Επιφυλλίδα

Δυσχερής επικοινωνία
Του Κώστα Λογαρά

Η απόσταση που χωρίζει έναν σύγχρονο δάσκαλο από τους έφηβους µαθητές του διευρύνεται συνεχώς µε ταχύτατους ρυθµούς. Και η παρατηρούµενη αποµάκρυνση δεν είναι µόνο ηλικιακή (πράγµα απολύτως φυσικό)

αλλά κυρίως πολιτισµική.

Οι κοινωνικές αλλαγές, ο µετασχηµατισµός των αντιλήψεων, οι καταιγιστικές εξελίξεις στον χώρο της τεχνολογίας διαµορφώνουν εξ ίσου αναλώσιµες συµπεριφορές και επιβάλλουν βραχύβια ενδιαφέροντα – δεν τολµώ να πω ιδεολογίες – που δεν προλαβαίνουν ούτε να γίνουν βιώµατα ούτε να αφοµοιωθούν. Παραδείγµατος χάριν, η έννοια της «κοινωνικής ζωής» ή του «σεβασµού στα προσωπικά δεδοµένα» δεν µπορεί να είναι η ίδια – ούτε σε περιεχόµενο ούτε σε µορφή – µετά την εισβολή του κινητού, του iΡhone ή του Facebook. Τα εκάστοτε τεχνολογικά δεδοµένα µεταβάλλουν τόσο γρήγορα τις πολιτισµικές αντιλήψεις, ώστε να µην µπορεί κανείς να µιλάει πλέον σε παιδιά της Β΄ ή της Γ΄ Λυκείου, µε τα δεδοµένα της προηγούµενης πενταετίας καν. Η ψηφιακή (τους) γλώσσα, η συνεχώς εναλλασσόµενη ως κινούµενη άµµος – και άρα η θέαση της ζωής (τους) – διαφοροποιείται µε τέτοιες συχνότητες που είναι αδύνατον να την παρακολουθήσεις, όσο καλές προθέσεις και να έχεις. Αν αυτή είναι η πραγµατικότητα καταλαβαίνει κανείς γιατί γίνεται όλο και πιο δυσχερής (δεν εννοώ κατ’ ανάγκην εχθρική) η επικοινωνία τού εκπαιδευτικού µε δεκαεξάχρονα, δεκαεπτάχρονα παιδιά. Μιλώντας τους, µοιάζει να τους µεταγγίζει αξίες και ιδέες που ανήκουν σε πολύ µακρινή περίοδο, σε ένα απώτατο παρελθόν που δεν τους ανήκει, δεν θα το χρειαστούν, δεν τους ενδιαφέρει και είναι έξω εντελώς από το πρόσφατο πολιτιστικό µοντέλο.

Δεν πρόκειται, βεβαίως, για τη γνωστή απαξίωση του σχολείου ούτε για το ατελέσφορο του εκπαιδευτικού συστήµατος, αλλά για µέγιστη πλέον διαφορά αντιλήψεων και διεύρυνσης του χάσµατος (ακόµα και κοντινών µεταξύ τους) γενιών. Το πέρυσι φαντάζει ήδη µακρινό και τα αναλώσιµα πρότυπα ή οι χτεσινές αξίες έχουν αντικατασταθεί από σηµερινές φρέσκες.

Αν συµβαίνει να «ακούει» ένας µαθητής τον εκπαιδευτικό (τον ακούει χωρίς να συµµετέχει ενεργά) είναι γιατί «εκτιµά» τη χρησιµότητα και – αποτιµά συνήθως σε χρήµα – την αποτελεσµατικότητα των µεθόδων του. Οι οποίες και θα του εξασφαλίσουν το εισιτήριο για την εισαγωγή του στο πανεπιστήµιο. Οχι πάντως γιατί έχει ενδιαφέρουσες απόψεις. Δεν µπορούν αυτές πια να συµβάλουν στο σχήµα που έχει ένας ψηφιακός έφηβος για τον κόσµο. Αυτός είναι ο κανόνας, υπάρχουν βέβαια και εξαιρέσεις. Ειρήσθω εν παρόδω ότι δεν έχω πρόθεση να κρίνω αυτήν την πραγµατικότητα αλλά να την καταγράψω. Για να καταλήξω στη σκέψη ότι τα κατ’ εξοχήν προβλήµατα της εκπαίδευσης οφείλονται κυρίως στην τεράστια πολιτισµική διαφοροποίηση. Εχουν να κάνουν πολύ περισσότερο µε την έννοια του χρόνου όπως τον βιώνουµε πλέον και µας διαµορφώνει και δεν είναι ζήτηµα νέων µεθόδων µόνον ή υιοθέτησης συστηµάτων που εφαρµόζονται αλλού, σε διαφορετικά πολιτισµικά περιβάλλοντα.

Γι’ αυτό, φοβάµαι ότι δεν στοχεύουµε σωστά στην προώθηση του εκπαιδευτικού προβλήµατος. Ματαιοπονούµε µε ηµίµετρα που πολύ γρήγορα ακυρώνονται, εκ των πραγµάτων. Ισως, θα έπρεπε πρωτίστως να βρούµε µια κοινή γλώσσα να µιλήσουµε. Να ορίσουµε εκ νέου έναν τόπο κοινό, να επαναθεωρήσουµε συγκεκριµένες κοινωνικές αξίες και να συµφωνήσουµε πάνω σε αυτές όσον αφορά τη σηµασία τους και τη λειτουργικότητά τους.

Ο σηµερινός δάσκαλος – όσο ευσυνείδητος ή επαρκής κι αν είναι – δεν µπορεί να γεφυρώσει από µόνος του το υφιστάµενο πολιτισµικό κενό.

Δεν είναι δυνατόν να του ζητάµε να επιλύσει ένα πρόβληµα που τον ξεπερνά. Δεν υπάρχει αµφιβολία ότι θέλει. Γιατί κάθε φορά που αρχίζει η εκπαιδευτική χρονιά, βλέπει µε αγωνία να αποµακρύνεται όλο και περισσότερο, όλο και µε πιο γρήγορους ρυθµούς από τους καινούργιους µαθητές του. Κι αυτήν την αδιέξοδη κατάσταση την εκλαµβάνει σαν προσωπική του ήττα.