίπλοκους κανόνες της δομής της γλώσσας. Τόσο βαθιά έχουν εσωτερικεύσει τους κανόνες του γλωσσικού συστήματος, ώστε όχι μόνο μιλάνε «σωστά», αλλά αναγνωρίζουν και το λάθος . Π.χ. ο τετράχρονος Γιαννάκης «ακούει» την παραβίαση κανόνα και διορθώνει τη γαλλίδα θεία του: «Θα έρθει η μαμά, λέμε, όχι θα έρχεται».

#Αυτή η βαθιά γνώση της μητρικής γλώσσας που κατέχουν οι φυσικοί της ομιλητές αλλοιώνεται από την έννοια της γλωσσικής ορθότητας που κυριαρχεί στα σχολεία. «Σωστή» εννοεί το σχολείο τη γλωσσική νόρμα που διδάσκει. Βλάπτει όμως αυτό τα παιδιά και εμποδίζει την εκμάθηση της νόρμας, επειδή έμμεσα υποβιβάζει στην κατηγορία του «λάθους» τις αποκλίσεις από τη νόρμα που έχει η καθημερινή γλώσσα και ιδίως τις πολλές αποκλίσεις φωνολογικές, συντακτικές και λεξιλογικές που χαρακτηρίζουν τις τοπικές και κοινωνικές ομιλούμενες διαλεκτικές ποικιλίες.

#Καθώς τα μικρά παιδιά έχουν βαθιά γνώση των κανόνων της γλώσσας και της επικοινωνίας, είναι εύκολο να κατανοήσουν την έννοια της γλωσσικής «καταλληλότητας». Ξέρουν ότι αλλιώς μιλάμε ανάλογα με τον συνομιλητή και τη συνθήκη επικοινωνίας (αλλιώς στον ομήλικο αδερφό σε σχέση με τον ηλικιωμένο συγγενή, αλλιώς στο σπίτι ή σε συνθήκες επισημότερες κ.ο.κ.). Αρα χρήσιμο γλωσσικό μάθημα για δασκάλους και παιδιά, ιδίως παιδιά φυσικούς ομιλητές τοπικών ή κοινωνικών διαλέκτων, είναι τα απομνημονεύματα του στρατηγού Μακρυγιάννη.

#Πράγματι, είναι παραδειγματική υπερβολή. Ας φανταστούμε ωστόσο μια ιστορία της συγγραφής των απομνημονευμάτων διατυπωμένη για παιδιά. Ο αγωνιστής της επανάστασης ανεξαρτησίας, μην έχοντας ποτέ πάει σχολείο και άρα μην ξέροντας «γράμματα», έμαθε την αλφαβήτα για να γράψει κρυφά την αντίθεσή του με τους βασιλιάδες της εποχής κι ύστερα έθαψε τα χειρόγραφα για τις επόμενες γενιές. Από τότε που βρέθηκαν, τα γραπτά του θεωρούνται παράδειγμα γλωσσικό και πρότυπο της ελληνικής γλώσσας.