Εγκλήµατα χωρίς τιµωρία

Αυτό δεν το διαπραγµατεύοµαι.
Ο Γούντι Αλεν ο πιο ευφυής, σπινθηροβόλος και πνευµατώδης του σύγχρονου Αmerican Cinema. Και ένας από τους τρεις από συστάσεως Χόλιγουντ.
Πάει τέλειωσε.
Καταφέρνει να µεταδίδει ψυχαγωγία µε ταινίες υψηλών προδιαγραφών. Το εµπορικό µε το καλλιτεχνικό ένα και το αυτό! Οι «Απιστίες και αµαρτίες» ο προάγγελος του απόλυτου αριστουργήµατός του, το «Μatch Ρoint» εννοώ!

Δύο ιστορίες διαπλέκονται από το πρώτο λεπτό. Η πρώτη µε τον Τζούντα, δηλαδή Ιούδας (Μάρτιν Λαντάου), έναν ευυπόληπτο οφθαλµίατρο, την ερωµένη του Ντολόρες (Αντζέλικα Χιούστον), τον αδελφό του Τζακ, σκοτεινό τύπο και µάλλον µέλος της µαφίας και τη σύζυγό του (Κλερ Μπλουµ). Η δεύτερη µε τον Κλίφορντ Στερν (Γούντι Αλεν), σκηνοθέτη ντοκιµαντέρ, τη γυναίκα του Γουέντι Στερν (Τζοάνα Γκλίσον), τον αντίπαλό του στο στούντιο (Αλαν Αλντα), τον φίλο του Μπεν (Σαµ Γουότερστον) και τον πραγµατικό Ραβί Ζόελ Ζίον.

Ο Τζούντα απειλούµενος διαρκώς από την Ντολόρες, πως δηλαδή εκείνη θα αποκαλύψει στη γυναίκα του την παράνοµη σχέση τους, καταλήγει σε αδιέξοδο µαύρο και εφιαλτικό. Ούτε να εξαγοράσει τη σιωπή της µπορεί, γιατί εκείνη δεν το συζητάει. Ούτε να χωρίσει τη γυναίκα του γι’ αυτήν. Τα θέλει όλα. Μέσα στην απελπισία του τηλεφωνεί και βλέπει κρυφά τον αδελφό του Τζακ. Κρυφά γιατί ο Τζακ, επειδή διατηρεί σχέσεις µε το οργανωµένο έγκληµα, ο Τζούντα τον έχει παραµερίσει από τη δική του καλή κοινωνία. «Τι να κάνω;», τον ρωτάει απελπισµένα. «Αν το µάθει η γυναίκα µου θα τα χάσω όλα». Ο Τζακ του βρίσκει λύση, αλλά ο Τζούντα ούτε που θέλει να την ακούσει. «Να τη σκοτώσουµε φυσικά. Κανείς δεν θα σε ενοχοποιήσει». Οι µέρες περνάνε, οι απειλές συνεχίζονται, ο Τζούντα καταρρέει. Ετσι µε ένα σύντοµο τηλεφώνηµα ανάβει το πράσινο φως για την «εξαφάνιση» της Ντολόρες. Ο φόνος συντελείται, το πτώµα ανακαλύπτεται, η ψυχική ηρεµία του Τζούντα επανέρχεται. Τα χέρια του καθαρά. Η ψυχή του µαύρη και άραχνη όπως κάθε κοινού εγκληµατία. Ηθικός αυτουργός ο καλός αδελφός. Εκτελεστής ο κακός. Οι δύο όψεις του ίδιου νοµίσµατος. Σαν να λέµε ο Οµπάµα οικολόγος και ουµανιστής, ο αµερικανικός στρατός βάρβαρος και ιµπεριαλιστικός. Παράλληλα, ο Κλίφορντ Στερν, ένας λιλιπούτειος στο µπόι ανήσυχος σκηνοθέτης ντοκιµαντέρ, προσπαθεί να ολοκληρώσει το πορτρέτο ενός αληθινού φιλόσοφου της σύγχρονης εποχής. Το πρόβληµα του Κλιφ είναι πως βρίσκεται εκτός εποχής, πως η εταιρεία δεν αντέχει να τον χορηγεί, πως ο γάµος του µε τη Γουέντι δεν τον καλύπτει ούτε στιγµή και πως ένας λαµπερός, εύκαµπτος, προσαρµόσιµος και µοδάτος παραγωγός απειλεί να του αρπάξει και τη δουλειά και τη γυναίκα του µαζί. Οσο ο κλοιός σφίγγει γύρω από τον Κλιφ τόσο ο φίλος του ο Μπεν χάνει το φως του. Και καθώς εκείνος τυφλώνεται, το δολοφονικό έργο του ευυπόληπτου οφθαλµίατρου Τζούντα Ρόζενθαλ ολοκληρώνεται. Αρτιµελής ο γιατρός. Τυφλός ο ασθενής. Ο πρώτος βλέπει αλλά δεν «βλέπει». Ο δεύτερος δεν βλέπει αλλά «βλέπει» µε τα µάτια της ψυχής. Το επιµύθιο της µιας γραµµής. Οπως λέει και ο Ραβί Ζόελ Ζίον, το σύµπαν είναι ψυχρό. Γι’ αυτό µε τα αισθήµατα πρέπει να το ζεστάνουµε!

Ο Γούντι Αλεν λοιπόν (σήµερα 75 και από καρδιάς του εύχοµαι να τα εκατοστίσει) µε µια πρωτοφανή για τα κινηµατογραφικά χρονικά, οικονοµία στην αφήγηση, τουτέστιν µε συνοπτικές διαδικασίες, τοποθετείται, πλαγίως διδακτικά, εφ’ όλης της ύλης. Ταυτόχρονα σαρκαστικά, καθόλου µελοδραµατικά και εντελώς ρεαλιστικά. Σχεδόν κυνικά. Αυτοσαρκάζει τον εαυτό του, αφού την ίδια στιγµή που αυτός παιδεύεται µε τη φιλοσοφία, ακριβώς δίπλα του η ίδια η Ζωή, µε την περίπτωση του Τζούντα, λέει περισσότερα απ’ όσα κατεβάζει η κούτρα ενός κουλτουριάρη σκηνοθέτη. Παράλληλα µε την ιστορία του οφθαλµίατρου και της ερωµένης του, ενορχηστρώνει σε ένα συνηθισµένο, καθηµερινό περιστατικό γάµου και απιστίας, τη διασύνδεση του υποκόσµου (οργανωµένο έγκληµα) µε την καλή κοινωνία. Και τέλος, on top of that, η κατάληξη µία. Οπως στις περισσότερες ιστορίες του. Ο πλανήτης είναι υπέροχος. Οµως οι άνθρωποι που κατοικούν σ’ αυτόν είναι ατελείς, συµφεροντολόγοι και εγωπαθείς. Εγκληµα χωρίς τιµωρία δηλαδή!

ΥΓ. Α, ξέχασα. Μην τον ακούτε που κατηγορεί την Αµερική. Μέχρι στιγµής έχει λάβει δύο Οσκαρ Σεναρίου («Νευρικός εραστής» και «Η Χάνα και οι αδελφές της»), ένα Οσκαρ σκηνοθεσίας («Νευρικός εραστής») και δεκαπέντε υποψηφιότητες, δηλαδή 12 σεναρίου και πέντε σκηνοθεσίας. Ανάµεσά τους και δύο για το «Απιστίες και αµαρτίες». Φοβερός απολογισµός για έναν σκηνοθέτη που τα έργα του τα περιφρονεί η µάζα των θεατών στις ΗΠΑ!

Αύριο: «Η δεύτερη πνοή» του Ζαν Πιέρ Μελβίλ
Η ταυτότητα

§ Πρωτότυπος τίτλος:

«Crimes and misdemeanors» § Ετος: 1989 § Είδος: Δραµατική κοµεντί § Σκηνοθεσία: Γούντι Αλεν § Σενάριο: Γούντι Αλεν § Cast: Μάρτιν Λαντάου, Αντζέλικα Χιούστον, Γούντι Αλεν, Σαµ Γουότερστον, Αλαν Αλντα § Φωτογραφία: Ζβεν Νίκβιστ § Διάρκεια: 101’§ Χώρα: ΗΠΑ